નામલિઙ્ગાનુશાસન · અધ્યાય 2.4

અટવ્યરણ્યં વિપિનં ગહનં કાનનં વનમ્ । અથ વનૌષધિવર્ગઃ

મહારણ્યમરણ્યાની ગૃહારામાસ્તુ નિષ્કુટાઃ

આરામઃ સ્યાદુપવનં કૃત્રિમં વનમેવ યત્

અમાત્યગણિકાગેહોપવને વૃક્ષવાટિકા

પુમાનાક્રીડ ઉદ્યાનં રાજ્ઞઃ સાધારણં વનમ્

સ્યાદેતદેવ પ્રમદવનમન્તઃપુરોચિતમ્

વીથ્યાલિરાવલિઃ પઙ્ક્તિઃ શ્રેણી લેખાસ્તુ રાજયઃ

વન્યા વનસમૂહે સ્યાદઙ્કુરો ઽભિનવોદ્ભિદિ

વૃક્ષો મહીરુહઃ શાખી વિટપી પાદપસ્તરુઃ

અનોકહઃ કુટઃ શાલઃ પલાશી દ્રુદ્રુમાગમાઃ

વાનસ્પત્યઃ ફલૈઃ પુષ્પાત્તૈરપુષ્પાદ્વનસ્પતિઃ

ઓષધ્યઃ ફલપાકાન્તાઃ સ્યુરવન્ધ્યહ્ ફલેગ્રહિઃ

વન્ધ્યો ઽફલો ઽવકેશી ચ ફલવાન્ફલિનઃ ફલી

પ્રફુલ્લોત્ફુલ્લસંફુલ્લવ્યાકોશવિકચસ્ફુટાઃ

ફુલ્લશ્ચૈતે વિકસિતે સ્યુરવન્ધ્યાદયસ્ત્રિષુ

સ્થાણુર્વા ના ધ્રુવઃ શઙ્કુર્હ્રસ્વશાખાશિફઃ ક્ષુપઃ

અપ્રકાણ્ડે સ્તમ્બગુલ્મૌ વલ્લી તુ વ્રતતિર્લતા

લતા પ્રતાનિની વીરુદ્ગુલ્મિન્યુલપ ઇત્યપિ

નગાદ્યારોહ ઉચ્છ્રાય ઉત્સેધશ્ચોચ્છ્રયશ્ચ સઃ

અસ્ત્રી પ્રકાણ્ડઃ સ્કન્ધઃ સ્યાન્મૂલાચ્છાખાવધિસ્તરોઃ

સમે શાખાલતે સ્કન્ધશાખાશાલે શિફાજટે

શાખાશિફાવરોહઃ સ્યાન્મૂલાચ્ચાગ્રં ગતા લતા

શિરોગ્રં શિખરં વા ના મૂલં બુધ્નો ઽઙ્ઘ્રિનામકઃ

સારો મજ્જા નરિ ત્વક્સ્ત્રી વલ્કં વલ્કલમસ્ત્રિયામ્

કાષ્ઠં દાર્વિન્ધનં ત્વેધ ઇધ્મમેધઃ સમિત્સ્ત્રિયામ્

નિષ્કુહઃ કોટરં વા ના વલ્લરિર્મઞ્જરિઃ સ્ત્રિયૌ

પત્રં પલાશં છદનં દલં પર્ણં છદઃ પુમાન્

પલ્લવો ઽસ્ત્રી કિસલયં વિસ્તારો વિટપો ઽસ્ત્રિયામ્

વૃક્ષાદીનાં ફલં સસ્યં વૃન્તં પ્રસવબન્ધનમ્

આમે ફલે શલાટુઃ સ્યાચ્છુષ્કે વાનમુભે ત્રિષુ

ક્ષારકો જાલકં ક્લીબે કલિકા કોરકઃ પુમાન્

સ્યાદ્ગુચ્છકસ્તુ સ્તબકઃ કુઙ્મલો મુકુલો ઽસ્ત્રિયામ્

સ્ત્રિયઃ સુમનસઃ પુષ્પં પ્રસૂનં કુસુમં સુમમ્

મકરન્દઃ પુષ્પરસઃ પરાગઃ સુમનોરજઃ

દ્વિહીનં પ્રસવે સર્વં હરીતક્યાદયઃ સ્ત્રિયામ્

આશ્વત્થવૈણવપ્લાક્ષનૈયગ્રોધૈઙ્ગુદમ્ ફલે

બાર્હતં ચ ફલે જમ્બ્વા જમ્બૂઃ સ્ત્રી જમ્બુ જામ્બવમ્

પુષ્પે જાતીપ્રભૃતયઃ સ્વલિઙ્ગાઃ વ્રીહયઃ ફલે

વિદાર્યાદ્યાસ્તુ મૂલે ઽપિ પુષ્પે ક્લીબે ઽપિ પાટલા

બોધિદ્રુમશ્ચલદલઃ પિપ્પલઃ કુઞ્જરાશનઃ

અશ્વત્થે ઽથ કપિત્થે સ્યુર્દધિત્થગ્રાહિમન્મથાઃ

તસ્મિન્દધિફલઃ પુષ્પફલદન્તશઠાવપિ

ઉદુમ્બરો જન્તુફલો યજ્ઞાઙ્ગો હેમદુગ્ધકઃ

કોવિદારે ચમરિકઃ કુદ્દાલો યુગપત્રકઃ

સપ્તપર્ણો વિશાલત્વક્ શારદો વિષમચ્છદઃ

આરગ્વધે રાજવૃક્ષશમ્પાકચતુરઙ્ગુલાઃ

આરેવતવ્યાધિઘાતકૃતમાલસુવર્ણકાઃ

સ્યુર્જમ્બીરે દન્તશઠજમ્ભજમ્ભીરજમ્ભલાઃ

વરુણો વરણઃ સેતુસ્તિક્તશાકઃ કુમારકઃ

પુંનાગે પુરુષસ્તુઙ્ગઃ કેસરો દેવવલ્લભઃ

પારિભદ્રે નિમ્બતરુર્મન્દારઃ પારિજાતકઃ

