Narada Purana · Chapter 1.23

iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde vratākhyāne māsopavāsavarṇanaṃ nāma dvādaśo 'dhyāyaḥ
sanaka uvāca
idamanyatpravakṣyāmi vrataṃ trailokyaviśrutam /
sarvapāpapraśamanaṃ sarvakāmaphalapradam

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ caiva yopitām /
mokṣadaṃ kurvatāṃ bhaktyā viṣṇoḥ priyataraṃ dvija

ekādaśīvrataṃ nāma sarvābhīṣṭapradaṃ nṛṇām /.
karttavyaṃ sarvathā vipraviṣṇuprītikaraṃ yataḥ

ekādaśyāṃ na bhuñjīta pakṣayorubhayopari /
yo bhuṅkte so 'tra pāpīyānparatra narakaṃ vrajet

upavāsaphalaṃ lipsurjahyādbhukticatuṣṭayam /
pūrvāparadine gatrāvahorātraṃ tu madhyame

ekādaśīdine yastu bhoktumicchati mānavaḥ /
sa bhoktuṃ sarvalapāpāni spṛhayālurnasaṃśayaḥ

bhaveddaśamyāmekāśīdvādaśyāṃ ca munīśvara /
ekādaśyāṃ nirāhāro yadi muktimabhīpsati

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca /
annamāśritya tiṣṭhanti tāni vipra hareśvara /
ekādaśyāṃ nirāhāro yadi muktimabhīpsati
yāni kāni ca pāpāni brahmahakatyādikāni ca /
annamāśritya tiṣṭhanti tāni ca munīśvara /
ekādaśyāṃ nirāhāro yadi muktimabhīpsati

yāni kāni ca pāpāni brahmahatyādikāni ca ca //
annamāśritya tiṣṭanti tāni vipra harerdine
brahmahatyādipāpānāṃ kathañcinniṣkṛtirbhavet /
ekādaśyāṃ tu yo bhuṅkte tasya naivāsti niṣkṛtiḥ

mahāpātakayukto vāyukto vā sarva pānakaiḥ /
ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvā yāti parāṃ gatim

ekādaśī mahāpuṇyā viṣṇoḥ priyatamā tithiḥ /
saṃsevyā sarvathā vipraiḥ saṃsāracche dalipsubhiḥ

daśamyāṃ prātarutthāya dantadhāvanapūrvakam /
snāpayedvidhivadviṣṇuṃ pūjayetprayatendriyaḥ

ekādaśyāṃ nirāhāro nigṛhītendriyo bhavet /
śayīta sannidhau viṣṇornārāyaṇaparāyaṇaḥ

ekādaśyāṃ tathā snātvā saṃpūjyaca ca janārdanam /
gandhapuṣpādibhiḥ samyak tatastve vasudīrayet

ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sthitvādyāhaṃ pare 'hani /
bhokṣyāmi puṇḍarīkākṣa śaraṇaṃ me bhavācyuta

imaṃ mantraṃ samuccārthaṃ deva devasya cakriṇaḥ /
bhaktibhāvena tuṣṭātmā upavāsaṃ samarpayet

devasya purataḥ kuryājjāgaraṃ niyato vratī /
gītairvādyaiśaaca nṛtyaiśca purāṇaśravaṇādibhiḥ

tataḥ prātaḥ samutthāya dvādaśīdivase vratī /
snātvā ca vidhivadviṣṇuṃ pūjayatprayatendriyaḥ

pañcāmṛtena saṃsnāpya ekādaśyāṃ janārddanam /
dvādaśyāṃ payasā vipra harisārupapyamaṣaśnute

ajñānatimirāndhasya vratenānena keśava /
prasīda sumukho bhūtvā jñānadṛṣṭiprado bhava

evaṃ vijñāpya viprendra mādhavaṃ susamāhitaḥ /
brahmaṇānbhojayecchaktyā dadyādvai dakṣiṇāṃ tathā

tataḥ svabandhubhiḥ sārddhaṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ /
kṛtapañcamahāyajñaḥ svayaṃ bhuñjīta vāgyataḥ

evaṃ yaḥ prayataḥ kuryātpuṇyamekādaśīvratam /
sa yāti viṣṇubhavanaṃ punarāvṛttidurlabham

upavāsavrataparo dharmakāryacaparāyaṇaḥ /
cāṇḍālānpatakitāṃścaiva nekṣedapi kadācana

