Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 2.6
saṃtatirgotrajananakulānyabhijanānvayau | atha brahmavargaḥ
vaṃśo 'nvavāyaḥ saṃtāno varṇāḥ syurbrāhmaṇādayaḥ
viprakṣatriyaviṭ śūdrāścāturvarṇyamiti smṛtam
rājabījī rājavaṃśyo bījyastu kulasaṃbhavaḥ
mahākulakulīnāryasabhyasajjanasādhavaḥ
brahmacārī gṛhī vānaprastho bhikṣuścatuṣṭaye
āśramo 'strī dvijātyagrajanmabhūdevavāḍavāḥ
vipraśca brāhmaṇo 'sau ṣaṭkarmā yāgādibhirvṛtaḥ
vidvānvipaściddoṣajñaḥ sansudhīḥ kovido budhaḥ
dhīro manīṣī jñaḥ prājñaḥ saṃkhyāvānpaṇḍitaḥ kaviḥ
dhīmānsūriḥ kṛtī kṛṣṭirlabdhavarṇo vicakṣaṇaḥ
dūradarśī dīrghadarśī śrotriyacchāndasau samau
mīmāṃsako jaiminīye vedāntī brahmavādini
vaiśeṣike syādaulūkyaḥ saugataḥ śūnyavādini
naiyāyikastvakṣapādaḥ syātsyādvādika ārhakaḥ
cārvākalaukāyatikau satkārye sāṃkhyakāpilau
upādhyāyo 'dhyāpako 'tha syānniṣekādikṛdguruḥ
mantravyākhyākṛdācārya ādeṣṭā tvadhvare vratī
yaṣṭā ca yajamānaśca sa somavati dīkṣitaḥ
ijyāśīlo yāyajūko yajvā tu vidhineṣṭavān
sa gīrpatīṣṭayā sthapatiḥ somapīthī tu somapāḥ
sarvavedāḥ sa yeneṣṭo yāgaḥ sarvasvadakṣiṇaḥ
anūcānaḥ pravacane sāṅge 'dhītī gurostu yaḥ
labdhānujñaḥ samāvṛttaḥ sutvā tvabhiṣave kṛte
chātrāntevāsinau śiṣye śaikṣāḥ prāthamakalpikāḥ
ekabrahmavratācārā mithaḥ sabrahmacāriṇaḥ
satīrthyāstvekaguravaścitavānagnimagnicit
pāramparyopadeśe syādaitihyamitihāvyayam
upajñā jñānamādyaṃ syājjñātvārambha upakramaḥ
yajñaḥ savo 'dhvaro yāgaḥ saptatanturmakhaḥ kratuḥ
pāṭho homaścātithīnāṃ saparyā tarpaṇaṃ baliḥ
ete pañcamahāyajñā brahmayajñādināmakāḥ
samajyā pariṣadgoṣṭhī sabhāsamitisaṃsadaḥ
āsthānī klībamāsthānaṃ strīnapuṃsakayoḥ sadaḥ
prāgvaṃśaḥ prāg havirgehātsadasyā vidhidarśinaḥ
sabhāsadaḥ sabhāstārāḥ sabhyāḥ sāmājikāśca te
adhvaryūdgātṛhotāro yajuḥsāmargvidaḥ kramāt
āgnīgrādyā dhanairvāryā ṛtvijo yājakāśca te
vediḥ pariṣkṛtā bhumiḥ same sthaṇḍilacatvare
caṣālo yūpakaṭakaḥ kumbā sugahanā vṛtiḥ
yūpāgraṃ tarma nirmanthyadāruṇi tvaraṇirdvayoḥ
dakṣiṇāgnirgārhapatyāhavanīyau trayo 'gnayaḥ
agnitrayamidaṃ tretā praṇītaḥ saṃskṛto 'nalaḥ
samūhyaḥ paricāyyopacāyyāvagnau prayogiṇaḥ
yo gārhapatyādānīya dakṣiṇāgniḥ praṇīyate
tasminnānāyyo 'thāgnāyī svāhā ca hutabhukpriyā
ṛksāmidhenī dhāyyā ca yā syādagnisamindhane
gāyatrīpramukhaṃ chando havyapāke caruḥ pumān
āmikṣā sā śṛtoṣṇe yā kṣīre syāddadhiyogataḥ
dhavitraṃ vyajanaṃ tadyadracitaṃ mṛgacarmaṇā
pṛṣadājyaṃ sadadhyājye paramānnaṃ tu pāyasam
havyakavye daivapitrye anne pātraṃ sruvādikam
dhruvopabhṛjjuhūrnā tu sruvo bhedāḥ srucaḥ striyaḥ
upākṛtaḥ paśurasau yo 'bhimantrya kratau hataḥ
paramparākam śamanaṃ prokṣaṇaṃ ca vadhārthakam
vācyaliṅgāḥ pramītopasaṃpannaprokṣitā hate
sāṃnāyyaṃ haviragnau tu hutaṃ triṣu vaṣaṭ kṛtam
dīkṣānto 'vabhṛto yajñe tatkarmārhaṃ tu yajñiyam
triṣvatha kratukarmeṣṭaṃ pūrtaṃ khātādi karma yat
amṛtaṃ vighaso yajñaśeṣabhojanaśeṣayoḥ
tyāgo vihāpitaṃ dānamutsarjanavisarjane
viśrāṇanaṃ vitaraṇaṃ sparśanaṃ pratipādanam
prādeśanaṃ nirvapaṇamapavarjanamaṃhatiḥ