તિનિશે સ્યન્દનો નેમી રથદ્રુરતિમુક્તકઃ

વઞ્જુલશ્ચિત્રકૃચ્ચાથ દ્વૌ પીતનકપીતનૌ

આમ્રાતકે મધૂકે તુ ગુડપુષ્પમધુદ્રુમૌ

વાનપ્રસ્થમધુષ્ઠીલૌ જલજે ઽત્ર મધૂલકઃ

પીલૌ ગુડફલઃ સ્રંસી તસ્મિંસ્તુ ગિરિસમ્ભવે

અક્ષોટકન્દરાલૌ દ્વાવઙ્કોટે તુ નિકોચકઃ

પલાશે કિંશુકઃ પર્ણો વાતપોતો ઽથ વેતસે

રથાભ્રપુષ્પવિદુરશીતવાનીરવઞ્જુલાઃ

દ્વૌ પરિવ્યાધવિદુલૌ નાદેયી ચામ્બુવેતસે

શોભાઞ્જને શિગ્રુતીક્ષ્ણગન્ધકાક્ષીવમોચકાઃ

રક્તો ઽસૌ મધુશિગ્રુઃ સ્યાદરિષ્ટઃ ફેનિલઃ સમૌ

બિલ્વે શાણ્ડિલ્યશૈલૂષૌ માલૂરશ્રીફલાવપિ

પ્લક્ષો જટી પર્કટી સ્યાન્ન્યગ્રોધો બહુપાદ્વટઃ

ગાલવઃ શાબરો લોધ્રસ્તિરીટસ્તિલ્વમાર્જનૌ

આમ્રશ્ચૂતો રસાલો ઽસૌ સહકારો ઽતિસૌરભઃ

કુમ્ભોલૂખલકં ક્લીબે કૌશિકો ગુગ્ગુલુઃ પુરઃ

શેલુઃ શ્લેષ્માતકઃ શીત ઉદ્દાલો બહુવારકઃ

રાજાદનં પ્રિયાલઃ સ્યાત્સન્નકદ્રુર્ધનુઃપટઃ

ગમ્ભારી સર્વતોભદ્રા કાશ્મરી મધુપર્ણિકા

શ્રીપર્ણી ભદ્રપર્ણી ચ કાશ્મર્યશ્ચાપ્યથ દ્વયોઃ

કર્કન્ધૂર્બદરી કોલિઃ કોલં કુવલફેનિલે

સૌવીરં બદરં ઘોણ્ટાપ્યથ સ્યાત્સ્વાદુકણ્ટકઃ

વિકઙ્કતઃ સુવાવૃક્ષો ગ્રન્થિલો વ્યાઘ્રપાદપિ

ઐરાવતો નાગરઙ્ગો નાદેયી ભૂમિજમ્બુકા

તિન્દુકઃ સ્ફૂર્જકઃ કાલસ્કન્ધશ્ચ શિતિસારકે

કાકેન્દુઃ કુલકઃ કાકતિન્દુકઃ કાકપીલુકે

ગોલીઢો ઝાટલો ઘણ્ટાપાટલિર્મોક્ષમુષ્કકૌ

તિલકઃ ક્ષુરકઃ શ્રીમાન્સમૌ પિચુલઝાવુકૌ

શ્રીપર્ણિકા કુમુદિકા કુમ્ભી કૈટર્યકટ્ફલૌ

ક્રમુકઃ પટ્ટિકાખ્યઃ સ્યાત્પટ્ટી લાક્ષાપ્રસાદનઃ

તૂદસ્તુ યૂપઃ ક્રમુકો બ્રહ્મણ્યો બ્રહ્મદારુ ચ

તૂલં ચ નીપપ્રિયકકદમ્બાસ્તુ હરિપ્રિયઃ

વીરવૃક્ષો ઽરુષ્કરો ઽગ્નિમુખી ભલ્લાતકી ત્રિષુ

ગર્દભાણ્ડે કન્દરાલકપીતનસુપાર્શ્વકાઃ

પ્લક્ષશ્ચ તિન્તિડી ચિઞ્ચામ્લિકાથો પીતસારકે

સર્જકાસનબન્ધૂકપુષ્પપ્રિયકજીવકાઃ

સાલે તુ સર્જકાર્શ્યાશ્વકર્ણકાઃ સસ્યસમ્બરઃ

નદીસર્જો વીરતરુરિન્દ્રદ્રુઃ કકુભો ઽર્જુનઃ

રાજાદનઃ ફલાધ્યક્ષઃ ક્ષીરિકાયામથ દ્વયોઃ

ઇઙ્ગુદી તાપસતરુર્ભૂર્જે ચર્મિમૃદુત્વચૌ

પિચ્છિલા પૂરણી મોચા સ્થિરાયુઃ શાલ્મલિર્દ્વયોઃ

પિચ્છા તુ શાલ્મલીવેષ્ટે રોચનઃ કૂટશાલ્મલિઃ

ચિરબિલ્વો નક્તમાલઃ કરજશ્ચ કરઞ્જકે

પ્રકીર્યઃ પૂતિકરજઃ પૂતિકઃ કલિમારકઃ

કરઞ્જભેદાઃ ષ્ડ્ગ્રન્થો મર્કટ્યઙ્ગારવલ્લરી

રોહી રોહિતકઃ પ્લીહશત્રુર્દાડિમપુષ્પકઃ

ગાયત્રી બાલતનયઃ ખદિરો દન્તધાવનઃ

અરિમેદો વિટ્ખદિરે કદરઃ ખદિરે સિતે

સોમવલ્કો ઽપ્યથ વ્યાઘ્રપુચ્છગન્ધર્વહસ્તકૌ

એરણ્ડ ઉરુબૂકશ્ચ રુચકશ્ચિત્રકશ્ચ સઃ

ચઞ્ચુઃ પઞ્ચાઙ્ગુલો મણ્ડવર્ધમાનવ્યડમ્બકાઃ

અલ્પા શમી શમીરઃ સ્યાચ્છમી સક્તુફલા શિવા

પિણ્ડીતકો મરુબકઃ શ્વસનઃ કરહાટકઃ

શલ્યશ્ચ મદને શક્રપાદપઃ પારિભદ્રકઃ

ભદ્રદારુ દ્રુકિલિમં પીતદારુ ચ દારુ ચ