nāstikānbhinnamaryodānnindakānpiśunāṃstathā /
upavāsa vrataparo nālapecca kadācana

vṛṣalīsūtipoṣṭāraṃ vṛṣalīpatimeva ca /
ayājyayājakaṃ caiva nālapetsarvadā vratī

kuṇḍaśinaṃ gāyakaṃ ca tathā devalakāśinam /
bhiṣajaṃ kāvyakarttāraṃ devadvijavirodhinam

parānnalolupaṃ caiva parastrīnirataṃ tathā /
vratopavāsanirato vāṅmātreṇāpi nārcayet

ityevamādibhiḥ śuddho vaśī sarvahite rataḥ /
upavāsaparo bhūtvā parāṃ siddhimavānpuyāt

nāsti gaṅgāsamaṃ tīrthaṃ nāsti mātṛsamoguruḥ /
nāstu viṣṇusamaṃ daivaṃ tapo nānaśanātparam

nāsti kṣamāsamā mātā nāsti kīrtisamaṃ dhanam /
nāsti jñānasamo lābho lābho na ca dharma samaḥ pitā

na vivekasamo bandhurmaikādaśyāḥ paraṃ vratam /
atrāpyudāharantīmamitihāsaṃ purātanam

saṃvādaṃ bhadraśīlasya tatpiturgulavasya ca /
purā higālavo nāma muniḥ satyaparāyaṇaḥ

uvā casa narmadātīrere śānto dāntastaponidhiḥ /
bahuvṛkṣasamākīrṇe gajabhalluniṣevite

siddhacāraṇagandharva yakṣavidyādharānvite /
kandamūlaphalaiḥ pūrṇe munivṛndaniṣedite

gālavo nāma viprendro nivāsamakasecciram /
tasyābhavadbhadraśīla iti khyātaḥ suto vaśī

jāntismaro mahābhāgo nārāyaṇaparāyaṇaḥ /
bālakrāḍanakāle 'pi bhadraśīlo mahāmatiḥ

mṛdā ca viṣṇoḥ pratimāṃ kṛtvā pūjayate kṣaṇam /
vayasyānbodhayeccāpi viṣṇuḥ pūjyo naraiḥ sadā

ekādaśīvrataṃ caiva karttavyamapi paṇḍitaiḥ /
evaṃ te bodhitāstena śiśavo 'pi munīśvara

hariṃ mṛdaiva nirmāya pṛthaksaṃbhūya vā mudā /
arcayanti mahābhāgā viṣṇubhaktiparāyaṇāḥ

namaskurvanbhadramati rviṣṇave sarvaviṣṇave /
sarveṣāṃ jagatāṃ svasti bhūyādityabravīdidam

krīḍākāle muhūrtaṃ vā muhūrtārddhamathāpi vā /
ekādaśīti saṃkalpyavrataṃ yacchati keśave

evaṃ sucaritaṃ dṛṣṭvā tanayaṃ gālavo muniḥ /
apṛcchadvismayāviṣṭaḥ samāliṅgya taponidhiḥ

gālava uvāca
bhadraśīla mahābhāga bhadraśīlo 'si suvrata /
caritaṃ maṅgalaṃ yatte yogināmapi durlabham

haripūjāparo nityaṃ sarvabhūtahiterataḥ /
ekādaśīvrataparo niṣiddhācāravarjitaḥ /
nirddhandvo nirmamaḥ śānto haridhyānaparāyāṇaḥ

evametādṛśī buddhiḥ kathaṃ jātārbhakasyate /
vināpi mahatāṃ sevāṃ haribhaktirhi durlabhā

svabhāvato janasyāsya hyavidyākāmakarmasu /
pravarttate matirvatsa kathaṃ te 'laukikī kṛtiḥ

satsaṅge 'pi manuṣyāṇāṃ pūrvapuṇyātirekataḥ /
jāyate bhagavadbhaktistadahaṃ vismayaṃ gataḥ

pṛcchāmi prītimāpannastadbhavānvaktumarhati /
bhadraśīlo muniśreṣṭhaḥ pitraivaṃ suvikalpitaiḥ

jātismaraḥ sukṛtātmā hṛṣathṭaprahasitānanaḥ /
svānabhrutaṃ yathāvrataṃ sarvaṃ pitre nyavedayat

bhadraśīla uvāca
śṛṇu tāta muniśreṣṭha hyanubhūtaṃ mayā purā /
jātismaratvājjānāmi yamena paribhāṣitam

