Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 2.4

aṭavyaraṇyaṃ vipinaṃ gahanaṃ kānanaṃ vanam | atha vanauṣadhivargaḥ

mahāraṇyamaraṇyānī gṛhārāmāstu niṣkuṭāḥ

ārāmaḥ syādupavanaṃ kṛtrimaṃ vanameva yat

amātyagaṇikāgehopavane vṛkṣavāṭikā

pumānākrīḍa udyānaṃ rājñaḥ sādhāraṇaṃ vanam

syādetadeva pramadavanamantaḥpurocitam

vīthyālirāvaliḥ paṅktiḥ śreṇī lekhāstu rājayaḥ

vanyā vanasamūhe syādaṅkuro 'bhinavodbhidi

vṛkṣo mahīruhaḥ śākhī viṭapī pādapastaruḥ

anokahaḥ kuṭaḥ śālaḥ palāśī drudrumāgamāḥ

vānaspatyaḥ phalaiḥ puṣpāttairapuṣpādvanaspatiḥ

oṣadhyaḥ phalapākāntāḥ syuravandhyah phalegrahiḥ

vandhyo 'phalo 'vakeśī ca phalavānphalinaḥ phalī

praphullotphullasaṃphullavyākośavikacasphuṭāḥ

phullaścaite vikasite syuravandhyādayastriṣu

sthāṇurvā nā dhruvaḥ śaṅkurhrasvaśākhāśiphaḥ kṣupaḥ

aprakāṇḍe stambagulmau vallī tu vratatirlatā

latā pratāninī vīrudgulminyulapa ityapi

nagādyāroha ucchrāya utsedhaścocchrayaśca saḥ

astrī prakāṇḍaḥ skandhaḥ syānmūlācchākhāvadhistaroḥ

same śākhālate skandhaśākhāśāle śiphājaṭe

śākhāśiphāvarohaḥ syānmūlāccāgraṃ gatā latā

śirograṃ śikharaṃ vā nā mūlaṃ budhno 'ṅghrināmakaḥ

sāro majjā nari tvakstrī valkaṃ valkalamastriyām

kāṣṭhaṃ dārvindhanaṃ tvedha idhmamedhaḥ samitstriyām

niṣkuhaḥ koṭaraṃ vā nā vallarirmañjariḥ striyau

patraṃ palāśaṃ chadanaṃ dalaṃ parṇaṃ chadaḥ pumān

pallavo 'strī kisalayaṃ vistāro viṭapo 'striyām

vṛkṣādīnāṃ phalaṃ sasyaṃ vṛntaṃ prasavabandhanam

āme phale śalāṭuḥ syācchuṣke vānamubhe triṣu

kṣārako jālakaṃ klībe kalikā korakaḥ pumān

syādgucchakastu stabakaḥ kuṅmalo mukulo 'striyām

striyaḥ sumanasaḥ puṣpaṃ prasūnaṃ kusumaṃ sumam

makarandaḥ puṣparasaḥ parāgaḥ sumanorajaḥ

dvihīnaṃ prasave sarvaṃ harītakyādayaḥ striyām

āśvatthavaiṇavaplākṣanaiyagrodhaiṅgudam phale

bārhataṃ ca phale jambvā jambūḥ strī jambu jāmbavam

puṣpe jātīprabhṛtayaḥ svaliṅgāḥ vrīhayaḥ phale

vidāryādyāstu mūle 'pi puṣpe klībe 'pi pāṭalā

bodhidrumaścaladalaḥ pippalaḥ kuñjarāśanaḥ

aśvatthe 'tha kapitthe syurdadhitthagrāhimanmathāḥ

tasmindadhiphalaḥ puṣpaphaladantaśaṭhāvapi

udumbaro jantuphalo yajñāṅgo hemadugdhakaḥ

kovidāre camarikaḥ kuddālo yugapatrakaḥ

saptaparṇo viśālatvak śārado viṣamacchadaḥ

āragvadhe rājavṛkṣaśampākacaturaṅgulāḥ

ārevatavyādhighātakṛtamālasuvarṇakāḥ

syurjambīre dantaśaṭhajambhajambhīrajambhalāḥ

varuṇo varaṇaḥ setustiktaśākaḥ kumārakaḥ

puṃnāge puruṣastuṅgaḥ kesaro devavallabhaḥ

pāribhadre nimbatarurmandāraḥ pārijātakaḥ

tiniśe syandano nemī rathadruratimuktakaḥ

vañjulaścitrakṛccātha dvau pītanakapītanau

āmrātake madhūke tu guḍapuṣpamadhudrumau