પૂતિકાષ્ઠં ચ સપ્ત સ્યુર્દેવદારુણ્યથ દ્વયોઃ

પાટલિઃ પાટલામોઘા કાચસ્થાલી ફલેરુહા

કૃષ્ણવૃન્તા કુબેરાક્ષી શ્યામા તુ મહિલાહ્વયા

લતા ગોવન્દની ગુન્દ્રા પ્રિયઙ્ગુઃ ફલિની ફલી

વિષ્વક્સેના ગન્ધફલી કારમ્ભા પ્રિયકશ્ચ સા

મણ્ડૂકપર્ણપત્રોર્ણનટકટ્વઙ્ગટુણ્ટુકાઃ

સ્યોનાકશુકનાસર્ક્ષદીર્ઘવૃન્તકુટન્નટાઃ

અમૃતા ચ વયઃસ્થા ચ ત્રિલિઙ્ગસ્તુ બિભીતકઃ

નાક્ષસ્તુષઃ કર્ષફલો ભૂતાવાસઃ કલિદ્રુમઃ

અભયા ત્વવ્યથા પથ્યા કાયસ્થા પૂતનામૃતા

કરીતકી હૈમવતી ચેતકી શ્રેયસી શિવા

પીતદ્રુઃ સરલઃ પૂતિકાષ્ઠં ચાથ દ્રુમોત્પલઃ

કર્ણિકારઃ પરિવ્યાધો લકુચો લિકુચો ડહુઃ

પનસઃ કણ્ટકિફલો નિચુલો હિજ્જલો ઽમ્બુજઃ

કાકોદુમ્બરિકા ફલ્ગુર્મલયૂર્જઘનેફલા

અરિષ્ટઃ સર્વતોભદ્રહિઙ્ગુનિર્યાસમાલકાઃ

પિચુમન્દશ્ચ નિમ્બે ઽથ પિચ્છિલાગુરુશિંશપા

કપિલા ભસ્મગર્ભા સા શિરીષસ્તુ કપીતનઃ

ભણ્ડિલો ઽપ્યથ ચામ્પેયશ્ચમ્પકો હેમપુષ્પકઃ

એતસ્ય કલિકા ગન્ધફલી સ્યાદથ કેસરે

બકુલો વઞ્જુલો ઽશોકે સમૌ કરકદાડિમૌ

ચામ્પેયઃ કેસરો નાગકેસરઃ કાઞ્ચનાહ્વયઃ

જયા જયન્તી તર્કારી નાદેયી વૈજયન્તિકા

શ્રીપર્ણમગ્નિમન્થઃ સ્યાત્કણિકા ગણિકારિકા

જયો ઽથ કુટજઃ શક્રો વત્સકો ગિરિમલ્લિકા

એતસ્યૈવ કલિઙ્ગેન્દ્રયવભદ્રયવં ફલે

કૃષ્ણપાકફલાવિગ્નસુષેણાઃ કરમર્દકે

કાલસ્કન્ધસ્તમાલઃ સ્યાત્તાપિચ્છો ઽપ્યથ સિન્દુકે

સિન્દુવારેન્દ્રસુરસૌ નિર્ગુણ્ડીન્દ્રાણિકેત્યપિ

વેણી ગરા ગરી દેવતાડો જીમૂત ઇત્યપિ

શ્રીહસ્તિની તુ ભૂરુણ્ડી તૃણશૂન્યં તુ મલ્લિકા

ભૂપદી શીતભીરુશ્ચ સૈવાસ્ફોટા વનોદ્ભવા

શેફાલિકા તુ સુવહા નિર્ગુણ્ડી નીલિકા ચ સા

સિતાસૌ શ્વેતસુરસા ભૂતવેશ્યથ માગધી

ગણિકા યૂથિકામ્બષ્ઠા સા પીતા હેમપુષ્પિકા

અતિમુક્તઃ પુણ્ડ્રકઃ સ્યાદ્વાસન્તી માધવી લતા

સુમના માલતી જાતિઃ સપ્તલા નવમાલિકા

માધ્યં કુન્દં રક્તકસ્તુ બન્ધૂકો બન્ધુજીવકઃ

સહા કુમારી તરણિરમ્લાનસ્તુ મહાસહા

તત્ર શોણે કુરબકસ્તત્ર પીતે કુરકણ્ટકઃ

નીલી ઝિણ્ટી દ્વયોર્બાણા દાસી ચાર્તગલશ્ચ સા

સૈરેયકસ્તુ ઝિણ્ટી સ્યાત્તસ્મિન્કુરબકો ઽરુણે

પીતા કુરણ્ટકો ઝિણ્ટી તસ્મિન્સહચરી દ્વયોઃ

ઓણ્ડ્રપુષ્પં જપાપુષ્પં વજ્રપુષ્પં તિલસ્ય યત્

પ્રતિહાસશતપ્રાસચણ્ડાતહયમારકાઃ

કરવીરે કરીરે તુ ક્રકરગ્રન્થિલાવુભૌ

ઉન્મત્તઃ કિતવો ધૂર્તો ધત્તૂરઃ કનકાહ્વયઃ

માતુલો મદનશ્ચાસ્ય ફલે માતુલપુત્રકઃ

ફલપૂરો બીજપૂરો રુચકો માતુલુઙ્ગકે

સમીરણો મરુબકઃ પ્રસ્થપુષ્પઃ ફણિજ્જકઃ

જમ્બીરો ઽપ્યથ પર્ણાસે કઠિઞ્જરકુઠેરકૌ

સિતે ઽર્જકો ઽત્ર પાઠી તુ ચિત્રકો વહ્નિસંજ્ઞકઃ

અર્કાહ્વવસુકાસ્ફોટગણરૂપવિકીરણાઃ

મન્દારશ્ચાર્કપર્ણો ઽત્ર શુક્લે ઽલર્કપ્રતાપસૌ

શિવમલ્લી પાશુપત એકાષ્ઠીલો બુકો વસુઃ

વન્દા વૃક્ષાદની વૃક્ષરુહા જીવન્તિકેત્યપિ

