નામલિઙ્ગાનુશાસન · અધ્યાય 2.6

સંતતિર્ગોત્રજનનકુલાન્યભિજનાન્વયૌ । અથ બ્રહ્મવર્ગઃ

વંશો ઽન્વવાયઃ સંતાનો વર્ણાઃ સ્યુર્બ્રાહ્મણાદયઃ

વિપ્રક્ષત્રિયવિટ્ શૂદ્રાશ્ચાતુર્વર્ણ્યમિતિ સ્મૃતમ્

રાજબીજી રાજવંશ્યો બીજ્યસ્તુ કુલસંભવઃ

મહાકુલકુલીનાર્યસભ્યસજ્જનસાધવઃ

બ્રહ્મચારી ગૃહી વાનપ્રસ્થો ભિક્ષુશ્ચતુષ્ટયે

આશ્રમો ઽસ્ત્રી દ્વિજાત્યગ્રજન્મભૂદેવવાડવાઃ

વિપ્રશ્ચ બ્રાહ્મણો ઽસૌ ષટ્કર્મા યાગાદિભિર્વૃતઃ

વિદ્વાન્વિપશ્ચિદ્દોષજ્ઞઃ સન્સુધીઃ કોવિદો બુધઃ

ધીરો મનીષી જ્ઞઃ પ્રાજ્ઞઃ સંખ્યાવાન્પણ્ડિતઃ કવિઃ

ધીમાન્સૂરિઃ કૃતી કૃષ્ટિર્લબ્ધવર્ણો વિચક્ષણઃ

દૂરદર્શી દીર્ઘદર્શી શ્રોત્રિયચ્છાન્દસૌ સમૌ

મીમાંસકો જૈમિનીયે વેદાન્તી બ્રહ્મવાદિનિ

વૈશેષિકે સ્યાદૌલૂક્યઃ સૌગતઃ શૂન્યવાદિનિ

નૈયાયિકસ્ત્વક્ષપાદઃ સ્યાત્સ્યાદ્વાદિક આર્હકઃ

ચાર્વાકલૌકાયતિકૌ સત્કાર્યે સાંખ્યકાપિલૌ

ઉપાધ્યાયો ઽધ્યાપકો ઽથ સ્યાન્નિષેકાદિકૃદ્ગુરુઃ

મન્ત્રવ્યાખ્યાકૃદાચાર્ય આદેષ્ટા ત્વધ્વરે વ્રતી

યષ્ટા ચ યજમાનશ્ચ સ સોમવતિ દીક્ષિતઃ

ઇજ્યાશીલો યાયજૂકો યજ્વા તુ વિધિનેષ્ટવાન્

સ ગીર્પતીષ્ટયા સ્થપતિઃ સોમપીથી તુ સોમપાઃ

સર્વવેદાઃ સ યેનેષ્ટો યાગઃ સર્વસ્વદક્ષિણઃ

અનૂચાનઃ પ્રવચને સાઙ્ગે ઽધીતી ગુરોસ્તુ યઃ

લબ્ધાનુજ્ઞઃ સમાવૃત્તઃ સુત્વા ત્વભિષવે કૃતે

છાત્રાન્તેવાસિનૌ શિષ્યે શૈક્ષાઃ પ્રાથમકલ્પિકાઃ

એકબ્રહ્મવ્રતાચારા મિથઃ સબ્રહ્મચારિણઃ

સતીર્થ્યાસ્ત્વેકગુરવશ્ચિતવાનગ્નિમગ્નિચિત્

પારમ્પર્યોપદેશે સ્યાદૈતિહ્યમિતિહાવ્યયમ્

ઉપજ્ઞા જ્ઞાનમાદ્યં સ્યાજ્જ્ઞાત્વારમ્ભ ઉપક્રમઃ

યજ્ઞઃ સવો ઽધ્વરો યાગઃ સપ્તતન્તુર્મખઃ ક્રતુઃ

પાઠો હોમશ્ચાતિથીનાં સપર્યા તર્પણં બલિઃ

એતે પઞ્ચમહાયજ્ઞા બ્રહ્મયજ્ઞાદિનામકાઃ

સમજ્યા પરિષદ્ગોષ્ઠી સભાસમિતિસંસદઃ

આસ્થાની ક્લીબમાસ્થાનં સ્ત્રીનપુંસકયોઃ સદઃ

પ્રાગ્વંશઃ પ્રાગ્ હવિર્ગેહાત્સદસ્યા વિધિદર્શિનઃ

સભાસદઃ સભાસ્તારાઃ સભ્યાઃ સામાજિકાશ્ચ તે

અધ્વર્યૂદ્ગાતૃહોતારો યજુઃસામર્ગ્વિદઃ ક્રમાત્

આગ્નીગ્રાદ્યા ધનૈર્વાર્યા ઋત્વિજો યાજકાશ્ચ તે

વેદિઃ પરિષ્કૃતા ભુમિઃ સમે સ્થણ્ડિલચત્વરે

ચષાલો યૂપકટકઃ કુમ્બા સુગહના વૃતિઃ

યૂપાગ્રં તર્મ નિર્મન્થ્યદારુણિ ત્વરણિર્દ્વયોઃ