vānaprasthamadhuṣṭhīlau jalaje 'tra madhūlakaḥ

pīlau guḍaphalaḥ sraṃsī tasmiṃstu girisambhave

akṣoṭakandarālau dvāvaṅkoṭe tu nikocakaḥ

palāśe kiṃśukaḥ parṇo vātapoto 'tha vetase

rathābhrapuṣpaviduraśītavānīravañjulāḥ

dvau parivyādhavidulau nādeyī cāmbuvetase

śobhāñjane śigrutīkṣṇagandhakākṣīvamocakāḥ

rakto 'sau madhuśigruḥ syādariṣṭaḥ phenilaḥ samau

bilve śāṇḍilyaśailūṣau mālūraśrīphalāvapi

plakṣo jaṭī parkaṭī syānnyagrodho bahupādvaṭaḥ

gālavaḥ śābaro lodhrastirīṭastilvamārjanau

āmraścūto rasālo 'sau sahakāro 'tisaurabhaḥ

kumbholūkhalakaṃ klībe kauśiko gugguluḥ puraḥ

śeluḥ śleṣmātakaḥ śīta uddālo bahuvārakaḥ

rājādanaṃ priyālaḥ syātsannakadrurdhanuḥpaṭaḥ

gambhārī sarvatobhadrā kāśmarī madhuparṇikā

śrīparṇī bhadraparṇī ca kāśmaryaścāpyatha dvayoḥ

karkandhūrbadarī koliḥ kolaṃ kuvalaphenile

sauvīraṃ badaraṃ ghoṇṭāpyatha syātsvādukaṇṭakaḥ

vikaṅkataḥ suvāvṛkṣo granthilo vyāghrapādapi

airāvato nāgaraṅgo nādeyī bhūmijambukā

tindukaḥ sphūrjakaḥ kālaskandhaśca śitisārake

kākenduḥ kulakaḥ kākatindukaḥ kākapīluke

golīḍho jhāṭalo ghaṇṭāpāṭalirmokṣamuṣkakau

tilakaḥ kṣurakaḥ śrīmānsamau piculajhāvukau

śrīparṇikā kumudikā kumbhī kaiṭaryakaṭphalau

kramukaḥ paṭṭikākhyaḥ syātpaṭṭī lākṣāprasādanaḥ

tūdastu yūpaḥ kramuko brahmaṇyo brahmadāru ca

tūlaṃ ca nīpapriyakakadambāstu haripriyaḥ

vīravṛkṣo 'ruṣkaro 'gnimukhī bhallātakī triṣu

gardabhāṇḍe kandarālakapītanasupārśvakāḥ

plakṣaśca tintiḍī ciñcāmlikātho pītasārake

sarjakāsanabandhūkapuṣpapriyakajīvakāḥ

sāle tu sarjakārśyāśvakarṇakāḥ sasyasambaraḥ

nadīsarjo vīratarurindradruḥ kakubho 'rjunaḥ

rājādanaḥ phalādhyakṣaḥ kṣīrikāyāmatha dvayoḥ

iṅgudī tāpasatarurbhūrje carmimṛdutvacau

picchilā pūraṇī mocā sthirāyuḥ śālmalirdvayoḥ

picchā tu śālmalīveṣṭe rocanaḥ kūṭaśālmaliḥ

cirabilvo naktamālaḥ karajaśca karañjake

prakīryaḥ pūtikarajaḥ pūtikaḥ kalimārakaḥ

karañjabhedāḥ ṣḍgrantho markaṭyaṅgāravallarī

rohī rohitakaḥ plīhaśatrurdāḍimapuṣpakaḥ

gāyatrī bālatanayaḥ khadiro dantadhāvanaḥ

arimedo viṭkhadire kadaraḥ khadire site

somavalko 'pyatha vyāghrapucchagandharvahastakau

eraṇḍa urubūkaśca rucakaścitrakaśca saḥ

cañcuḥ pañcāṅgulo maṇḍavardhamānavyaḍambakāḥ

alpā śamī śamīraḥ syācchamī saktuphalā śivā

piṇḍītako marubakaḥ śvasanaḥ karahāṭakaḥ

śalyaśca madane śakrapādapaḥ pāribhadrakaḥ

bhadradāru drukilimaṃ pītadāru ca dāru ca

pūtikāṣṭhaṃ ca sapta syurdevadāruṇyatha dvayoḥ

pāṭaliḥ pāṭalāmoghā kācasthālī phaleruhā

kṛṣṇavṛntā kuberākṣī śyāmā tu mahilāhvayā

latā govandanī gundrā priyaṅguḥ phalinī phalī