વત્સાદની છિન્નરુહા ગુડૂચી તન્ત્રિકામૃતા

જીવન્તિકા સોમવલ્લી વિશલ્યા મધુપર્ણ્યપિ

મૂર્વા દેવી મધુરસા મોરટા તેજની સ્રવા

મધૂલિકા મધુશ્રેણી ગોકર્ણી પીલુપર્ણ્યપિ

પાટામ્બષ્ટા વિદ્ધકર્ન્ણી સ્થાપની શ્રેયસી રસા

એકાષ્ટીલા પાપચેલી પ્રાચીના વનતિક્તિકા

કટુઃ કટમ્ભરાશોકરોહિણી કટુરોહિણી

મત્સ્યપિત્તા કૃષ્ણભેદી ચક્રાઙ્ગી શકુલાદની

આત્મગુપ્તાજહાવ્યણ્ડા કણ્ડૂરા પ્રાવૃષાયણી

ઋષ્યપ્રોક્તા શૂકશિમ્બિઃ કપિકચ્છુશ્ચ મર્કટી

ચિત્રોપચિત્રા ન્યગ્રોધી દ્રવન્તી શમ્બરી વૃશા

પ્રત્યક્શ્રેણી સુતશ્રેણી રણ્ડા મૂષિકપર્ણ્યપિ

અપામાર્ગઃ શૈખરિકો ધામાર્ગવમયૂરકૌ

પ્રત્યક્પર્ણી કેશપર્ણી કિણિહી ખરમઞ્જરી

હઞ્જિકા બ્રામ્હણી પદ્મા ભર્ગી બ્રાહ્મણયષ્ટિકા

અઙ્ગારવલ્લી બાલેયશાકબર્બરવર્ધકાઃ

મઞ્જિષ્ટા વિકસા જિઙ્ગી સમઙ્ગા કાલમેષિકા

મણ્ડૂકપર્ણી મણ્ડીરી ભણ્ડી યોજનવલ્લ્યપિ

યાસો યવાસો દુઃસ્પર્શો ધન્વયાસઃ કુનાશકઃ

રોદની કચ્છુરાનન્તા સમુદ્રાન્તા દુરાલભા

પૃશ્નિપર્ણી પૃથક્પર્ણી ચિત્રપર્ણ્યઙ્ઘ્રિવલ્લિકા

ક્રોષ્ટુવિન્ના સિંહપુચ્છી કલશી ધાવની ગુહા

નિદિગ્ધિકા સ્પૃશી વ્યાઘ્રી બૃહતી કણ્ટકારિકા

પ્રચોદની કુલી ક્ષુદ્રા દુઃસ્પર્શા રાષ્ટ્રિકેત્યપિ

નીલી કાલા ક્લીતકિકા ગ્રામીણા મધુપર્ણિકા

રઞ્જની શ્રીફલી તુત્થા દ્રોણી દોલા ચ નીલિની

અવલ્ગુજઃ સોમરાજી સુવલ્લિઃ સોમવલ્લિકા

કાલમેષી કૃષ્ણફલી બાકુચી પૂતિફલ્યપિ

કૃષ્ણોપકુલ્યા વૈદેહી માગધી ચપલા કણા

ઉષણા પિપ્પલી શૌણ્ડી કોલાથ કરિપિપ્પલી

કપિવલ્લી કોલવલ્લી શ્રેયસી વશિરઃ પુમાન્

ચવ્યં તુ ચવિકા કાકચિઞ્ચીગુઞ્જે તુ કૃષ્ણલા

પલંકષા ત્વિક્ષુગન્ધા શ્વદંષ્ટ્રા સ્વાદુકણ્ટકઃ

ગોકણ્ટકો ગોક્ષુરકો વનશૃન્ઙ્ગાટ ઇત્યપિ

વિશ્વા વિષા પ્રતિવિષાતિવિષોપવિષારુણા

શૃન્ગી મહૌષધં ચાથ ક્ષીરાવી દુગ્ધિકા સમે

શતમૂલી બહુસુતાભીરૂરિન્દીવરી વરી

ઋષ્યપ્રોક્તાભીરુપત્રીનારાયણ્યઃ શતાવરી

અહેરુરથ પીતદ્રુકાલીયકહરિદ્રવઃ

દાર્વી પચંપચા દારુહરિદ્રા પર્જનીત્યપિ

વચોગ્રગન્ધા ષડ્ગ્રન્થા ગોલોમી શતપર્વિકા

શુક્લા હૈમવતી વૈધ્યમાતૃસિંહ્યૌ તુ વાશિકા

વૃષો ઽટરૂષઃ સિંહાસ્યો વાસકો વાજિદન્તકઃ

આસ્ફોટા ગિરિકર્ણી સ્યાદ્વિષ્ણુક્રાન્તાપરાજિતા

ઇક્ષુગન્ધા તુ કાણ્ડેક્ષુકોકિલાક્ષેક્ષુરક્ષુરાઃ

શાલેયઃ સ્યાચ્છીતશિવશ્છત્રા મધુરિકા મિસિઃ

મિશ્રેયાપ્યથ સીહુણ્ડો વજ્રઃ સ્નુક્સ્ત્રી સ્નુહી ગુડા

સમન્તદુગ્ધાથો વેલ્લમમોઘા ચિત્રતણ્ડુલા

તણ્ડુલશ્ચ કૃમિઘ્નશ્ચ વિડઙ્ગં પુંનપુંસકમ્

બલા વાટ્યાલકા ઘણ્ટારવા તુ શણપુષ્પિકા

મૃદ્વીકા ગોસ્તની દ્રાક્ષા સ્વાદ્વી મધુરસેતિ ચ

સર્વાનુભૂતિઃ સરલા ત્રિપુટા ત્રિવૃતા ત્રિવૃત્

ત્રિભણ્ડી રોચની શ્યામાપાલિન્ધ્યૌ તુ સુષેણિકા

કાલા મસૂરવિદલાર્ધચન્દ્રા કાલમેષિકા

મધુકં ક્લીતકં યષ્ટિમધુકં મધુયષ્ટિકા

વિદારી ક્ષીરશુક્લેક્ષુગન્ધા ક્રોષ્ટી તુ યા સિતા

અન્યા ક્ષીરવિદારી સ્યાન્મહાશ્વેતર્ક્ષગન્ધિકા

લાઙ્ગલી શારદી તોયપિપ્પલી શકુલાદની

ખરાશ્વા કારવી દીપ્યો મયૂરો લોચમસ્તકઃ

ગોપી શ્યામા શારિવા સ્યાદનન્તોત્પલશારિવા

યોગ્યમૃદ્ધિઃ સિદ્ધિલક્ષ્મ્યૌ વૃદ્ધેરપ્યાહ્વયા ઇમે

કદલી વારણબુસા રમ્ભા મોચાંશુમત્ફલા

કાષ્ઠીલા મુદ્ગપર્ણી તુ કાકમુદ્ગા સહેત્યપિ

વાર્તાકી હિઙ્ગુલી સિંહી ભણ્ટાકી દુષ્પ્રધર્ષિણી

નાકુલી સુરસા રાસ્ના સુગન્ધા ગન્ધનાકુલી

નકુલેષ્ટા ભુજંગાક્ષી છત્રાકી સુવહા ચ સા

વિદારિગન્ધાંશુમતી સાલપર્ણી સ્થિરા ધ્રુવા

તુણ્ડિકેરી સમુદ્રાન્તા કાર્પાસી બદરેતિ ચ

ભારદ્વાજી તુ સા વન્યા શૃઙ્ગી તુ ઋષભો વૃશઃ

ગાઙ્ગેરુકી નાગબલા ઝષા હ્રસ્વગવેધુકા

ધામાર્ગવો ઘોશકઃ સ્યાન્મહાજાલી સ પીતકઃ 883

જ્યોત્સ્ની પટોલિકા જાલી નાદેયી ભૂમિજમ્બુકા

સ્યાલ્લાઙ્ગલિક્યગ્નિશિખા કાકાઙ્ગી કાકનાસિકા

ગોધાપદી તુ સુવહા મુસલી તાલમૂલિકા

અજશૃઙ્ગી વિષાણી સ્યાદ્ગોજિહ્વાદાર્વિકે સમે

તામ્બૂલવલ્લી તમ્બૂલી નાગવલ્લ્યપ્યથ દ્વિજા

હરેણૂ રેણુકા કૌન્તી કપિલા ભસ્મગન્ધિની

એલાવાલુકમૈલેયં સુગન્ધિ હરિવાલુકમ્

વાલુકં ચાથ પાલઙ્ક્યાં મુકુન્દઃ કુન્દકુન્દુરૂ

બાલં હ્રીબેરબર્હિષ્ઠોદીચ્યં કેશામ્બુનામ ચ

કાલાનુસાર્યવૃદ્ધાશ્મપુષ્પશીતશિવાનિ તુ

શૈલેયં તાલપર્ણી તુ દૈત્યા ગન્ધકુટી મુરા

ગન્ધિની ગજભક્ષ્યા તુ સુવહા સુરભી રસા

મહેરણા કુન્દુરુકી સલ્લકી હ્લાદિનીતિ ચ

અગ્નિજ્વાલાસુભિક્ષે તુ ધાતકી ધાતુપુષ્પિકા

પૃથ્વીકા ચન્દ્રવાલૈલા નિષ્કુટિર્બહિલાથ સા

સૂક્ષ્મોપકુઞ્ચિકા તુત્થા કોરઙ્ગી ત્રિપુટા ત્રુટિઃ

વ્યાધિઃ કુષ્ટં પારિભાવ્યં વાપ્યં પાકલમુત્પલમ્

શઙ્ખિની ચોરપુષ્પી સ્યાત્કેશિન્યથ વિતુન્નકઃ

ઝટામલાજ્ઝટા તાલી શિવા તામલકીતિ ચ

પ્રપૌણ્ડરીકં પૌણ્ડર્યમથ તુન્નઃ કુબેરકઃ

કુણિઃ કચ્છઃ કાન્તલકો નન્દિવૃક્ષો ઽથ રાક્ષસી

ચણ્ડા ધનહરી ક્ષેમદુષ્પત્રગણહાસકાઃ

વ્યાડાયુધં વ્યાઘ્રનખં કરજં ચક્રકારકમ્

સુષિરા વિદ્રુમલતા કપોતાઙ્ઘ્રિર્નટી નલી

ધમન્યઞ્જનકેશી ચ હનુર્હટ્ટવિલાસિની

શુક્તિઃ શઙ્ખઃ ખુરઃ કોલદલં નખમથાઢકી

કાક્ષી મૃત્સ્ના તુવરિકા મૃત્તાલકસુરાષ્ટ્રજે

કુટન્નટં દાશપુરં વાનેયં પરિપેલવમ્

પ્લવગોપુરગોનર્દકૈવર્તીમુસ્તકાનિ ચ

ગ્રન્થિપર્ણં શુકં બર્હં પુષ્પં સ્થૌણેયકુક્કુરે

મરુન્માલા તુ પિશુના સ્પૃક્કા દેવી લતા લઘુઃ

સમુદ્રાન્તા વધૂઃ કોટિવર્ષા લઙ્કોપિકેત્યપિ

તપસ્વિની જટામાંસી જટિલા લોમશામિષી

ત્વક્પત્રમુત્કટં ભૃઙ્ગં ત્વચં ચોચં વરાઙ્ગકમ્

કર્ચૂરકો દ્રાવિડકઃ કાલ્પકો વેધમુખ્યકઃ

ઓષધ્યો જાતિમાત્રે સ્યુરજાતૌ સર્વમૌષધમ્

શાકાખ્યં પત્રપુષ્પાદિ તણ્ડુલીયો ઽલ્પમારિષઃ

વિશલ્યાગ્નિશિખાનન્તા ફલિની શક્રપુષ્પિકા

સ્યાદ્દક્ષગન્ધા છગલાન્ત્રયાવેગી વૃદ્ધદારકઃ

જુઙ્ગો બ્રમ્હી તુ મત્સ્યાક્ષી વયઃસ્થા સોમવલ્લરી

પટુપર્ણી હૈમવતી સ્વર્ણક્ષીરી હિમાવતી

હયપુચ્છી તુ કામ્બોજી માષપર્ણી મહાસહા

તુણ્ડિકેરી રક્તફલા બિમ્બિકા પીલુપર્ણ્યપિ

બર્બરા કબરી તુઙ્ગી ખરપુષ્પાજગન્ધિકા

એલાપર્ણી તુ સુવહા રાસ્ના યુક્તરસા ચ સા

ચાઙ્ગેરી ચુક્રિકા દન્તશટામ્બષ્ઠામ્લલોણિકા

સહસ્રવેધી ચુક્રો ઽમ્લવેતસઃ શતવેધ્યપિ

નમસ્કારી ગણ્ડકારી સમઙ્ગા ખદિરેત્યપિ

જીવન્તી જીવની જીવા જીવનીયા મધુસ્રવા

કૂર્ચશીર્ષો મધુરકઃ શૃઙ્ગહ્રસ્વાઙ્ગજીવકાઃ

કિરાતતિક્તો ભૂનિમ્બો ઽનાર્યતિક્તો ઽથ સપ્તલા

વિમલા સાતલા ભૂરિફેના ચર્મકષેત્યપિ

વાયસોલી સ્વાદુરસા વયઃસ્થાથ મકૂલકઃ

નિકુમ્ભો દન્તિકા પ્રત્યક્શ્રેણ્યુદુમ્બરપર્ણ્યપિ

અજમોદા તૂગ્રગન્ધા બ્રહ્મદર્ભા યવાનિકા

મૂલે પુષ્કરકાશ્મીરપદ્મપત્રાણિ પૌષ્કરે

અવ્યથાતિચરા પદ્મા ચારટી પદ્મચારિણી

કામ્પિલ્યઃ કર્કશશ્ચન્દ્રો રક્તાઙ્ગો રોચનીત્યપિ

પ્રપુન્નાડસ્ત્વેડગજો દદ્રુઘ્નશ્ચકમર્દકઃ

પદ્માટ ઉરણાખ્યશ્ચ પલાણ્ડુસ્તુ સુકન્દકઃ

લતાર્કદુદ્રુમૌ તત્ર હરિતે ઽથ મહૌષધમ્

લશુનં ગૃઞ્જનારિષ્ટમહાકન્દરસોનકાઃ

પુનર્નવા તુ શોથઘ્ની વિતુન્નં સુનિષણ્ણકમ્

સ્યાદ્વાઅતકઃ શીતલો ઽપરાજિતા શણપર્ણ્યપિ

પારાવતાઙ્ઘ્રિઃ કટભી પણ્યા જ્યોતિષ્મતી લતા

વાર્ષિકં ત્રાયમાણા સ્યાત્ત્રાયન્તી બલભદ્રિકા

વિષ્વક્સેનપ્રિયા ગૃષ્ટિર્વારાહી બદરેત્યપિ

માર્કવો ભૃઙ્ગરાજઃ સ્યાત્કાકમાચી તુ વાયસી

શતપુષ્પા સિતચ્છત્રાતિચ્છત્રા મધુરા મિસિઃ

અવાક્પુષ્પી કારવી ચ સરણા તુ પ્રસારિણી

તસ્યાં કટંભરા રાજબલા ભદ્રબલેત્યપિ

જની જતૂકા રજની જતુકૃચ્ચક્રવર્તિની

સંસ્પર્શાથ શટી ગન્ધમૂલી ષડ્ગ્રન્થિકેત્યપિ

કર્ચૂરો ઽપિ પલાશો ઽથ કારવેલ્લઃ કઠિલ્લકઃ

સુષવી ચાથ કુલકં પતોલસ્તિક્તકઃ પટુઃ

કૂષ્માણ્ડકસ્તુ કર્કારુરુર્વારુઃ કર્કટી સ્ત્રિયૌ

ઇક્ષ્વાકુઃ કટુતુમ્બી સ્યાત્તુમ્બ્યલાબૂરુભે સમે

ચિત્રા ગવાક્ષી ગોડુમ્બા વિશાલા ત્વિન્દ્રવારુણી

અર્શોઘ્નઃ સૂરણઃ કન્દો ગણ્ડીરસ્તુ સમષ્ઠિલા

કલમ્બ્યુપોદિકા સ્ત્રી તુ મૂલકં હિલમોચિકા

વાસ્તુકં શાકભેદાઃ સ્યુર્દૂર્વા તુ શતપર્વિકા

સહસ્રવીર્યાભાર્ગવ્યૌ રુહાનન્તાથ સા સિતા

ગોલોમી શતવીર્યા ચ ગણ્ડાલી શકુલાક્ષકા

કુરુવિન્દો મેઘનામા મુસ્તા મુસ્તકમસ્ત્રિયામ્

સ્યાદ્ભદ્રમુસ્તકો ગુન્દ્રા ચૂડાલા ચક્રલોચ્ચટા

વંશે ત્વક્સારકર્મારત્વાચિસારતૃણધ્વજાઃ

શતપર્વા યવફલો વેણુમસ્કરતેજનાઃ 970

વેણવઃ કીચકાસ્તે સ્યુર્યે સ્વનન્ત્યનિલોદ્ધતાઃ