etacchatvā mahābhāgo gālavo vismayonvitaḥ /
uvāca prītimāpanno bhadraśīlaṃ mahāmatim

gālava uvāca
kastvaṃ pūrvaṃ mahābhāga kimuktaṃ ca yamena te /
kasya vā kena vā hetostatsarvaṃ vaktumarhasi

bhadraśīla uvāca
ahamāsaṃ purā tāta rājā somakulodbhavaḥ /
dharmakīrtiriti khyāto dattātragheyeṇa śāsitaḥ

nava varṣasahasrāṇi mahīṃ kṛtstramapālayam /
adharmāśca tathā dharmā mayā tu bahavaḥ kṛtāḥ

tataḥ śriyā pramatto 'haṃ bahvadharmama kāripam /
pāpaṇḍajanasaṃsargātpāpaṇḍacarito 'bhavam

purārjitāni puṇyāni mayā tu subahūnyapi /
pāpaṇḍairbādhito 'haṃ tu vedamārgaṃ samatyajam

makhāśca sarve vidhvastā kūṭayuktividā mayā /
adharmanirataṃ māṃ tu dṛṣṭvā maheśajāḥ

sadaiva duṣkṛtaṃ cakruḥ ṣaṣṭāṃśastatrame 'bhavat /
evaṃ pāpasamācāro vyasanābhirataḥ sadā

mṛgayābhirarato bhūtvā hyakadā prāviśaṃ vanam /
sasainyo 'haṃ vane tatra hatvā bahuvidhānmṛgān

kṣuttṛṭparivṛtaḥ śrānto revātīramupāgamam /
ravitīkṣṇātapalkānto revāyāṃ snānamācaram

ahaṣṭasainya ekākī pīḍyamānaḥ kṣudhā bhṛśam

sametāstatragha ye kecidrevātīranivāsinaḥ /
ekādaśīvrataparā mayā dṛṣṭvā niśāmukhe

nirāhāraśca tatrāhame kākī katajjanaiḥ saha /
jāgaraṃ kṛtavāṃśvāpi senayā rahito niśi

adhvaśramapariśrāntaḥ kṣutpipāsāprapīḍitaḥ /
tatraiva jāgarānte 'haṃ tātapañcatvamāgataḥ

tato yamabhaṭairbaddho mahādaṃṣṭrābhayaṅkaraiḥ /
anekalkeśasaṃpannamārgeṇātpo yamāntikam /
daṃṣṭrākarālavadanamapaśyaṃ samavartinam

atha kāliścitragutpamāhūyedamabhāṣata /
asya śikṣāvidhānaṃ ca yathāvadvada paṇḍitaṃ

evamuktaścitragutpo dharmarājena sattama /
ciraṃ vicārayāmāsa punaścedamabhāpata

asau pāparataḥ satyaṃ tathāpi śṛṇu dharmapa /
ekādaśyāṃ nirāhāraḥ sarvapāpaiḥ pramucyate

eṣa revātaṭe ramye nirāhāro harerdine /
jāgaraṃ copavāsaṃ ca kṛtvā niṣaapāpatāṃ gataḥ

yāni kāni ca pāpāni kṛtāni subahūni ca /
tāni sarvāṇi naṣṭāni hyupavāsaprabhāvataḥ

evamukto dharmarājaścitragutpena dhīmatā /'
nānāma daṇḍavadbhūmau mamāgre so 'nukaṃpitaḥ

pūjayāmāsa māṃ tatra bhaktibhāvena dhairmarāṭ /
tataśca svabhaṭānsarvānāhūyedamuvāca ha

dharmarāja uvāca
śṛṇudhvaṃ madvaco dūtā hitaṃ vakṣyāmyanuttamamam /
dharmamārgaratā nmartyānmānayadhvaṃ mamāntikam

ye viṣṇupūjanaratāḥ prayatāḥ kṛtajñāścaikādaśīvrataparā vijitendriyāśca /
nārāyaṇācyutahare śaraṇaṃ bhaveti śāntā vadanti satataṃ tarasātyajadhvam

nārāyaṇācyuta janārdana kṛṣṇa viṣṇo padmeśa padmajapitaḥ śiva śaṅkareti /
nityaṃ vadantyakhilaloka hitāḥ praśāntā dūradbhaṭāstyajatā tānna mamaiṣu śikṣā