viṣvaksenā gandhaphalī kārambhā priyakaśca sā

maṇḍūkaparṇapatrorṇanaṭakaṭvaṅgaṭuṇṭukāḥ

syonākaśukanāsarkṣadīrghavṛntakuṭannaṭāḥ

amṛtā ca vayaḥsthā ca triliṅgastu bibhītakaḥ

nākṣastuṣaḥ karṣaphalo bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ

abhayā tvavyathā pathyā kāyasthā pūtanāmṛtā

karītakī haimavatī cetakī śreyasī śivā

pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhaṃ cātha drumotpalaḥ

karṇikāraḥ parivyādho lakuco likuco ḍahuḥ

panasaḥ kaṇṭakiphalo niculo hijjalo 'mbujaḥ

kākodumbarikā phalgurmalayūrjaghanephalā

ariṣṭaḥ sarvatobhadrahiṅguniryāsamālakāḥ

picumandaśca nimbe 'tha picchilāguruśiṃśapā

kapilā bhasmagarbhā sā śirīṣastu kapītanaḥ

bhaṇḍilo 'pyatha cāmpeyaścampako hemapuṣpakaḥ

etasya kalikā gandhaphalī syādatha kesare

bakulo vañjulo 'śoke samau karakadāḍimau

cāmpeyaḥ kesaro nāgakesaraḥ kāñcanāhvayaḥ

jayā jayantī tarkārī nādeyī vaijayantikā

śrīparṇamagnimanthaḥ syātkaṇikā gaṇikārikā

jayo 'tha kuṭajaḥ śakro vatsako girimallikā

etasyaiva kaliṅgendrayavabhadrayavaṃ phale

kṛṣṇapākaphalāvignasuṣeṇāḥ karamardake

kālaskandhastamālaḥ syāttāpiccho 'pyatha sinduke

sinduvārendrasurasau nirguṇḍīndrāṇiketyapi

veṇī garā garī devatāḍo jīmūta ityapi

śrīhastinī tu bhūruṇḍī tṛṇaśūnyaṃ tu mallikā

bhūpadī śītabhīruśca saivāsphoṭā vanodbhavā

śephālikā tu suvahā nirguṇḍī nīlikā ca sā

sitāsau śvetasurasā bhūtaveśyatha māgadhī

gaṇikā yūthikāmbaṣṭhā sā pītā hemapuṣpikā

atimuktaḥ puṇḍrakaḥ syādvāsantī mādhavī latā

sumanā mālatī jātiḥ saptalā navamālikā

mādhyaṃ kundaṃ raktakastu bandhūko bandhujīvakaḥ

sahā kumārī taraṇiramlānastu mahāsahā

tatra śoṇe kurabakastatra pīte kurakaṇṭakaḥ

nīlī jhiṇṭī dvayorbāṇā dāsī cārtagalaśca sā

saireyakastu jhiṇṭī syāttasminkurabako 'ruṇe

pītā kuraṇṭako jhiṇṭī tasminsahacarī dvayoḥ

oṇḍrapuṣpaṃ japāpuṣpaṃ vajrapuṣpaṃ tilasya yat

pratihāsaśataprāsacaṇḍātahayamārakāḥ

karavīre karīre tu krakaragranthilāvubhau

unmattaḥ kitavo dhūrto dhattūraḥ kanakāhvayaḥ

mātulo madanaścāsya phale mātulaputrakaḥ

phalapūro bījapūro rucako mātuluṅgake

samīraṇo marubakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjakaḥ

jambīro 'pyatha parṇāse kaṭhiñjarakuṭherakau

site 'rjako 'tra pāṭhī tu citrako vahnisaṃjñakaḥ

arkāhvavasukāsphoṭagaṇarūpavikīraṇāḥ

mandāraścārkaparṇo 'tra śukle 'larkapratāpasau

śivamallī pāśupata ekāṣṭhīlo buko vasuḥ

vandā vṛkṣādanī vṛkṣaruhā jīvantiketyapi

vatsādanī chinnaruhā guḍūcī tantrikāmṛtā

jīvantikā somavallī viśalyā madhuparṇyapi

mūrvā devī madhurasā moraṭā tejanī sravā

madhūlikā madhuśreṇī gokarṇī pīluparṇyapi