ગ્રન્થિર્ના પર્વપરુશી ગુન્દ્રસ્તેજનકઃ શરઃ

નડસ્તુ ધમનઃ પોટકલો ઽથો કાશમસ્ત્રિયામ્

ઇક્ષુગન્ધા પોટગલઃ પુંસિ ભૂમ્નિ તુ બલ્વજાઃ

રસાલ ઇક્ષુસ્તદ્ભેદાઃ પુણ્ડ્રકાન્તારકાદયઃ

સ્યાદ્વીરણં વીરતરં મૂલે ઽસ્યોશીરમસ્ત્રિયામ્

અભયં નલદં સેવ્યમમૃણાલં જલાશયમ્

લામજ્જકં લઘુલયમવદાહેષ્ટકાપથે

નડાદયસ્તૃણં ગર્મુચ્છ્યામાકપ્રમુખા અપિ

અસ્ત્રી કુશં કુથો દર્ભઃ પવિત્રમથ કત્તૃણમ્ 980

પૌરસૌગન્ધિકધ્યામદેવેજગ્ધકરૌહિષમ્

છત્રાતિચ્છત્રપાલઘ્નૌ માલાતૃણકભૂસ્તૃણે

શષ્પં બાલતૃણમ્ ઘાસો યવસં તૃણમર્જુનમ્

તૃણાનાં સંહતિસ્તૃણ્યા નડ્યા તુ નડસંહતિઃ

તૃણરાજાહ્વયસ્તાલો નાલિકેરસ્તુ લાઙ્ગલી

ઘોણ્ટા તુ પૂગઃ ક્રમુકો ગુવાકઃ ખપુરો ઽસ્ય તુ

ફલમુદ્વેગમેતે ચ હિન્તાલસહિતાસ્ત્રયઃ

ખર્જૂરઃ કેતકી તાલી ખર્જુરી ચ તૃણદ્રુમાઃ ઇતિ વનૌષધિવર્ગઃ
અથ સિંહાદિ વર્ગઃ

સિંહો મૃગેન્દ્રઃ પઞ્ચાસ્યો હર્યક્ષઃ કેસરી હરિઃ

કણ્ટીરવો મૃગારિપુર્મૃગદૃષ્ટિર્મૃગાશનઃ

પુણ્ડરીકઃ પઞ્ચનખચિત્રકાયમૃગદ્વિષઃ

શાર્દૂલદ્વીપિનૌ વ્યાઘ્રે તરક્ષુસ્તુ મૃગાદનઃ 990

વરાહઃ સૂકરો ઘૃષ્ટિઃ કોલઃ પોત્રી કિરિઃ કિટિઃ

દંષ્ટ્રી ઘોણી સ્તબ્ધરોમા ક્રોડો ભૂદાર ઇત્યપિ

કપિપ્લવંગપ્લવગશાખામૃગવલીમુખાઃ

મર્કટો વાનરઃ કીશો વનૌકા અથ ભલ્લુકે

ઋક્ષાચ્છભલ્લભલ્લૂકા ગણ્ડકે ખડ્ગખડ્ગિનૌ

લુલાયો મહિષો વાહાદ્વિષત્કાસરસૈરિભાઃ

સ્ત્રિયાં શિવા ભૂરિમાયગોમાયુમૃગધૂર્તકાઃ

શૃગાલવઞ્ચકક્રોષ્ટુફેરુફેરવજમ્બુકાઃ

ઓતુર્બિડાલો માર્જારો વૃષદંશક આખુભુક્

ત્રયો ગૌધેરગૌધારગૌધેયા ગોધિકાત્મજે 1000

શ્વાવિત્તુ શલ્યસ્તલ્લોમ્નિ શલલી શલલં શલમ્

વાતપ્રમીર્વાતમૃગઃ કોકસ્ત્વીહામૃગો વૃકઃ

મૃગે કુરઙ્ગવાતાયુહરિણાજિનયોનયઃ

ઐણેયમેણ્યાશ્ચર્માધ્યમેણસ્યૈણમુભે ત્રિષુ

કદલી કન્દલી ચીનશ્ચમૂરુપ્રિયકાવપિ

સમૂરુશ્ચેતિ હરિણા અમી અજિનયોનયઃ

કૃષ્ણસારરુરુન્યઙ્કુરઙ્કુશમ્બરરૌહિષાઃ

ગોકર્ણપૃષતૈણર્શ્યરોહિતાશ્ચમરો મૃગાઃ

ગન્ધર્વઃ શરભો રામઃ સૃમરો ગવયઃ શશઃ

ઇત્યાદયો મૃગેન્દ્રાદ્યા ગવાદ્યાઃ પશુજાતયઃ 1010

અધોગન્તા તુ ખનકો વૃકઃ પુન્ધ્વજ ઉન્દુરઃ

ઉન્દુરુર્મૂષકો ઽપ્યાખુર્ગિરિકા બાલમૂષિકા

ચુચુન્દરી ગન્ધમૂષી દીર્ઘદેહી તુ મૂષિકા

સરટઃ કૃકલાસઃ સ્યાન્મુસલી ગૃહગોધિકા

લૂતા સ્ત્રી તન્તુવાયોર્ણનાભમર્કટકાઃ સમાઃ

નીલઙ્ગુસ્તુ કૃમિઃ કર્ણજલૌકાઃ શતપદ્યુભે

વૃશ્ચિકઃ શૂકકીટઃ સ્યાદલિદ્રુણૌ તુ વૃશ્ચિકે

પારાવતઃ કલરવઃ કપોતો ઽથ શશાદનઃ

પત્રી શ્યેન ઉલૂકસ્તુ વાયસારાતિપેચકૌ

દિવાન્ધઃ કૌશિકો ઘૂકો દિવાભીતો નિશાટનઃ

વ્યાઘ્રાટઃ સ્યાદ્ભરદ્વાજઃ ખઞ્જરીટસ્તુ ખઞ્જનઃ

લોહપૃષ્ઠસ્તુ કઙ્કઃ સ્યાદથ ચાષઃ કિકીદિવિઃ

કલિઙ્ગભૃઙ્ગધૂમ્યાટા અથ સ્યાચ્છતપત્રકઃ 1020

દાર્વાઘાટો ઽથ સારઙ્ગઃ સ્તોકકશ્ચાતકઃ સમાઃ

