Language

ENहिગુ
Scripture Library

Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 3.2

3.2.229

prakṛtipratyayārthādyaiḥ saṃkīrṇe liṅgamunnayet
| atha saṃkīrṇavargaḥ

3.2.230

karma kriyā tatsātatye gamye syuraparasparāḥ

3.2.231

sākalyāsaṃgavacane pārāyaṇaparāyaṇe

3.2.232

yadṛcchā svairitā hetuśūnyā tvāsthā vilakṣaṇam

3.2.233

śamathas tu śamaḥ śāntir dāntis tu damatho damaḥ

3.2.234

avadānaṃ karma vṛttaṃ kāmyadānaṃ pravāraṇam

3.2.235

vaśakriyā saṃvananaṃ mūlakarma tu kārmaṇam

3.2.236

vidhūnanaṃ vidhuvanaṃ tarpaṇaṃ prīṇanāvanam

3.2.237

paryāptiḥ syāt paritrāṇaṃ hastadhāraṇamityapi

3.2.238

sevanaṃ sīvanaṃ syūtir vidaraḥ sphuṭanaṃ bhidā

3.2.239

ākrośanamabhīṣaṅgaḥ saṃvedo vedanā na nā

3.2.240

saṃmūrcchanamabhivyāptir yāñcā bhikṣārthanārdanā

3.2.241

vardhanaṃ chedane 'tha dve ānandanasabhājane

3.2.242

āpracchannamathāmnāyaḥ saṃpradāyaḥ kṣaye kṣiyā

3.2.243

grahe grāho vaśaḥ kāntau rakṣṇas trāṇe raṇaḥ kaṇe

3.2.244

vyadho vedhe pacā pāke havo hūtau varo vṛttau

3.2.245

oṣaḥ ploṣe nayo nāye jyānir jīrṇau bhramo bhramau

3.2.246

sphātir vṛddhau prathā khyātau spṛṣṭiḥ pṛktau snavaḥ srave

3.2.247

edhā samṛddhau sphuraṇe sphuraṇā pramitau pramā

3.2.248

prasūtiḥ prasave ścyote prādhāraḥ klamathaḥ klame

3.2.249

utkarṣo 'tiśaye sandhiḥ śleṣe viṣaya āśraye

3.2.250

kṣipāyāṃ kṣepaṇaṃ gīrṇir girau guraṇamudyame

3.2.251

unnāya unnaye śrāyaḥ śrayaṇe jayane jayaḥ

3.2.252

nigādo nigade mādo mada udvega udbhrame

3.2.253

vimardanaṃ parimalo 'bhyupapattiranugrahaḥ

3.2.254

nigrahas tadviruddhaḥ syādabhiyogas tvabhigrahaḥ

3.2.255

muṣṭibandhas tu saṃgrāho ḍimbe ḍamaraviplavau

3.2.256

bandhanaṃ prasitiś cāraḥ sparśaḥ spraṣṭopataptari

3.2.257

nikāro viprakāraḥ syādākāras tviṅga iṅgitam

3.2.258

pariṇāmo vikāre dve same vikṛtivikriye

3.2.259

apahāras tvapacayaḥ samāhāraḥ samuccayaḥ

3.2.260

pratyāhāra upādānaṃ vihāras tu parikramaḥ

3.2.261

abhihāro 'bhigrahaṇaṃ nihāro 'bhyavakarṣaṇam

3.2.262

anuhāro 'nukāraḥ syādarthasyāpagame vyayaḥ

3.2.263

pravāhas tu pravṛttiḥ syāt pravaho gamanaṃ bahiḥ

3.2.264

viyāmo viyamo yāmo yamaḥ saṃyāmasaṃyamau

3.2.265

himsākarmābhicāraḥ syāj jāgaryā jāṃgarā dvayoḥ

3.2.266

vighno 'ntarāyaḥ pratyūhaḥ syādupaghno 'ntikāśraye

3.2.267

nirveśa upabhogaḥ syāt parisarpaḥ parikriyā

3.2.268

vidhuraṃ tu praviśleṣe 'bhiprāyaś chanda āśayaḥ

3.2.269

saṃkṣepaṇaṃ samasanaṃ paryavasthā virodhanam

3.2.270

parisaryā parīsāraḥ syādāsyā tvāsanā sthitiḥ

3.2.271

vistāro vigraho vyāsaḥ sa ca śabdasya vistaraḥ