pāṭāmbaṣṭā viddhakarnṇī sthāpanī śreyasī rasā

ekāṣṭīlā pāpacelī prācīnā vanatiktikā

kaṭuḥ kaṭambharāśokarohiṇī kaṭurohiṇī

matsyapittā kṛṣṇabhedī cakrāṅgī śakulādanī

ātmaguptājahāvyaṇḍā kaṇḍūrā prāvṛṣāyaṇī

ṛṣyaproktā śūkaśimbiḥ kapikacchuśca markaṭī

citropacitrā nyagrodhī dravantī śambarī vṛśā

pratyakśreṇī sutaśreṇī raṇḍā mūṣikaparṇyapi

apāmārgaḥ śaikhariko dhāmārgavamayūrakau

pratyakparṇī keśaparṇī kiṇihī kharamañjarī

hañjikā brāmhaṇī padmā bhargī brāhmaṇayaṣṭikā

aṅgāravallī bāleyaśākabarbaravardhakāḥ

mañjiṣṭā vikasā jiṅgī samaṅgā kālameṣikā

maṇḍūkaparṇī maṇḍīrī bhaṇḍī yojanavallyapi

yāso yavāso duḥsparśo dhanvayāsaḥ kunāśakaḥ

rodanī kacchurānantā samudrāntā durālabhā

pṛśniparṇī pṛthakparṇī citraparṇyaṅghrivallikā

kroṣṭuvinnā siṃhapucchī kalaśī dhāvanī guhā

nidigdhikā spṛśī vyāghrī bṛhatī kaṇṭakārikā

pracodanī kulī kṣudrā duḥsparśā rāṣṭriketyapi

nīlī kālā klītakikā grāmīṇā madhuparṇikā

rañjanī śrīphalī tutthā droṇī dolā ca nīlinī

avalgujaḥ somarājī suvalliḥ somavallikā

kālameṣī kṛṣṇaphalī bākucī pūtiphalyapi

kṛṣṇopakulyā vaidehī māgadhī capalā kaṇā

uṣaṇā pippalī śauṇḍī kolātha karipippalī

kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraḥ pumān

cavyaṃ tu cavikā kākaciñcīguñje tu kṛṣṇalā

palaṃkaṣā tvikṣugandhā śvadaṃṣṭrā svādukaṇṭakaḥ

gokaṇṭako gokṣurako vanaśṛnṅgāṭa ityapi

viśvā viṣā prativiṣātiviṣopaviṣāruṇā

śṛngī mahauṣadhaṃ cātha kṣīrāvī dugdhikā same

śatamūlī bahusutābhīrūrindīvarī varī

ṛṣyaproktābhīrupatrīnārāyaṇyaḥ śatāvarī

aheruratha pītadrukālīyakaharidravaḥ

dārvī pacaṃpacā dāruharidrā parjanītyapi

vacogragandhā ṣaḍgranthā golomī śataparvikā

śuklā haimavatī vaidhyamātṛsiṃhyau tu vāśikā

vṛṣo 'ṭarūṣaḥ siṃhāsyo vāsako vājidantakaḥ

āsphoṭā girikarṇī syādviṣṇukrāntāparājitā

ikṣugandhā tu kāṇḍekṣukokilākṣekṣurakṣurāḥ

śāleyaḥ syācchītaśivaśchatrā madhurikā misiḥ

miśreyāpyatha sīhuṇḍo vajraḥ snukstrī snuhī guḍā

samantadugdhātho vellamamoghā citrataṇḍulā

taṇḍulaśca kṛmighnaśca viḍaṅgaṃ puṃnapuṃsakam

balā vāṭyālakā ghaṇṭāravā tu śaṇapuṣpikā

mṛdvīkā gostanī drākṣā svādvī madhuraseti ca

sarvānubhūtiḥ saralā tripuṭā trivṛtā trivṛt

tribhaṇḍī rocanī śyāmāpālindhyau tu suṣeṇikā

kālā masūravidalārdhacandrā kālameṣikā

madhukaṃ klītakaṃ yaṣṭimadhukaṃ madhuyaṣṭikā

vidārī kṣīraśuklekṣugandhā kroṣṭī tu yā sitā

anyā kṣīravidārī syānmahāśvetarkṣagandhikā

lāṅgalī śāradī toyapippalī śakulādanī

kharāśvā kāravī dīpyo mayūro locamastakaḥ

gopī śyāmā śārivā syādanantotpalaśārivā

yogyamṛddhiḥ siddhilakṣmyau vṛddherapyāhvayā ime

kadalī vāraṇabusā rambhā mocāṃśumatphalā