nārāyaṇārpitakṛtānharibhaktibhajaḥ svācāramārganiratān gurusevakāṃśca /
satpātradāna niratāṃśca sudīnapāllāndūtāstyajadhvamaniśaṃ harināmasaktān

pāṣaṇḍasaṅgarahitāndvijabhaktiniṣṭhānsatsaṃgalollupatarāṃśca tathātitheyān /
śaṃbhau harau ca samabuddhimatastathaiva dūtāstyajadhvamupakāraparāñjanānām

ye varjitā harikathāmṛtasevanaiśca nārāyaṇasmṛtiparāyaṇamānasaiśca //
virpandrapādajalasecanato 'prahṛṣṭāṃstānpāpino mama bhaṭā gṛhamānayadhvam

ye mātṛtātaparibhartsanaśīlinaśca lokadviṣo hitajanāhitakarmaṇaśca /
devasvalobhaniratāñjananāśakartṛānatrānayadhvamaparādhaparāṃśca dūtāḥ

ekādaśīvrataparāṅmukhamugraśīlaṃ lokāpavādanirataṃ paranindakaṃ ca /
grāmasya nāśakaramuttamavairayuktaṃ dūtāḥ samānayata vipradhaneṣu lubdham

ye viṣṇubhaktivimukhāḥ praṇamanti naiva nārāyaṇaṃ hi śaraṇāgatapālakaṃ ca /
viṣṇavālayaṃ ca nahi yānti narāḥ sumūrkhāstānānayadhvamatipāparatānprasāhya

evaṃ śrutaṃ yadā tatra yamena paribhāṣitam /
mayānutāpadagdhena smṛtaṃ tatkarma ninditam

asatkarmānutāpena saddharmaśravaṇena ca /
tatraiva sarvapāpāni niḥśeṣāṇi gatāni me

pāpaśeṣādvinirmuktaṃ harisārupyatāṃ gatam /
sahasrasūryasaṃkāśaṃ praṇanāma yamaśca tam

evaṃ dṛṣṭvā vismitāste yamadūtā bhayotkaṭāḥ /
viśvāsaṃ paramaṃ cakruryamena paribhāṣite

tataḥ saṃpūjya māṃ kālo vimānaśatasaṃkulam /
sadyaḥ saṃpreṣayāmāsa tadviṣṇoḥ paramaṃ padam

vimānakoṭibhiḥ sārddhaṃ sarvabhogasamanvitaiḥ /
karmaṇā tena viprarṣe viṣṇuloke mayoṣitam

kalpakoṭisahasrāṇi kalpakoṭiśatāni ca /
sthitvā viṣṇupadaṃ paścādindralokamupagamam

tatrāpi sarvabhogāḍhyaḥ sarvadevanamaskṛtaḥ /
tāvatkālaṃ divisthitvā tato bhūmimupāgataḥ

atrāpi viṣṇubhaktānāṃ jāto 'haṃ bhavatāṃ kule /
jātismaratvāḍajjānāmi sarvametanmunīśaavara

tasmādviṣṇvarcanodyogaṃ karomi saha bālakaiḥ /
ekādaśīvratamidamiti na jñātavānpurā

jātismṛtiprabhāveṇa tajjñātaṃ sāṃprataṃ mayā /
atra svenāpi yatkarma kṛtaṃ tasya phalaṃ tvidam

ekādaśīvrataṃ bhaktyā kurvatāṃ kimuta prabho /
tasmāccariṣye viprendra śubhamekādaśīvratam

viṣṇupūjāṃ cāharahaḥ paramasthānakāṅkṣayā /
ekādaśīvrataṃ yattu kurvanti śraddhayā narāḥ

teṣāṃ tu viṣṇubhavanaṃ paramānandadāyakam /
evaṃ putravacaḥ śrutvā saṃtuṣṭo gālavo muniḥ

avāpa paramāṃ tuṣṭiṃ manasā cātiharṣitaḥ /
majjanma saphalaṃ jātaṃ maddhaṃśaḥ pāvanīkṛtaḥ

yatastvaṃ madagṛhe jāto viṣṇubhaktiparāyaṇaḥ /
iti saṃtuṣṭacittastu tasya putrasya karmaṇā

haripūjāvidhānaṃ ca yathāvatsamabodhayat /
ityetatte muniśreṣṭha yathāvatkathitaṃ mayā /
saṃkocavistarābhyāṃ ca kimanyacchrotumicchasi