કૃકવાકુસ્તામ્રચૂડઃ કુક્કુટશ્ચરણાયુધઃ

ચટકઃ કલવિઙ્કઃ સ્યાત્તસ્ય સ્ત્રી ચટકા તયોઃ

પુમપત્યે ચાટકૈરઃ સ્ત્ર્યપત્યે ચટકૈવ સા

કર્કરેટુઃ કરેટુઃ સ્યાત્કૃકણક્રકરૌ સમૌ

વનપ્રિયઃ પરભૃતઃ કોકિલઃ પિક ઇત્યપિ

કાકે તુ કરટારિષ્ટબલિપુષ્ટસકૃત્પ્રજાઃ

ધ્વાઙ્ક્ષાત્મઘોષપરભૃદ્બલિભુગ્વાયસા અપિ

સ એવ ચ ચિરઞ્જીવી ચૈકદૃષ્ટિશ્ચ મૌકુલિઃ

દ્રોણકાકસ્તુ કાકોલો દાત્યૂહઃ કાલકણ્ઠકઃ

આતાપિચિલ્લૌ દાક્ષાય્યગૃધ્રૌ કીરશુકૌ સમૌ 1030

ક્રુઙ્ક્રૌઞ્ચો ઽથ બકઃ કહ્વઃ પુષ્કરાહ્વસ્તુ સારસઃ

કોકશ્ચક્રશ્ચક્રવાકો રથાઙ્ગાહ્વયનામકઃ

કાદમ્બઃ કલહંસઃ સ્યાદુત્ક્રોશકુરરૌ સમૌ

હંસાસ્તુ શ્વેતગરુતશ્ચક્રાઙ્ગા માનસૌકસઃ

રાજહંસાસ્તુ તે ચઞ્ચુચરણૈર્લોહિતૈઃ સિતાઃ

મલિનૈર્મલ્લિકાક્ષાસ્તે ધાર્તરાષ્ટ્રાઃ સિતેતરૈઃ

શરારિરાટિરાડિશ્ચ બલાકા બિસકણ્ઠિકા

હંસસ્ય યોષિદ્વરટા સારસસ્ય તુ લક્ષ્મણા

જતુકાજિનપત્રા સ્યાત્પરોષ્ણી તૈલપાયિકા

વર્વણા મક્ષિકા નીલા સરઘા મધુમક્ષિકા 1040

પતઙ્ગિકા પુત્તિકા સ્યાદ્દંશસ્તુ વનમક્ષિકા

દંશી તજ્જાતિરલ્પા સ્યાદ્ગન્ધોલી વરટા દ્વયોઃ

ભૃઙ્ગારી ઝીરુકા ચીરી ઝિલ્લિકા ચ સમા ઇમાઃ

સમૌ પતઙ્ગશલભૌ ખધ્યોતો જ્યોતિરિઙ્ગણઃ

મધુવ્રતો મધુકરો મધુલિણ્મધુપાલિનઃ

દ્વિરેફપુષ્પલિડ્ ભૃઙ્ગ ષટ્પદ ભ્રમરાલયઃ

મયૂરો બર્હિણો બર્હી નીલકણ્ઠો ભુજંગભુક્

શિખાવલઃ શિખી કેકી મેઘનાદાનુલાસ્યપિ

કેકા વાણી મયૂરસ્ય સમૌ ચન્દ્રકમેચકૌ

શિખા ચૂડા શિખણ્ડસ્ તુ પિચ્છબર્હે નપુંસકે

ખગે વિહઙ્ગવિહગવિહઙ્ગમવિહાયસઃ

શકુન્તિપક્ષિશકુનિશકુન્તશકુનદ્વિજાઃ

પતત્રિપત્રિપતગપતત્પત્રરથાણ્ડજાઃ

નગૌકોવાજિવિકિરવિવિષ્કિરપતત્રયઃ

નીડોદ્ભવાઃ ગરુત્મન્તઃ પિત્સન્તો નભસંગમાઃ

તેષાં વિશેષા હારીતો મદ્ગુઃ કારણ્ડવઃ પ્લવઃ

તિત્તિરિઃ કુક્કુભો લાવો જીવઞ્જીવશ્ચ કોરકઃ

કોયષ્ટિકષ્ ટિટ્ટિભકો વર્તકો વર્તિકાદયઃ

ગરુત્પક્ષચ્છદાઃ પત્રં પતત્રં ચ તનૂરુહમ્

સ્ત્રી પક્ષતિઃ પક્ષમૂલં ચઞ્ચુસ્ત્રોટિરુભે સ્ત્રિયૌ

પ્રડીનોડ્ડીનસંડીનાન્યેતાઃ ખગગતિક્રિયાઃ

પેશી કોશો દ્વિહીને ઽણ્ડં કુલાયો નીડમસ્ત્રિયામ્

પોતઃ પાકો ઽર્ભકો ડિમ્ભઃ પૃથુકઃ શાવકઃ શિશુઃ

સ્ત્રીપુંસૌ મિથુનં દ્વન્દ્વં યુગ્મં તુ યુગુલં યુગમ્

સમૂહે નિવહવ્યૂહસન્દોહવિસરવ્રજાઃ

સ્તોમૌઘનિકરત્રાતવારસંઘાતસંચયાઃ

સમુદાયઃ સમુદયઃ સમવાયશ્ચ યો ગણઃ

સ્ત્રિયાં તુ સંહતિર્વૃન્દં નિકુરમ્બં કદમ્બકમ્

વૃન્દભેદાઃ સમૈર્વર્ગઃ સંઘસાર્થૌ તુ જન્તુભિઃ

સજાતીયૈઃ કુલં યૂથં તિરશ્ચાં પુંનપુંસકમ્

પશૂનાં સમજો ઽન્યેષાં સમાજો ઽથ સધર્મિણામ્

સ્યાન્નિકાયઃ પુઞ્જરાશી તૂત્કરઃ કૂટમસ્ત્રિયામ્

કાપોતશૌકમાયૂરતૈત્તિરાદીનિ તદ્ગણે

ગૃહાસક્તાઃ પક્ષિમૃગાશ્છેકાસ્તે ગૃહ્યકાશ્ચ તે । ઇતિ સિંહાદિવર્ગઃ