kāṣṭhīlā mudgaparṇī tu kākamudgā sahetyapi

vārtākī hiṅgulī siṃhī bhaṇṭākī duṣpradharṣiṇī

nākulī surasā rāsnā sugandhā gandhanākulī

nakuleṣṭā bhujaṃgākṣī chatrākī suvahā ca sā

vidārigandhāṃśumatī sālaparṇī sthirā dhruvā

tuṇḍikerī samudrāntā kārpāsī badareti ca

bhāradvājī tu sā vanyā śṛṅgī tu ṛṣabho vṛśaḥ

gāṅgerukī nāgabalā jhaṣā hrasvagavedhukā

dhāmārgavo ghośakaḥ syānmahājālī sa pītakaḥ 883

jyotsnī paṭolikā jālī nādeyī bhūmijambukā

syāllāṅgalikyagniśikhā kākāṅgī kākanāsikā

godhāpadī tu suvahā musalī tālamūlikā

ajaśṛṅgī viṣāṇī syādgojihvādārvike same

tāmbūlavallī tambūlī nāgavallyapyatha dvijā

hareṇū reṇukā kauntī kapilā bhasmagandhinī

elāvālukamaileyaṃ sugandhi harivālukam

vālukaṃ cātha pālaṅkyāṃ mukundaḥ kundakundurū

bālaṃ hrīberabarhiṣṭhodīcyaṃ keśāmbunāma ca

kālānusāryavṛddhāśmapuṣpaśītaśivāni tu

śaileyaṃ tālaparṇī tu daityā gandhakuṭī murā

gandhinī gajabhakṣyā tu suvahā surabhī rasā

maheraṇā kundurukī sallakī hlādinīti ca

agnijvālāsubhikṣe tu dhātakī dhātupuṣpikā

pṛthvīkā candravālailā niṣkuṭirbahilātha sā

sūkṣmopakuñcikā tutthā koraṅgī tripuṭā truṭiḥ

vyādhiḥ kuṣṭaṃ pāribhāvyaṃ vāpyaṃ pākalamutpalam

śaṅkhinī corapuṣpī syātkeśinyatha vitunnakaḥ

jhaṭāmalājjhaṭā tālī śivā tāmalakīti ca

prapauṇḍarīkaṃ pauṇḍaryamatha tunnaḥ kuberakaḥ

kuṇiḥ kacchaḥ kāntalako nandivṛkṣo 'tha rākṣasī

caṇḍā dhanaharī kṣemaduṣpatragaṇahāsakāḥ

vyāḍāyudhaṃ vyāghranakhaṃ karajaṃ cakrakārakam

suṣirā vidrumalatā kapotāṅghrirnaṭī nalī

dhamanyañjanakeśī ca hanurhaṭṭavilāsinī

śuktiḥ śaṅkhaḥ khuraḥ koladalaṃ nakhamathāḍhakī

kākṣī mṛtsnā tuvarikā mṛttālakasurāṣṭraje

kuṭannaṭaṃ dāśapuraṃ vāneyaṃ paripelavam

plavagopuragonardakaivartīmustakāni ca

granthiparṇaṃ śukaṃ barhaṃ puṣpaṃ sthauṇeyakukkure

marunmālā tu piśunā spṛkkā devī latā laghuḥ

samudrāntā vadhūḥ koṭivarṣā laṅkopiketyapi

tapasvinī jaṭāmāṃsī jaṭilā lomaśāmiṣī

tvakpatramutkaṭaṃ bhṛṅgaṃ tvacaṃ cocaṃ varāṅgakam

karcūrako drāviḍakaḥ kālpako vedhamukhyakaḥ

oṣadhyo jātimātre syurajātau sarvamauṣadham

śākākhyaṃ patrapuṣpādi taṇḍulīyo 'lpamāriṣaḥ

viśalyāgniśikhānantā phalinī śakrapuṣpikā

syāddakṣagandhā chagalāntrayāvegī vṛddhadārakaḥ

juṅgo bramhī tu matsyākṣī vayaḥsthā somavallarī

paṭuparṇī haimavatī svarṇakṣīrī himāvatī

hayapucchī tu kāmbojī māṣaparṇī mahāsahā

tuṇḍikerī raktaphalā bimbikā pīluparṇyapi

barbarā kabarī tuṅgī kharapuṣpājagandhikā

elāparṇī tu suvahā rāsnā yuktarasā ca sā

cāṅgerī cukrikā dantaśaṭāmbaṣṭhāmlaloṇikā

sahasravedhī cukro 'mlavetasaḥ śatavedhyapi

namaskārī gaṇḍakārī samaṅgā khadiretyapi

jīvantī jīvanī jīvā jīvanīyā madhusravā

kūrcaśīrṣo madhurakaḥ śṛṅgahrasvāṅgajīvakāḥ

kirātatikto bhūnimbo 'nāryatikto 'tha saptalā

vimalā sātalā bhūriphenā carmakaṣetyapi

vāyasolī svādurasā vayaḥsthātha makūlakaḥ

nikumbho dantikā pratyakśreṇyudumbaraparṇyapi

ajamodā tūgragandhā brahmadarbhā yavānikā

mūle puṣkarakāśmīrapadmapatrāṇi pauṣkare

avyathāticarā padmā cāraṭī padmacāriṇī

kāmpilyaḥ karkaśaścandro raktāṅgo rocanītyapi

prapunnāḍastveḍagajo dadrughnaścakamardakaḥ

padmāṭa uraṇākhyaśca palāṇḍustu sukandakaḥ

latārkadudrumau tatra harite 'tha mahauṣadham

laśunaṃ gṛñjanāriṣṭamahākandarasonakāḥ

punarnavā tu śothaghnī vitunnaṃ suniṣaṇṇakam

syādvāatakaḥ śītalo 'parājitā śaṇaparṇyapi

pārāvatāṅghriḥ kaṭabhī paṇyā jyotiṣmatī latā

vārṣikaṃ trāyamāṇā syāttrāyantī balabhadrikā

viṣvaksenapriyā gṛṣṭirvārāhī badaretyapi

mārkavo bhṛṅgarājaḥ syātkākamācī tu vāyasī

śatapuṣpā sitacchatrāticchatrā madhurā misiḥ

avākpuṣpī kāravī ca saraṇā tu prasāriṇī

tasyāṃ kaṭaṃbharā rājabalā bhadrabaletyapi

janī jatūkā rajanī jatukṛccakravartinī

saṃsparśātha śaṭī gandhamūlī ṣaḍgranthiketyapi

karcūro 'pi palāśo 'tha kāravellaḥ kaṭhillakaḥ

suṣavī cātha kulakaṃ patolastiktakaḥ paṭuḥ

kūṣmāṇḍakastu karkārururvāruḥ karkaṭī striyau

ikṣvākuḥ kaṭutumbī syāttumbyalābūrubhe same

citrā gavākṣī goḍumbā viśālā tvindravāruṇī

arśoghnaḥ sūraṇaḥ kando gaṇḍīrastu samaṣṭhilā

kalambyupodikā strī tu mūlakaṃ hilamocikā

vāstukaṃ śākabhedāḥ syurdūrvā tu śataparvikā

sahasravīryābhārgavyau ruhānantātha sā sitā

golomī śatavīryā ca gaṇḍālī śakulākṣakā

kuruvindo meghanāmā mustā mustakamastriyām

syādbhadramustako gundrā cūḍālā cakraloccaṭā

vaṃśe tvaksārakarmāratvācisāratṛṇadhvajāḥ

śataparvā yavaphalo veṇumaskaratejanāḥ 970

veṇavaḥ kīcakāste syurye svanantyaniloddhatāḥ

granthirnā parvaparuśī gundrastejanakaḥ śaraḥ

naḍastu dhamanaḥ poṭakalo 'tho kāśamastriyām

ikṣugandhā poṭagalaḥ puṃsi bhūmni tu balvajāḥ

rasāla ikṣustadbhedāḥ puṇḍrakāntārakādayaḥ

syādvīraṇaṃ vīrataraṃ mūle 'syośīramastriyām

abhayaṃ naladaṃ sevyamamṛṇālaṃ jalāśayam

lāmajjakaṃ laghulayamavadāheṣṭakāpathe

naḍādayastṛṇaṃ garmucchyāmākapramukhā api

astrī kuśaṃ kutho darbhaḥ pavitramatha kattṛṇam 980

paurasaugandhikadhyāmadevejagdhakarauhiṣam

chatrāticchatrapālaghnau mālātṛṇakabhūstṛṇe

śaṣpaṃ bālatṛṇam ghāso yavasaṃ tṛṇamarjunam

tṛṇānāṃ saṃhatistṛṇyā naḍyā tu naḍasaṃhatiḥ

tṛṇarājāhvayastālo nālikerastu lāṅgalī

ghoṇṭā tu pūgaḥ kramuko guvākaḥ khapuro 'sya tu

phalamudvegamete ca hintālasahitāstrayaḥ

kharjūraḥ ketakī tālī kharjurī ca tṛṇadrumāḥ iti vanauṣadhivargaḥ
atha siṃhādi vargaḥ

siṃho mṛgendraḥ pañcāsyo haryakṣaḥ kesarī hariḥ

kaṇṭīravo mṛgāripurmṛgadṛṣṭirmṛgāśanaḥ

puṇḍarīkaḥ pañcanakhacitrakāyamṛgadviṣaḥ

śārdūladvīpinau vyāghre tarakṣustu mṛgādanaḥ 990

varāhaḥ sūkaro ghṛṣṭiḥ kolaḥ potrī kiriḥ kiṭiḥ

daṃṣṭrī ghoṇī stabdharomā kroḍo bhūdāra ityapi

kapiplavaṃgaplavagaśākhāmṛgavalīmukhāḥ

markaṭo vānaraḥ kīśo vanaukā atha bhalluke

ṛkṣācchabhallabhallūkā gaṇḍake khaḍgakhaḍginau

lulāyo mahiṣo vāhādviṣatkāsarasairibhāḥ

striyāṃ śivā bhūrimāyagomāyumṛgadhūrtakāḥ

śṛgālavañcakakroṣṭupherupheravajambukāḥ

oturbiḍālo mārjāro vṛṣadaṃśaka ākhubhuk

trayo gaudheragaudhāragaudheyā godhikātmaje 1000

śvāvittu śalyastallomni śalalī śalalaṃ śalam

vātapramīrvātamṛgaḥ kokastvīhāmṛgo vṛkaḥ

mṛge kuraṅgavātāyuhariṇājinayonayaḥ

aiṇeyameṇyāścarmādhyameṇasyaiṇamubhe triṣu

kadalī kandalī cīnaścamūrupriyakāvapi

samūruśceti hariṇā amī ajinayonayaḥ

kṛṣṇasārarurunyaṅkuraṅkuśambararauhiṣāḥ

gokarṇapṛṣataiṇarśyarohitāścamaro mṛgāḥ

gandharvaḥ śarabho rāmaḥ sṛmaro gavayaḥ śaśaḥ

ityādayo mṛgendrādyā gavādyāḥ paśujātayaḥ 1010

adhogantā tu khanako vṛkaḥ pundhvaja unduraḥ

undururmūṣako 'pyākhurgirikā bālamūṣikā

cucundarī gandhamūṣī dīrghadehī tu mūṣikā

saraṭaḥ kṛkalāsaḥ syānmusalī gṛhagodhikā

lūtā strī tantuvāyorṇanābhamarkaṭakāḥ samāḥ

nīlaṅgustu kṛmiḥ karṇajalaukāḥ śatapadyubhe

vṛścikaḥ śūkakīṭaḥ syādalidruṇau tu vṛścike

pārāvataḥ kalaravaḥ kapoto 'tha śaśādanaḥ

patrī śyena ulūkastu vāyasārātipecakau

divāndhaḥ kauśiko ghūko divābhīto niśāṭanaḥ

vyāghrāṭaḥ syādbharadvājaḥ khañjarīṭastu khañjanaḥ

lohapṛṣṭhastu kaṅkaḥ syādatha cāṣaḥ kikīdiviḥ

kaliṅgabhṛṅgadhūmyāṭā atha syācchatapatrakaḥ 1020

dārvāghāṭo 'tha sāraṅgaḥ stokakaścātakaḥ samāḥ

kṛkavākustāmracūḍaḥ kukkuṭaścaraṇāyudhaḥ

caṭakaḥ kalaviṅkaḥ syāttasya strī caṭakā tayoḥ

pumapatye cāṭakairaḥ stryapatye caṭakaiva sā

karkareṭuḥ kareṭuḥ syātkṛkaṇakrakarau samau

vanapriyaḥ parabhṛtaḥ kokilaḥ pika ityapi

kāke tu karaṭāriṣṭabalipuṣṭasakṛtprajāḥ

dhvāṅkṣātmaghoṣaparabhṛdbalibhugvāyasā api

sa eva ca cirañjīvī caikadṛṣṭiśca maukuliḥ

droṇakākastu kākolo dātyūhaḥ kālakaṇṭhakaḥ