દક્ષિણાગ્નિર્ગાર્હપત્યાહવનીયૌ ત્રયો ઽગ્નયઃ

અગ્નિત્રયમિદં ત્રેતા પ્રણીતઃ સંસ્કૃતો ઽનલઃ

સમૂહ્યઃ પરિચાય્યોપચાય્યાવગ્નૌ પ્રયોગિણઃ

યો ગાર્હપત્યાદાનીય દક્ષિણાગ્નિઃ પ્રણીયતે

તસ્મિન્નાનાય્યો ઽથાગ્નાયી સ્વાહા ચ હુતભુક્પ્રિયા

ઋક્સામિધેની ધાય્યા ચ યા સ્યાદગ્નિસમિન્ધને

ગાયત્રીપ્રમુખં છન્દો હવ્યપાકે ચરુઃ પુમાન્

આમિક્ષા સા શૃતોષ્ણે યા ક્ષીરે સ્યાદ્દધિયોગતઃ

ધવિત્રં વ્યજનં તદ્યદ્રચિતં મૃગચર્મણા

પૃષદાજ્યં સદધ્યાજ્યે પરમાન્નં તુ પાયસમ્

હવ્યકવ્યે દૈવપિત્ર્યે અન્ને પાત્રં સ્રુવાદિકમ્

ધ્રુવોપભૃજ્જુહૂર્ના તુ સ્રુવો ભેદાઃ સ્રુચઃ સ્ત્રિયઃ

ઉપાકૃતઃ પશુરસૌ યો ઽભિમન્ત્ર્ય ક્રતૌ હતઃ

પરમ્પરાકમ્ શમનં પ્રોક્ષણં ચ વધાર્થકમ્

વાચ્યલિઙ્ગાઃ પ્રમીતોપસંપન્નપ્રોક્ષિતા હતે

સાંનાય્યં હવિરગ્નૌ તુ હુતં ત્રિષુ વષટ્ કૃતમ્

દીક્ષાન્તો ઽવભૃતો યજ્ઞે તત્કર્માર્હં તુ યજ્ઞિયમ્

ત્રિષ્વથ ક્રતુકર્મેષ્ટં પૂર્તં ખાતાદિ કર્મ યત્

અમૃતં વિઘસો યજ્ઞશેષભોજનશેષયોઃ

ત્યાગો વિહાપિતં દાનમુત્સર્જનવિસર્જને

વિશ્રાણનં વિતરણં સ્પર્શનં પ્રતિપાદનમ્

પ્રાદેશનં નિર્વપણમપવર્જનમંહતિઃ

મ્ર્તાર્થં તદહે દાનં ત્રિષુ સ્યાદૌર્ધ્વદેહિકમ્

પિતૃદાનં નિવાપઃ સ્યાચ્છ્રાદ્ધં તત્કર્મ શસ્ત્રતઃ

અન્વાહાર્યં માસિકેં ઽશો ઽષ્ટમો ઽહ્નઃ કુતપો ઽસ્ત્રિયામ્

પર્યેષણા પરીષ્ટિશ્ચાન્વેષણા ચ ગવેષણા

સનિસ્ત્વધ્યેષણા યાઞ્ચાભિશસ્તિર્યાચનાર્થના

ષટ્તુ ત્રિષ્વર્ઘ્યમર્ઘાર્થે પાદ્યં પાદાય વારિણિ

ક્રમાદાતિથ્યાતિથેયે અતિથ્યર્થે ઽત્ર સાધુનિ

સ્યુરાવેશિક આગન્તુરતિથિર્ના ગૃહાગતે

પ્રાઘૂર્ણિકઃ પ્રાઘૂણકશ્ચાભ્યુત્થાનં તુ ગૌરવમ્

પૂજા નમસ્યાપચિતિઃ સપર્યાર્ચાર્હણાઃ સમાઃ

વરિવસ્યા તુ શુશ્રૂષા પરિચર્યાપ્યુપાસના

વ્રજ્યાટાટ્યા પર્યટનં ચર્યા ત્વીર્યાપથે સ્થિતિઃ

ઉપસ્પર્શસ્ત્વાચમનમથ મૌનમભાષણમ્

પ્રાચેતસશ્ચાઅદિકવિઃ સ્યાન્મૈત્રાવરુણિશ્ચ સઃ

વાલ્મીકશ્ચાથ ગાધેયો વિશ્વામિત્રશ્ચ કૌશિકઃ

વ્યાસો દ્વૈપાયનઃ પારાશર્યઃ સત્યવતીસુતઃ

આનુપૂર્વી સ્ત્રિયાં વાવૃત્પરિપાઠી અનુક્રમઃ

પર્યાયશ્ચાતિપાતસ્તુ સ્યાત્પર્યય ઉપાત્યયઃ

નિયમો વ્રતમસ્ત્રી તચ્ચોપવાસાદિ પુણ્યકમ્

ઔપવસ્તં તૂપવાસઃ વિવેકઃ પૃથગાત્મતા

સ્યાદ્બ્રહ્મવર્ચસં વૃત્તાધ્યયનર્દ્ધિરથાઞ્જલિઃ

પાઠે બ્રહ્માઞ્જલિઃ પાઠે વિપ્રુષો બ્રહ્મબિન્દવઃ

ધ્યાનયોગાસને બ્રહ્માસનં કલ્પે વિધિક્રમૌ

મુખ્યઃ સ્યાત્પ્રથમઃ કલ્પો ઽનુકલ્પસ્તુ તતો ઽધમઃ

સંસ્કારપૂર્વં ગ્રહણં સ્યાદુપાકરણં શ્રુતેઃ

સમે તુ પાદગ્રહણમભિવાદનમિત્યુભે

ભિક્ષુઃ પરિવ્રાટ્ કર્મન્દી પારાશર્યપિ મસ્કરી

તપસ્વી તાપસઃ પારિકાઙ્ક્ષી વાચંયમો મુનિઃ

તપઃક્લેશસહો દાન્તો વર્ણિનો બ્રહ્મચારિણઃ

ઋષયઃ સત્યવચસઃ સ્નાતકસ્ત્વાપ્લુતો વ્રતી

યે નિર્જિતેન્દ્રિયગ્રામા યતિનો યતયશ્ચ તે

યઃ સ્થણ્ડિલે વ્રતવશાચ્છેતે સ્થણ્ડિલશાય્યસૌ

સ્થાણ્ડિલશ્ચાથ વિરજસ્તમસઃ સ્યુર્દ્વયાતિગાઃ

પવિત્રઃ પ્રયતઃ પૂતઃ પાષણ્ડાઃ સર્વલિઙ્ગિનઃ

પાલાશો દણ્ડ આષાઢો વ્રતે રામ્ભસ્તુ વૈણવઃ

અસ્ત્રી કમણ્ડલુઃ કુણ્ડી વ્રતિનામાસનં બૃષી

અજિનં ચર્મ કૃત્તિઃ સ્ત્રી ભૈક્ષં ભિક્ષાકદમ્બકમ્

સ્વાધ્યાયઃ સ્યાજ્જપઃ સુત્યાભિષવઃ સવનં ચ સા

સર્વૈનસામપધ્વંસિ જપ્યં ત્રિષ્વઘમર્ષણમ્

દર્શશ્ચ પૌર્ણમાસશ્ચ યાગૌ પક્ષાન્તયોઃ પૃથક્

શરીરસાધનાપેક્ષં નિત્યં યત્કર્મ તદ્યમઃ

નિયમસ્તુ સ યત્કર્મ નિત્યમાગન્તુસાધનમ્

ક્ષૌરમ્ તુ ભદ્રાકરણં મુણ્ડનં વપનં ત્રિષુ

કક્ષાપટી ચ કૌપીનં શાટી ચ સ્ત્રીતિ લક્ષ્યતઃ

ઉપવીતં બ્રહ્મસૂત્રં પ્રોદ્ધૃતે દક્ષિણે કરે

પ્રાચીનાવીતમન્યસ્મિન્નિવીતં કણ્ઠલમ્બિતમ્

અઙ્ગુલ્યગ્રે તીર્થં દૈવં સ્વલ્પાઙ્ગુલ્યોર્મૂલે કાયમ્

મધ્યે ઽઙ્ગુષ્ઠાઙ્ગુલ્યોઃ પિત્ર્યં મૂલે ત્વઙ્ગુષ્ઠસ્ય બ્રાહ્મમ્

સ્યાદ્બ્રહ્મભૂયં બ્રહ્મત્વં બ્રહ્મસાયુજ્યમિત્યપિ

દેવભૂયાદિકં તદ્વત્ક્.ચ્છં સાન્તપનાદિકમ્

સંન્યાસવત્યનશને પુમાન્પ્રાયો ઽથ વીરહા

નષ્ટાગ્નિઃ કુહના લોભાન્મિથ્યેર્યાપથકલ્પના

વ્રાત્યઃ સંસ્કારહીનઃ સ્યાદસ્વાધ્યાયો નિરાકૃતિઃ

ધર્મધ્વજી લિઙ્ગવૃત્તિરવકીર્ણી ક્ષતવ્રતઃ

સુપ્તે યસ્મિન્નસ્તમેતિ સુપ્તે યસ્મિન્નુદેતિ ચ

અંશુમાનભિનિર્મુક્તાભ્યુદિતૌ ચ યથાક્રમમ્

પરિવેત્તાનુજો ઽનૂઢે જ્યેષ્ઠે દારપરિગ્રહાત્

પરિવિત્તિસ્તુ તજ્જાયાન્વિવાહોપયમૌ સમૌ

તથા પરિણયોદ્વાહોપયામાઃ પાણિપીડનમ્

વ્યવાયો ગ્રામ્યધર્મો મૈથુનં નિધુવનં રતમ્

ત્રિવર્ગોધર્મકામાર્થૈશ્ચતુર્વર્ગઃ સમોક્ષકૈઃ

સબલૈસ્તૈશ્ચતુર્ભદ્રં જન્યાઃ સ્નિગ્ધાઃ વરસ્ય યે । ઇતિ બ્રહ્મવર્ગઃ