Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 3.2
prakṛtipratyayārthādyaiḥ saṃkīrṇe liṅgamunnayet
| atha saṃkīrṇavargaḥ
karma kriyā tatsātatye gamye syuraparasparāḥ
sākalyāsaṃgavacane pārāyaṇaparāyaṇe
yadṛcchā svairitā hetuśūnyā tvāsthā vilakṣaṇam
śamathas tu śamaḥ śāntir dāntis tu damatho damaḥ
avadānaṃ karma vṛttaṃ kāmyadānaṃ pravāraṇam
vaśakriyā saṃvananaṃ mūlakarma tu kārmaṇam
vidhūnanaṃ vidhuvanaṃ tarpaṇaṃ prīṇanāvanam
paryāptiḥ syāt paritrāṇaṃ hastadhāraṇamityapi
sevanaṃ sīvanaṃ syūtir vidaraḥ sphuṭanaṃ bhidā
ākrośanamabhīṣaṅgaḥ saṃvedo vedanā na nā
saṃmūrcchanamabhivyāptir yāñcā bhikṣārthanārdanā
vardhanaṃ chedane 'tha dve ānandanasabhājane
āpracchannamathāmnāyaḥ saṃpradāyaḥ kṣaye kṣiyā
grahe grāho vaśaḥ kāntau rakṣṇas trāṇe raṇaḥ kaṇe
vyadho vedhe pacā pāke havo hūtau varo vṛttau
oṣaḥ ploṣe nayo nāye jyānir jīrṇau bhramo bhramau
sphātir vṛddhau prathā khyātau spṛṣṭiḥ pṛktau snavaḥ srave
edhā samṛddhau sphuraṇe sphuraṇā pramitau pramā
prasūtiḥ prasave ścyote prādhāraḥ klamathaḥ klame
utkarṣo 'tiśaye sandhiḥ śleṣe viṣaya āśraye
kṣipāyāṃ kṣepaṇaṃ gīrṇir girau guraṇamudyame
unnāya unnaye śrāyaḥ śrayaṇe jayane jayaḥ
nigādo nigade mādo mada udvega udbhrame
vimardanaṃ parimalo 'bhyupapattiranugrahaḥ
nigrahas tadviruddhaḥ syādabhiyogas tvabhigrahaḥ
muṣṭibandhas tu saṃgrāho ḍimbe ḍamaraviplavau
bandhanaṃ prasitiś cāraḥ sparśaḥ spraṣṭopataptari
nikāro viprakāraḥ syādākāras tviṅga iṅgitam
pariṇāmo vikāre dve same vikṛtivikriye
apahāras tvapacayaḥ samāhāraḥ samuccayaḥ
pratyāhāra upādānaṃ vihāras tu parikramaḥ
abhihāro 'bhigrahaṇaṃ nihāro 'bhyavakarṣaṇam
anuhāro 'nukāraḥ syādarthasyāpagame vyayaḥ
pravāhas tu pravṛttiḥ syāt pravaho gamanaṃ bahiḥ
viyāmo viyamo yāmo yamaḥ saṃyāmasaṃyamau
himsākarmābhicāraḥ syāj jāgaryā jāṃgarā dvayoḥ
vighno 'ntarāyaḥ pratyūhaḥ syādupaghno 'ntikāśraye
nirveśa upabhogaḥ syāt parisarpaḥ parikriyā
vidhuraṃ tu praviśleṣe 'bhiprāyaś chanda āśayaḥ
saṃkṣepaṇaṃ samasanaṃ paryavasthā virodhanam
parisaryā parīsāraḥ syādāsyā tvāsanā sthitiḥ
vistāro vigraho vyāsaḥ sa ca śabdasya vistaraḥ
saṃvāhanaṃ mardanaṃ syād vināśaḥ syādadarśanam
saṃstavaḥ syāt paricayaḥ prasaras tu visarpaṇam
nīvākas tu prayāmaḥ syāt saṃnidhiḥ saṃnikarṣaṇam
lavo 'bhilāṣo lavane niṣpāvaḥ pavane pavaḥ
prastāvaḥ syādapasaras trasaraḥ sūtraveṣṭanam
prajanaḥ syādupasaraḥ praśrayapraṇayau samau
dhīśaktir niṣkramo 'strī tu saṃkramo durgasaṃcaraḥ
pratyutkramaḥ prayogārthaḥ prakramaḥ syādupakramaḥ
syādabhyādānamuddhāta ārambhaḥ saṃbhramas tvarā
pratibandhaḥ praviṣṭambho 'vanāyas tu nipātanam
upalambhas tvanubhavaḥ samālambho vilepanam
vipralambho viprayogo vilambhas tvatisarjanam
viśrāvas tu pratikhyātiravekṣā pratijāgaraḥ
nipāṭhanipaṭhau pāṭhe temastemau samundane
ādīnavāsravau kleśe melake saṃgasaṃgamau
saṃvīkṣanaṃ vicayanaṃ mārgaṇaṃ mṛgaṇā mṛgaḥ
parirambhaḥ pariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanam
nirvarṇanaṃ tu nidhyānaṃ darśanālokanekṣaṇam
pratyākhyānaṃ nirasanaṃ pratyādeśo nirākṛtiḥ
upaśāyo viśāyaś ca paryāyaśayanārthakau
artanaṃ ca ṛtīyā ca hṛṇīyā ca ghṛṇārthakāḥ
syād vyatyāso viparyāso vyatyayaś ca viparyaye
paryayo 'tikramas tasminnatipāta upātyayaḥ
preṣaṇaṃ yat samāhūya tatra syāt pratiśāsanam
sa saṃstāvaḥ kratuṣu yā stutibhūmir dvijanmanām
nidhāya takṣyate yatra kāṣṭhe kāṣṭhaṃ sa uddhanaḥ
stambaghnas tu stambaghanaḥ stambo yena nihanyate
āvidho vidhyate yena tatra viṣvaksame nighaḥ
utKāraś ca nikāraś ca dvau dhānyotkṣepaṇārthakau
nigārodgāravikṣāvodgrāhās tu garaṇādiṣu
āratyavarativirataya uparāme 'thāstriyāṃ tu niṣṭhevaḥ
niṣṭhayūtir niṣṭhevananiṣṭhīvanamityabhinnāni
javane jūtiḥ sātis tvavasāne syādatha jvare jūrtiḥ
udajas tu paśu preraṇamakaraṇirityādayaḥ śāpe
gotrāntebhyas tasya vṛndamityaupagavakādikam
āpūpikaṃ śāṣkulikamevamādyamacetasām
māṇavānāṃ tu māṇavyaṃ sahāyānāṃ sahāyatā
halyā halānāṃ brāhmaṇyavāḍavye tu dvijanmanām
dve parśukānāṃ pṛṣṭhānāṃ pārśvaṃ pṛṣṭhyamanukramāt
khalānāṃ khalinī khalyāpyatha mānuṣyakaṃ nṛṇām
grāmatā janatā dhūmyā pāśyā galyā pṛthakpṛthak
api sāhasrakārīṣavārmaṇātharvaṇādikam |
iti saṃkīrṇavargaḥ 2 atra mūlaślokāḥ 42
nānārthavargaḥ
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0