ātāpicillau dākṣāyyagṛdhrau kīraśukau samau 1030

kruṅkrauñco 'tha bakaḥ kahvaḥ puṣkarāhvastu sārasaḥ

kokaścakraścakravāko rathāṅgāhvayanāmakaḥ

kādambaḥ kalahaṃsaḥ syādutkrośakurarau samau

haṃsāstu śvetagarutaścakrāṅgā mānasaukasaḥ

rājahaṃsāstu te cañcucaraṇairlohitaiḥ sitāḥ

malinairmallikākṣāste dhārtarāṣṭrāḥ sitetaraiḥ

śarārirāṭirāḍiśca balākā bisakaṇṭhikā

haṃsasya yoṣidvaraṭā sārasasya tu lakṣmaṇā

jatukājinapatrā syātparoṣṇī tailapāyikā

varvaṇā makṣikā nīlā saraghā madhumakṣikā 1040

pataṅgikā puttikā syāddaṃśastu vanamakṣikā

daṃśī tajjātiralpā syādgandholī varaṭā dvayoḥ

bhṛṅgārī jhīrukā cīrī jhillikā ca samā imāḥ

samau pataṅgaśalabhau khadhyoto jyotiriṅgaṇaḥ

madhuvrato madhukaro madhuliṇmadhupālinaḥ

dvirephapuṣpaliḍ bhṛṅga ṣaṭpada bhramarālayaḥ

mayūro barhiṇo barhī nīlakaṇṭho bhujaṃgabhuk

śikhāvalaḥ śikhī kekī meghanādānulāsyapi

kekā vāṇī mayūrasya samau candrakamecakau

śikhā cūḍā śikhaṇḍas tu picchabarhe napuṃsake

khage vihaṅgavihagavihaṅgamavihāyasaḥ

śakuntipakṣiśakuniśakuntaśakunadvijāḥ

patatripatripatagapatatpatrarathāṇḍajāḥ

nagaukovājivikiraviviṣkirapatatrayaḥ

nīḍodbhavāḥ garutmantaḥ pitsanto nabhasaṃgamāḥ

teṣāṃ viśeṣā hārīto madguḥ kāraṇḍavaḥ plavaḥ

tittiriḥ kukkubho lāvo jīvañjīvaśca korakaḥ

koyaṣṭikaṣ ṭiṭṭibhako vartako vartikādayaḥ

garutpakṣacchadāḥ patraṃ patatraṃ ca tanūruham

strī pakṣatiḥ pakṣamūlaṃ cañcustroṭirubhe striyau

praḍīnoḍḍīnasaṃḍīnānyetāḥ khagagatikriyāḥ

peśī kośo dvihīne 'ṇḍaṃ kulāyo nīḍamastriyām

potaḥ pāko 'rbhako ḍimbhaḥ pṛthukaḥ śāvakaḥ śiśuḥ

strīpuṃsau mithunaṃ dvandvaṃ yugmaṃ tu yugulaṃ yugam

samūhe nivahavyūhasandohavisaravrajāḥ

stomaughanikaratrātavārasaṃghātasaṃcayāḥ

samudāyaḥ samudayaḥ samavāyaśca yo gaṇaḥ

striyāṃ tu saṃhatirvṛndaṃ nikurambaṃ kadambakam

vṛndabhedāḥ samairvargaḥ saṃghasārthau tu jantubhiḥ

sajātīyaiḥ kulaṃ yūthaṃ tiraścāṃ puṃnapuṃsakam

paśūnāṃ samajo 'nyeṣāṃ samājo 'tha sadharmiṇām

syānnikāyaḥ puñjarāśī tūtkaraḥ kūṭamastriyām

kāpotaśaukamāyūrataittirādīni tadgaṇe

gṛhāsaktāḥ pakṣimṛgāśchekāste gṛhyakāśca te | iti siṃhādivargaḥ