mrtārthaṃ tadahe dānaṃ triṣu syādaurdhvadehikam
pitṛdānaṃ nivāpaḥ syācchrāddhaṃ tatkarma śastrataḥ
anvāhāryaṃ māsikeṃ 'śo 'ṣṭamo 'hnaḥ kutapo 'striyām
paryeṣaṇā parīṣṭiścānveṣaṇā ca gaveṣaṇā
sanistvadhyeṣaṇā yāñcābhiśastiryācanārthanā
ṣaṭtu triṣvarghyamarghārthe pādyaṃ pādāya vāriṇi
kramādātithyātitheye atithyarthe 'tra sādhuni
syurāveśika āganturatithirnā gṛhāgate
prāghūrṇikaḥ prāghūṇakaścābhyutthānaṃ tu gauravam
pūjā namasyāpacitiḥ saparyārcārhaṇāḥ samāḥ
varivasyā tu śuśrūṣā paricaryāpyupāsanā
vrajyāṭāṭyā paryaṭanaṃ caryā tvīryāpathe sthitiḥ
upasparśastvācamanamatha maunamabhāṣaṇam
prācetasaścāadikaviḥ syānmaitrāvaruṇiśca saḥ
vālmīkaścātha gādheyo viśvāmitraśca kauśikaḥ
vyāso dvaipāyanaḥ pārāśaryaḥ satyavatīsutaḥ
ānupūrvī striyāṃ vāvṛtparipāṭhī anukramaḥ
paryāyaścātipātastu syātparyaya upātyayaḥ
niyamo vratamastrī taccopavāsādi puṇyakam
aupavastaṃ tūpavāsaḥ vivekaḥ pṛthagātmatā
syādbrahmavarcasaṃ vṛttādhyayanarddhirathāñjaliḥ
pāṭhe brahmāñjaliḥ pāṭhe vipruṣo brahmabindavaḥ
dhyānayogāsane brahmāsanaṃ kalpe vidhikramau
mukhyaḥ syātprathamaḥ kalpo 'nukalpastu tato 'dhamaḥ
saṃskārapūrvaṃ grahaṇaṃ syādupākaraṇaṃ śruteḥ
same tu pādagrahaṇamabhivādanamityubhe
bhikṣuḥ parivrāṭ karmandī pārāśaryapi maskarī
tapasvī tāpasaḥ pārikāṅkṣī vācaṃyamo muniḥ
tapaḥkleśasaho dānto varṇino brahmacāriṇaḥ
ṛṣayaḥ satyavacasaḥ snātakastvāpluto vratī
ye nirjitendriyagrāmā yatino yatayaśca te
yaḥ sthaṇḍile vratavaśācchete sthaṇḍilaśāyyasau
sthāṇḍilaścātha virajastamasaḥ syurdvayātigāḥ
pavitraḥ prayataḥ pūtaḥ pāṣaṇḍāḥ sarvaliṅginaḥ
pālāśo daṇḍa āṣāḍho vrate rāmbhastu vaiṇavaḥ
astrī kamaṇḍaluḥ kuṇḍī vratināmāsanaṃ bṛṣī
ajinaṃ carma kṛttiḥ strī bhaikṣaṃ bhikṣākadambakam
svādhyāyaḥ syājjapaḥ sutyābhiṣavaḥ savanaṃ ca sā
sarvainasāmapadhvaṃsi japyaṃ triṣvaghamarṣaṇam
darśaśca paurṇamāsaśca yāgau pakṣāntayoḥ pṛthak
śarīrasādhanāpekṣaṃ nityaṃ yatkarma tadyamaḥ
niyamastu sa yatkarma nityamāgantusādhanam
kṣauram tu bhadrākaraṇaṃ muṇḍanaṃ vapanaṃ triṣu
kakṣāpaṭī ca kaupīnaṃ śāṭī ca strīti lakṣyataḥ
upavītaṃ brahmasūtraṃ proddhṛte dakṣiṇe kare
prācīnāvītamanyasminnivītaṃ kaṇṭhalambitam
aṅgulyagre tīrthaṃ daivaṃ svalpāṅgulyormūle kāyam
madhye 'ṅguṣṭhāṅgulyoḥ pitryaṃ mūle tvaṅguṣṭhasya brāhmam
syādbrahmabhūyaṃ brahmatvaṃ brahmasāyujyamityapi
devabhūyādikaṃ tadvatk.cchaṃ sāntapanādikam
saṃnyāsavatyanaśane pumānprāyo 'tha vīrahā
naṣṭāgniḥ kuhanā lobhānmithyeryāpathakalpanā
vrātyaḥ saṃskārahīnaḥ syādasvādhyāyo nirākṛtiḥ
dharmadhvajī liṅgavṛttiravakīrṇī kṣatavrataḥ
supte yasminnastameti supte yasminnudeti ca
aṃśumānabhinirmuktābhyuditau ca yathākramam
parivettānujo 'nūḍhe jyeṣṭhe dāraparigrahāt
parivittistu tajjāyānvivāhopayamau samau
tathā pariṇayodvāhopayāmāḥ pāṇipīḍanam
vyavāyo grāmyadharmo maithunaṃ nidhuvanaṃ ratam
trivargodharmakāmārthaiścaturvargaḥ samokṣakaiḥ
sabalaistaiścaturbhadraṃ janyāḥ snigdhāḥ varasya ye | iti brahmavargaḥ
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0