3.2.272

saṃvāhanaṃ mardanaṃ syād vināśaḥ syādadarśanam

3.2.273

saṃstavaḥ syāt paricayaḥ prasaras tu visarpaṇam

3.2.274

nīvākas tu prayāmaḥ syāt saṃnidhiḥ saṃnikarṣaṇam

3.2.275

lavo 'bhilāṣo lavane niṣpāvaḥ pavane pavaḥ

3.2.276

prastāvaḥ syādapasaras trasaraḥ sūtraveṣṭanam

3.2.277

prajanaḥ syādupasaraḥ praśrayapraṇayau samau

3.2.278

dhīśaktir niṣkramo 'strī tu saṃkramo durgasaṃcaraḥ

3.2.279

pratyutkramaḥ prayogārthaḥ prakramaḥ syādupakramaḥ

3.2.280

syādabhyādānamuddhāta ārambhaḥ saṃbhramas tvarā

3.2.281

pratibandhaḥ praviṣṭambho 'vanāyas tu nipātanam

3.2.282

upalambhas tvanubhavaḥ samālambho vilepanam

3.2.283

vipralambho viprayogo vilambhas tvatisarjanam

3.2.284

viśrāvas tu pratikhyātiravekṣā pratijāgaraḥ

3.2.285

nipāṭhanipaṭhau pāṭhe temastemau samundane

3.2.286

ādīnavāsravau kleśe melake saṃgasaṃgamau

3.2.287

saṃvīkṣanaṃ vicayanaṃ mārgaṇaṃ mṛgaṇā mṛgaḥ

3.2.288

parirambhaḥ pariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanam

3.2.289

nirvarṇanaṃ tu nidhyānaṃ darśanālokanekṣaṇam

3.2.290

pratyākhyānaṃ nirasanaṃ pratyādeśo nirākṛtiḥ

3.2.291

upaśāyo viśāyaś ca paryāyaśayanārthakau

3.2.292

artanaṃ ca ṛtīyā ca hṛṇīyā ca ghṛṇārthakāḥ

3.2.293

syād vyatyāso viparyāso vyatyayaś ca viparyaye

3.2.294

paryayo 'tikramas tasminnatipāta upātyayaḥ

3.2.295

preṣaṇaṃ yat samāhūya tatra syāt pratiśāsanam

3.2.296

sa saṃstāvaḥ kratuṣu yā stutibhūmir dvijanmanām

3.2.297

nidhāya takṣyate yatra kāṣṭhe kāṣṭhaṃ sa uddhanaḥ

3.2.298

stambaghnas tu stambaghanaḥ stambo yena nihanyate

3.2.299

āvidho vidhyate yena tatra viṣvaksame nighaḥ

3.2.300

utKāraś ca nikāraś ca dvau dhānyotkṣepaṇārthakau

3.2.301

nigārodgāravikṣāvodgrāhās tu garaṇādiṣu

3.2.302

āratyavarativirataya uparāme 'thāstriyāṃ tu niṣṭhevaḥ

3.2.303

niṣṭhayūtir niṣṭhevananiṣṭhīvanamityabhinnāni

3.2.304

javane jūtiḥ sātis tvavasāne syādatha jvare jūrtiḥ

3.2.305

udajas tu paśu preraṇamakaraṇirityādayaḥ śāpe

3.2.306

gotrāntebhyas tasya vṛndamityaupagavakādikam

3.2.307

āpūpikaṃ śāṣkulikamevamādyamacetasām

3.2.308

māṇavānāṃ tu māṇavyaṃ sahāyānāṃ sahāyatā

3.2.309

halyā halānāṃ brāhmaṇyavāḍavye tu dvijanmanām

3.2.310

dve parśukānāṃ pṛṣṭhānāṃ pārśvaṃ pṛṣṭhyamanukramāt

3.2.311

khalānāṃ khalinī khalyāpyatha mānuṣyakaṃ nṛṇām

3.2.312

grāmatā janatā dhūmyā pāśyā galyā pṛthakpṛthak

3.2.313

api sāhasrakārīṣavārmaṇātharvaṇādikam |
iti saṃkīrṇavargaḥ 2 atra mūlaślokāḥ 42
nānārthavargaḥ

Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc