नामलिङ्गानुशासन · अध्याय 2.4

अटव्यरण्यं विपिनं गहनं काननं वनम् । अथ वनौषधिवर्गः

महारण्यमरण्यानी गृहारामास्तु निष्कुटाः

आरामः स्यादुपवनं कृत्रिमं वनमेव यत्

अमात्यगणिकागेहोपवने वृक्षवाटिका

पुमानाक्रीड उद्यानं राज्ञः साधारणं वनम्

स्यादेतदेव प्रमदवनमन्तःपुरोचितम्

वीथ्यालिरावलिः पङ्क्तिः श्रेणी लेखास्तु राजयः

वन्या वनसमूहे स्यादङ्कुरो ऽभिनवोद्भिदि

वृक्षो महीरुहः शाखी विटपी पादपस्तरुः

अनोकहः कुटः शालः पलाशी द्रुद्रुमागमाः

वानस्पत्यः फलैः पुष्पात्तैरपुष्पाद्वनस्पतिः

ओषध्यः फलपाकान्ताः स्युरवन्ध्यह् फलेग्रहिः

वन्ध्यो ऽफलो ऽवकेशी च फलवान्फलिनः फली

प्रफुल्लोत्फुल्लसंफुल्लव्याकोशविकचस्फुटाः

फुल्लश्चैते विकसिते स्युरवन्ध्यादयस्त्रिषु

स्थाणुर्वा ना ध्रुवः शङ्कुर्ह्रस्वशाखाशिफः क्षुपः

अप्रकाण्डे स्तम्बगुल्मौ वल्ली तु व्रततिर्लता

लता प्रतानिनी वीरुद्गुल्मिन्युलप इत्यपि

नगाद्यारोह उच्छ्राय उत्सेधश्चोच्छ्रयश्च सः

अस्त्री प्रकाण्डः स्कन्धः स्यान्मूलाच्छाखावधिस्तरोः

समे शाखालते स्कन्धशाखाशाले शिफाजटे

शाखाशिफावरोहः स्यान्मूलाच्चाग्रं गता लता

शिरोग्रं शिखरं वा ना मूलं बुध्नो ऽङ्घ्रिनामकः

सारो मज्जा नरि त्वक्स्त्री वल्कं वल्कलमस्त्रियाम्

काष्ठं दार्विन्धनं त्वेध इध्ममेधः समित्स्त्रियाम्

निष्कुहः कोटरं वा ना वल्लरिर्मञ्जरिः स्त्रियौ

पत्रं पलाशं छदनं दलं पर्णं छदः पुमान्

पल्लवो ऽस्त्री किसलयं विस्तारो विटपो ऽस्त्रियाम्

वृक्षादीनां फलं सस्यं वृन्तं प्रसवबन्धनम्

आमे फले शलाटुः स्याच्छुष्के वानमुभे त्रिषु

क्षारको जालकं क्लीबे कलिका कोरकः पुमान्

स्याद्गुच्छकस्तु स्तबकः कुङ्मलो मुकुलो ऽस्त्रियाम्

स्त्रियः सुमनसः पुष्पं प्रसूनं कुसुमं सुमम्

मकरन्दः पुष्परसः परागः सुमनोरजः

द्विहीनं प्रसवे सर्वं हरीतक्यादयः स्त्रियाम्

आश्वत्थवैणवप्लाक्षनैयग्रोधैङ्गुदम् फले

बार्हतं च फले जम्ब्वा जम्बूः स्त्री जम्बु जाम्बवम्

पुष्पे जातीप्रभृतयः स्वलिङ्गाः व्रीहयः फले

विदार्याद्यास्तु मूले ऽपि पुष्पे क्लीबे ऽपि पाटला

बोधिद्रुमश्चलदलः पिप्पलः कुञ्जराशनः

अश्वत्थे ऽथ कपित्थे स्युर्दधित्थग्राहिमन्मथाः

तस्मिन्दधिफलः पुष्पफलदन्तशठावपि

उदुम्बरो जन्तुफलो यज्ञाङ्गो हेमदुग्धकः

कोविदारे चमरिकः कुद्दालो युगपत्रकः

सप्तपर्णो विशालत्वक् शारदो विषमच्छदः

आरग्वधे राजवृक्षशम्पाकचतुरङ्गुलाः

आरेवतव्याधिघातकृतमालसुवर्णकाः

स्युर्जम्बीरे दन्तशठजम्भजम्भीरजम्भलाः

वरुणो वरणः सेतुस्तिक्तशाकः कुमारकः

पुंनागे पुरुषस्तुङ्गः केसरो देववल्लभः

पारिभद्रे निम्बतरुर्मन्दारः पारिजातकः

तिनिशे स्यन्दनो नेमी रथद्रुरतिमुक्तकः

वञ्जुलश्चित्रकृच्चाथ द्वौ पीतनकपीतनौ

आम्रातके मधूके तु गुडपुष्पमधुद्रुमौ

वानप्रस्थमधुष्ठीलौ जलजे ऽत्र मधूलकः

पीलौ गुडफलः स्रंसी तस्मिंस्तु गिरिसम्भवे

अक्षोटकन्दरालौ द्वावङ्कोटे तु निकोचकः

पलाशे किंशुकः पर्णो वातपोतो ऽथ वेतसे

रथाभ्रपुष्पविदुरशीतवानीरवञ्जुलाः

द्वौ परिव्याधविदुलौ नादेयी चाम्बुवेतसे

शोभाञ्जने शिग्रुतीक्ष्णगन्धकाक्षीवमोचकाः

रक्तो ऽसौ मधुशिग्रुः स्यादरिष्टः फेनिलः समौ

बिल्वे शाण्डिल्यशैलूषौ मालूरश्रीफलावपि

प्लक्षो जटी पर्कटी स्यान्न्यग्रोधो बहुपाद्वटः

गालवः शाबरो लोध्रस्तिरीटस्तिल्वमार्जनौ

आम्रश्चूतो रसालो ऽसौ सहकारो ऽतिसौरभः

कुम्भोलूखलकं क्लीबे कौशिको गुग्गुलुः पुरः

शेलुः श्लेष्मातकः शीत उद्दालो बहुवारकः

राजादनं प्रियालः स्यात्सन्नकद्रुर्धनुःपटः

गम्भारी सर्वतोभद्रा काश्मरी मधुपर्णिका

श्रीपर्णी भद्रपर्णी च काश्मर्यश्चाप्यथ द्वयोः

कर्कन्धूर्बदरी कोलिः कोलं कुवलफेनिले

सौवीरं बदरं घोण्टाप्यथ स्यात्स्वादुकण्टकः

विकङ्कतः सुवावृक्षो ग्रन्थिलो व्याघ्रपादपि

ऐरावतो नागरङ्गो नादेयी भूमिजम्बुका

तिन्दुकः स्फूर्जकः कालस्कन्धश्च शितिसारके

काकेन्दुः कुलकः काकतिन्दुकः काकपीलुके

गोलीढो झाटलो घण्टापाटलिर्मोक्षमुष्ककौ

तिलकः क्षुरकः श्रीमान्समौ पिचुलझावुकौ

श्रीपर्णिका कुमुदिका कुम्भी कैटर्यकट्फलौ

क्रमुकः पट्टिकाख्यः स्यात्पट्टी लाक्षाप्रसादनः

तूदस्तु यूपः क्रमुको ब्रह्मण्यो ब्रह्मदारु च

तूलं च नीपप्रियककदम्बास्तु हरिप्रियः

वीरवृक्षो ऽरुष्करो ऽग्निमुखी भल्लातकी त्रिषु

गर्दभाण्डे कन्दरालकपीतनसुपार्श्वकाः

प्लक्षश्च तिन्तिडी चिञ्चाम्लिकाथो पीतसारके

सर्जकासनबन्धूकपुष्पप्रियकजीवकाः

साले तु सर्जकार्श्याश्वकर्णकाः सस्यसम्बरः

नदीसर्जो वीरतरुरिन्द्रद्रुः ककुभो ऽर्जुनः

राजादनः फलाध्यक्षः क्षीरिकायामथ द्वयोः

इङ्गुदी तापसतरुर्भूर्जे चर्मिमृदुत्वचौ

पिच्छिला पूरणी मोचा स्थिरायुः शाल्मलिर्द्वयोः

पिच्छा तु शाल्मलीवेष्टे रोचनः कूटशाल्मलिः

चिरबिल्वो नक्तमालः करजश्च करञ्जके

प्रकीर्यः पूतिकरजः पूतिकः कलिमारकः

करञ्जभेदाः ष्ड्ग्रन्थो मर्कट्यङ्गारवल्लरी

रोही रोहितकः प्लीहशत्रुर्दाडिमपुष्पकः

गायत्री बालतनयः खदिरो दन्तधावनः

अरिमेदो विट्खदिरे कदरः खदिरे सिते

सोमवल्को ऽप्यथ व्याघ्रपुच्छगन्धर्वहस्तकौ

एरण्ड उरुबूकश्च रुचकश्चित्रकश्च सः

चञ्चुः पञ्चाङ्गुलो मण्डवर्धमानव्यडम्बकाः

अल्पा शमी शमीरः स्याच्छमी सक्तुफला शिवा

पिण्डीतको मरुबकः श्वसनः करहाटकः

शल्यश्च मदने शक्रपादपः पारिभद्रकः

भद्रदारु द्रुकिलिमं पीतदारु च दारु च

पूतिकाष्ठं च सप्त स्युर्देवदारुण्यथ द्वयोः

पाटलिः पाटलामोघा काचस्थाली फलेरुहा

कृष्णवृन्ता कुबेराक्षी श्यामा तु महिलाह्वया

लता गोवन्दनी गुन्द्रा प्रियङ्गुः फलिनी फली

विष्वक्सेना गन्धफली कारम्भा प्रियकश्च सा

मण्डूकपर्णपत्रोर्णनटकट्वङ्गटुण्टुकाः

स्योनाकशुकनासर्क्षदीर्घवृन्तकुटन्नटाः

अमृता च वयःस्था च त्रिलिङ्गस्तु बिभीतकः

नाक्षस्तुषः कर्षफलो भूतावासः कलिद्रुमः

अभया त्वव्यथा पथ्या कायस्था पूतनामृता

करीतकी हैमवती चेतकी श्रेयसी शिवा

पीतद्रुः सरलः पूतिकाष्ठं चाथ द्रुमोत्पलः

कर्णिकारः परिव्याधो लकुचो लिकुचो डहुः

पनसः कण्टकिफलो निचुलो हिज्जलो ऽम्बुजः

काकोदुम्बरिका फल्गुर्मलयूर्जघनेफला

अरिष्टः सर्वतोभद्रहिङ्गुनिर्यासमालकाः

पिचुमन्दश्च निम्बे ऽथ पिच्छिलागुरुशिंशपा

कपिला भस्मगर्भा सा शिरीषस्तु कपीतनः

भण्डिलो ऽप्यथ चाम्पेयश्चम्पको हेमपुष्पकः

एतस्य कलिका गन्धफली स्यादथ केसरे

बकुलो वञ्जुलो ऽशोके समौ करकदाडिमौ

चाम्पेयः केसरो नागकेसरः काञ्चनाह्वयः

जया जयन्ती तर्कारी नादेयी वैजयन्तिका

श्रीपर्णमग्निमन्थः स्यात्कणिका गणिकारिका

जयो ऽथ कुटजः शक्रो वत्सको गिरिमल्लिका

एतस्यैव कलिङ्गेन्द्रयवभद्रयवं फले

कृष्णपाकफलाविग्नसुषेणाः करमर्दके

कालस्कन्धस्तमालः स्यात्तापिच्छो ऽप्यथ सिन्दुके

सिन्दुवारेन्द्रसुरसौ निर्गुण्डीन्द्राणिकेत्यपि

वेणी गरा गरी देवताडो जीमूत इत्यपि

श्रीहस्तिनी तु भूरुण्डी तृणशून्यं तु मल्लिका

भूपदी शीतभीरुश्च सैवास्फोटा वनोद्भवा

शेफालिका तु सुवहा निर्गुण्डी नीलिका च सा

सितासौ श्वेतसुरसा भूतवेश्यथ मागधी

गणिका यूथिकाम्बष्ठा सा पीता हेमपुष्पिका

अतिमुक्तः पुण्ड्रकः स्याद्वासन्ती माधवी लता

सुमना मालती जातिः सप्तला नवमालिका

माध्यं कुन्दं रक्तकस्तु बन्धूको बन्धुजीवकः

सहा कुमारी तरणिरम्लानस्तु महासहा

तत्र शोणे कुरबकस्तत्र पीते कुरकण्टकः

नीली झिण्टी द्वयोर्बाणा दासी चार्तगलश्च सा

सैरेयकस्तु झिण्टी स्यात्तस्मिन्कुरबको ऽरुणे

पीता कुरण्टको झिण्टी तस्मिन्सहचरी द्वयोः

ओण्ड्रपुष्पं जपापुष्पं वज्रपुष्पं तिलस्य यत्

प्रतिहासशतप्रासचण्डातहयमारकाः

करवीरे करीरे तु क्रकरग्रन्थिलावुभौ

उन्मत्तः कितवो धूर्तो धत्तूरः कनकाह्वयः

मातुलो मदनश्चास्य फले मातुलपुत्रकः

फलपूरो बीजपूरो रुचको मातुलुङ्गके

समीरणो मरुबकः प्रस्थपुष्पः फणिज्जकः

जम्बीरो ऽप्यथ पर्णासे कठिञ्जरकुठेरकौ

सिते ऽर्जको ऽत्र पाठी तु चित्रको वह्निसंज्ञकः

अर्काह्ववसुकास्फोटगणरूपविकीरणाः

मन्दारश्चार्कपर्णो ऽत्र शुक्ले ऽलर्कप्रतापसौ

शिवमल्ली पाशुपत एकाष्ठीलो बुको वसुः

वन्दा वृक्षादनी वृक्षरुहा जीवन्तिकेत्यपि

वत्सादनी छिन्नरुहा गुडूची तन्त्रिकामृता

जीवन्तिका सोमवल्ली विशल्या मधुपर्ण्यपि

मूर्वा देवी मधुरसा मोरटा तेजनी स्रवा

मधूलिका मधुश्रेणी गोकर्णी पीलुपर्ण्यपि

पाटाम्बष्टा विद्धकर्न्णी स्थापनी श्रेयसी रसा

एकाष्टीला पापचेली प्राचीना वनतिक्तिका

कटुः कटम्भराशोकरोहिणी कटुरोहिणी

मत्स्यपित्ता कृष्णभेदी चक्राङ्गी शकुलादनी

आत्मगुप्ताजहाव्यण्डा कण्डूरा प्रावृषायणी

ऋष्यप्रोक्ता शूकशिम्बिः कपिकच्छुश्च मर्कटी

चित्रोपचित्रा न्यग्रोधी द्रवन्ती शम्बरी वृशा

प्रत्यक्श्रेणी सुतश्रेणी रण्डा मूषिकपर्ण्यपि

अपामार्गः शैखरिको धामार्गवमयूरकौ

प्रत्यक्पर्णी केशपर्णी किणिही खरमञ्जरी

हञ्जिका ब्राम्हणी पद्मा भर्गी ब्राह्मणयष्टिका

अङ्गारवल्ली बालेयशाकबर्बरवर्धकाः

मञ्जिष्टा विकसा जिङ्गी समङ्गा कालमेषिका

मण्डूकपर्णी मण्डीरी भण्डी योजनवल्ल्यपि

यासो यवासो दुःस्पर्शो धन्वयासः कुनाशकः

रोदनी कच्छुरानन्ता समुद्रान्ता दुरालभा

पृश्निपर्णी पृथक्पर्णी चित्रपर्ण्यङ्घ्रिवल्लिका

क्रोष्टुविन्ना सिंहपुच्छी कलशी धावनी गुहा

निदिग्धिका स्पृशी व्याघ्री बृहती कण्टकारिका

प्रचोदनी कुली क्षुद्रा दुःस्पर्शा राष्ट्रिकेत्यपि

नीली काला क्लीतकिका ग्रामीणा मधुपर्णिका

रञ्जनी श्रीफली तुत्था द्रोणी दोला च नीलिनी

अवल्गुजः सोमराजी सुवल्लिः सोमवल्लिका

कालमेषी कृष्णफली बाकुची पूतिफल्यपि

कृष्णोपकुल्या वैदेही मागधी चपला कणा

उषणा पिप्पली शौण्डी कोलाथ करिपिप्पली

कपिवल्ली कोलवल्ली श्रेयसी वशिरः पुमान्

चव्यं तु चविका काकचिञ्चीगुञ्जे तु कृष्णला

पलंकषा त्विक्षुगन्धा श्वदंष्ट्रा स्वादुकण्टकः

गोकण्टको गोक्षुरको वनशृन्ङ्गाट इत्यपि

विश्वा विषा प्रतिविषातिविषोपविषारुणा

शृन्गी महौषधं चाथ क्षीरावी दुग्धिका समे

शतमूली बहुसुताभीरूरिन्दीवरी वरी

ऋष्यप्रोक्ताभीरुपत्रीनारायण्यः शतावरी

अहेरुरथ पीतद्रुकालीयकहरिद्रवः

दार्वी पचंपचा दारुहरिद्रा पर्जनीत्यपि

वचोग्रगन्धा षड्ग्रन्था गोलोमी शतपर्विका

शुक्ला हैमवती वैध्यमातृसिंह्यौ तु वाशिका

वृषो ऽटरूषः सिंहास्यो वासको वाजिदन्तकः

आस्फोटा गिरिकर्णी स्याद्विष्णुक्रान्तापराजिता

इक्षुगन्धा तु काण्डेक्षुकोकिलाक्षेक्षुरक्षुराः

शालेयः स्याच्छीतशिवश्छत्रा मधुरिका मिसिः

मिश्रेयाप्यथ सीहुण्डो वज्रः स्नुक्स्त्री स्नुही गुडा

समन्तदुग्धाथो वेल्लममोघा चित्रतण्डुला

तण्डुलश्च कृमिघ्नश्च विडङ्गं पुंनपुंसकम्

बला वाट्यालका घण्टारवा तु शणपुष्पिका

मृद्वीका गोस्तनी द्राक्षा स्वाद्वी मधुरसेति च

सर्वानुभूतिः सरला त्रिपुटा त्रिवृता त्रिवृत्

त्रिभण्डी रोचनी श्यामापालिन्ध्यौ तु सुषेणिका

काला मसूरविदलार्धचन्द्रा कालमेषिका

मधुकं क्लीतकं यष्टिमधुकं मधुयष्टिका

विदारी क्षीरशुक्लेक्षुगन्धा क्रोष्टी तु या सिता

अन्या क्षीरविदारी स्यान्महाश्वेतर्क्षगन्धिका

लाङ्गली शारदी तोयपिप्पली शकुलादनी

खराश्वा कारवी दीप्यो मयूरो लोचमस्तकः

गोपी श्यामा शारिवा स्यादनन्तोत्पलशारिवा

योग्यमृद्धिः सिद्धिलक्ष्म्यौ वृद्धेरप्याह्वया इमे

कदली वारणबुसा रम्भा मोचांशुमत्फला

काष्ठीला मुद्गपर्णी तु काकमुद्गा सहेत्यपि

वार्ताकी हिङ्गुली सिंही भण्टाकी दुष्प्रधर्षिणी

नाकुली सुरसा रास्ना सुगन्धा गन्धनाकुली

नकुलेष्टा भुजंगाक्षी छत्राकी सुवहा च सा

विदारिगन्धांशुमती सालपर्णी स्थिरा ध्रुवा

तुण्डिकेरी समुद्रान्ता कार्पासी बदरेति च

भारद्वाजी तु सा वन्या शृङ्गी तु ऋषभो वृशः

गाङ्गेरुकी नागबला झषा ह्रस्वगवेधुका

धामार्गवो घोशकः स्यान्महाजाली स पीतकः 883

ज्योत्स्नी पटोलिका जाली नादेयी भूमिजम्बुका

स्याल्लाङ्गलिक्यग्निशिखा काकाङ्गी काकनासिका

गोधापदी तु सुवहा मुसली तालमूलिका

अजशृङ्गी विषाणी स्याद्गोजिह्वादार्विके समे

ताम्बूलवल्ली तम्बूली नागवल्ल्यप्यथ द्विजा

हरेणू रेणुका कौन्ती कपिला भस्मगन्धिनी

एलावालुकमैलेयं सुगन्धि हरिवालुकम्

वालुकं चाथ पालङ्क्यां मुकुन्दः कुन्दकुन्दुरू

बालं ह्रीबेरबर्हिष्ठोदीच्यं केशाम्बुनाम च

कालानुसार्यवृद्धाश्मपुष्पशीतशिवानि तु

शैलेयं तालपर्णी तु दैत्या गन्धकुटी मुरा

गन्धिनी गजभक्ष्या तु सुवहा सुरभी रसा

महेरणा कुन्दुरुकी सल्लकी ह्लादिनीति च

अग्निज्वालासुभिक्षे तु धातकी धातुपुष्पिका

पृथ्वीका चन्द्रवालैला निष्कुटिर्बहिलाथ सा

सूक्ष्मोपकुञ्चिका तुत्था कोरङ्गी त्रिपुटा त्रुटिः

व्याधिः कुष्टं पारिभाव्यं वाप्यं पाकलमुत्पलम्

शङ्खिनी चोरपुष्पी स्यात्केशिन्यथ वितुन्नकः

झटामलाज्झटा ताली शिवा तामलकीति च

प्रपौण्डरीकं पौण्डर्यमथ तुन्नः कुबेरकः

कुणिः कच्छः कान्तलको नन्दिवृक्षो ऽथ राक्षसी

चण्डा धनहरी क्षेमदुष्पत्रगणहासकाः

व्याडायुधं व्याघ्रनखं करजं चक्रकारकम्

सुषिरा विद्रुमलता कपोताङ्घ्रिर्नटी नली

धमन्यञ्जनकेशी च हनुर्हट्टविलासिनी

शुक्तिः शङ्खः खुरः कोलदलं नखमथाढकी

काक्षी मृत्स्ना तुवरिका मृत्तालकसुराष्ट्रजे

कुटन्नटं दाशपुरं वानेयं परिपेलवम्

प्लवगोपुरगोनर्दकैवर्तीमुस्तकानि च

ग्रन्थिपर्णं शुकं बर्हं पुष्पं स्थौणेयकुक्कुरे

मरुन्माला तु पिशुना स्पृक्का देवी लता लघुः

समुद्रान्ता वधूः कोटिवर्षा लङ्कोपिकेत्यपि

तपस्विनी जटामांसी जटिला लोमशामिषी

त्वक्पत्रमुत्कटं भृङ्गं त्वचं चोचं वराङ्गकम्

कर्चूरको द्राविडकः काल्पको वेधमुख्यकः

ओषध्यो जातिमात्रे स्युरजातौ सर्वमौषधम्

शाकाख्यं पत्रपुष्पादि तण्डुलीयो ऽल्पमारिषः

विशल्याग्निशिखानन्ता फलिनी शक्रपुष्पिका

स्याद्दक्षगन्धा छगलान्त्रयावेगी वृद्धदारकः

जुङ्गो ब्रम्ही तु मत्स्याक्षी वयःस्था सोमवल्लरी

पटुपर्णी हैमवती स्वर्णक्षीरी हिमावती

हयपुच्छी तु काम्बोजी माषपर्णी महासहा

तुण्डिकेरी रक्तफला बिम्बिका पीलुपर्ण्यपि

बर्बरा कबरी तुङ्गी खरपुष्पाजगन्धिका

एलापर्णी तु सुवहा रास्ना युक्तरसा च सा

चाङ्गेरी चुक्रिका दन्तशटाम्बष्ठाम्ललोणिका

सहस्रवेधी चुक्रो ऽम्लवेतसः शतवेध्यपि

नमस्कारी गण्डकारी समङ्गा खदिरेत्यपि

जीवन्ती जीवनी जीवा जीवनीया मधुस्रवा

कूर्चशीर्षो मधुरकः शृङ्गह्रस्वाङ्गजीवकाः

किराततिक्तो भूनिम्बो ऽनार्यतिक्तो ऽथ सप्तला

विमला सातला भूरिफेना चर्मकषेत्यपि

वायसोली स्वादुरसा वयःस्थाथ मकूलकः

निकुम्भो दन्तिका प्रत्यक्श्रेण्युदुम्बरपर्ण्यपि

अजमोदा तूग्रगन्धा ब्रह्मदर्भा यवानिका

मूले पुष्करकाश्मीरपद्मपत्राणि पौष्करे

अव्यथातिचरा पद्मा चारटी पद्मचारिणी

काम्पिल्यः कर्कशश्चन्द्रो रक्ताङ्गो रोचनीत्यपि

प्रपुन्नाडस्त्वेडगजो दद्रुघ्नश्चकमर्दकः

पद्माट उरणाख्यश्च पलाण्डुस्तु सुकन्दकः

लतार्कदुद्रुमौ तत्र हरिते ऽथ महौषधम्

लशुनं गृञ्जनारिष्टमहाकन्दरसोनकाः

पुनर्नवा तु शोथघ्नी वितुन्नं सुनिषण्णकम्

स्याद्वाअतकः शीतलो ऽपराजिता शणपर्ण्यपि

पारावताङ्घ्रिः कटभी पण्या ज्योतिष्मती लता

वार्षिकं त्रायमाणा स्यात्त्रायन्ती बलभद्रिका

विष्वक्सेनप्रिया गृष्टिर्वाराही बदरेत्यपि

मार्कवो भृङ्गराजः स्यात्काकमाची तु वायसी

शतपुष्पा सितच्छत्रातिच्छत्रा मधुरा मिसिः

अवाक्पुष्पी कारवी च सरणा तु प्रसारिणी

तस्यां कटंभरा राजबला भद्रबलेत्यपि

जनी जतूका रजनी जतुकृच्चक्रवर्तिनी

संस्पर्शाथ शटी गन्धमूली षड्ग्रन्थिकेत्यपि

कर्चूरो ऽपि पलाशो ऽथ कारवेल्लः कठिल्लकः

सुषवी चाथ कुलकं पतोलस्तिक्तकः पटुः

कूष्माण्डकस्तु कर्कारुरुर्वारुः कर्कटी स्त्रियौ

इक्ष्वाकुः कटुतुम्बी स्यात्तुम्ब्यलाबूरुभे समे

चित्रा गवाक्षी गोडुम्बा विशाला त्विन्द्रवारुणी

अर्शोघ्नः सूरणः कन्दो गण्डीरस्तु समष्ठिला

कलम्ब्युपोदिका स्त्री तु मूलकं हिलमोचिका

वास्तुकं शाकभेदाः स्युर्दूर्वा तु शतपर्विका

सहस्रवीर्याभार्गव्यौ रुहानन्ताथ सा सिता

गोलोमी शतवीर्या च गण्डाली शकुलाक्षका

कुरुविन्दो मेघनामा मुस्ता मुस्तकमस्त्रियाम्

स्याद्भद्रमुस्तको गुन्द्रा चूडाला चक्रलोच्चटा

वंशे त्वक्सारकर्मारत्वाचिसारतृणध्वजाः

शतपर्वा यवफलो वेणुमस्करतेजनाः 970

वेणवः कीचकास्ते स्युर्ये स्वनन्त्यनिलोद्धताः

ग्रन्थिर्ना पर्वपरुशी गुन्द्रस्तेजनकः शरः

नडस्तु धमनः पोटकलो ऽथो काशमस्त्रियाम्

इक्षुगन्धा पोटगलः पुंसि भूम्नि तु बल्वजाः

रसाल इक्षुस्तद्भेदाः पुण्ड्रकान्तारकादयः

स्याद्वीरणं वीरतरं मूले ऽस्योशीरमस्त्रियाम्

अभयं नलदं सेव्यममृणालं जलाशयम्

लामज्जकं लघुलयमवदाहेष्टकापथे

नडादयस्तृणं गर्मुच्छ्यामाकप्रमुखा अपि

अस्त्री कुशं कुथो दर्भः पवित्रमथ कत्तृणम् 980

पौरसौगन्धिकध्यामदेवेजग्धकरौहिषम्

छत्रातिच्छत्रपालघ्नौ मालातृणकभूस्तृणे

शष्पं बालतृणम् घासो यवसं तृणमर्जुनम्

तृणानां संहतिस्तृण्या नड्या तु नडसंहतिः

तृणराजाह्वयस्तालो नालिकेरस्तु लाङ्गली

घोण्टा तु पूगः क्रमुको गुवाकः खपुरो ऽस्य तु

फलमुद्वेगमेते च हिन्तालसहितास्त्रयः

खर्जूरः केतकी ताली खर्जुरी च तृणद्रुमाः इति वनौषधिवर्गः
अथ सिंहादि वर्गः

सिंहो मृगेन्द्रः पञ्चास्यो हर्यक्षः केसरी हरिः

कण्टीरवो मृगारिपुर्मृगदृष्टिर्मृगाशनः

पुण्डरीकः पञ्चनखचित्रकायमृगद्विषः

शार्दूलद्वीपिनौ व्याघ्रे तरक्षुस्तु मृगादनः 990

वराहः सूकरो घृष्टिः कोलः पोत्री किरिः किटिः

दंष्ट्री घोणी स्तब्धरोमा क्रोडो भूदार इत्यपि

कपिप्लवंगप्लवगशाखामृगवलीमुखाः

मर्कटो वानरः कीशो वनौका अथ भल्लुके

ऋक्षाच्छभल्लभल्लूका गण्डके खड्गखड्गिनौ

लुलायो महिषो वाहाद्विषत्कासरसैरिभाः

स्त्रियां शिवा भूरिमायगोमायुमृगधूर्तकाः

शृगालवञ्चकक्रोष्टुफेरुफेरवजम्बुकाः

ओतुर्बिडालो मार्जारो वृषदंशक आखुभुक्

त्रयो गौधेरगौधारगौधेया गोधिकात्मजे 1000

श्वावित्तु शल्यस्तल्लोम्नि शलली शललं शलम्

वातप्रमीर्वातमृगः कोकस्त्वीहामृगो वृकः

मृगे कुरङ्गवातायुहरिणाजिनयोनयः

ऐणेयमेण्याश्चर्माध्यमेणस्यैणमुभे त्रिषु

कदली कन्दली चीनश्चमूरुप्रियकावपि

समूरुश्चेति हरिणा अमी अजिनयोनयः

कृष्णसाररुरुन्यङ्कुरङ्कुशम्बररौहिषाः

गोकर्णपृषतैणर्श्यरोहिताश्चमरो मृगाः

गन्धर्वः शरभो रामः सृमरो गवयः शशः

इत्यादयो मृगेन्द्राद्या गवाद्याः पशुजातयः 1010

अधोगन्ता तु खनको वृकः पुन्ध्वज उन्दुरः

उन्दुरुर्मूषको ऽप्याखुर्गिरिका बालमूषिका

चुचुन्दरी गन्धमूषी दीर्घदेही तु मूषिका

सरटः कृकलासः स्यान्मुसली गृहगोधिका

लूता स्त्री तन्तुवायोर्णनाभमर्कटकाः समाः

नीलङ्गुस्तु कृमिः कर्णजलौकाः शतपद्युभे

वृश्चिकः शूककीटः स्यादलिद्रुणौ तु वृश्चिके

पारावतः कलरवः कपोतो ऽथ शशादनः

पत्री श्येन उलूकस्तु वायसारातिपेचकौ

दिवान्धः कौशिको घूको दिवाभीतो निशाटनः

व्याघ्राटः स्याद्भरद्वाजः खञ्जरीटस्तु खञ्जनः

लोहपृष्ठस्तु कङ्कः स्यादथ चाषः किकीदिविः

कलिङ्गभृङ्गधूम्याटा अथ स्याच्छतपत्रकः 1020

दार्वाघाटो ऽथ सारङ्गः स्तोककश्चातकः समाः

कृकवाकुस्ताम्रचूडः कुक्कुटश्चरणायुधः

चटकः कलविङ्कः स्यात्तस्य स्त्री चटका तयोः

पुमपत्ये चाटकैरः स्त्र्यपत्ये चटकैव सा

कर्करेटुः करेटुः स्यात्कृकणक्रकरौ समौ

वनप्रियः परभृतः कोकिलः पिक इत्यपि

काके तु करटारिष्टबलिपुष्टसकृत्प्रजाः

ध्वाङ्क्षात्मघोषपरभृद्बलिभुग्वायसा अपि

स एव च चिरञ्जीवी चैकदृष्टिश्च मौकुलिः

द्रोणकाकस्तु काकोलो दात्यूहः कालकण्ठकः

आतापिचिल्लौ दाक्षाय्यगृध्रौ कीरशुकौ समौ 1030

क्रुङ्क्रौञ्चो ऽथ बकः कह्वः पुष्कराह्वस्तु सारसः

कोकश्चक्रश्चक्रवाको रथाङ्गाह्वयनामकः

कादम्बः कलहंसः स्यादुत्क्रोशकुररौ समौ

हंसास्तु श्वेतगरुतश्चक्राङ्गा मानसौकसः

राजहंसास्तु ते चञ्चुचरणैर्लोहितैः सिताः

मलिनैर्मल्लिकाक्षास्ते धार्तराष्ट्राः सितेतरैः

शरारिराटिराडिश्च बलाका बिसकण्ठिका

हंसस्य योषिद्वरटा सारसस्य तु लक्ष्मणा

जतुकाजिनपत्रा स्यात्परोष्णी तैलपायिका

वर्वणा मक्षिका नीला सरघा मधुमक्षिका 1040

पतङ्गिका पुत्तिका स्याद्दंशस्तु वनमक्षिका

दंशी तज्जातिरल्पा स्याद्गन्धोली वरटा द्वयोः

भृङ्गारी झीरुका चीरी झिल्लिका च समा इमाः

समौ पतङ्गशलभौ खध्योतो ज्योतिरिङ्गणः

मधुव्रतो मधुकरो मधुलिण्मधुपालिनः

द्विरेफपुष्पलिड् भृङ्ग षट्पद भ्रमरालयः

मयूरो बर्हिणो बर्ही नीलकण्ठो भुजंगभुक्

शिखावलः शिखी केकी मेघनादानुलास्यपि

केका वाणी मयूरस्य समौ चन्द्रकमेचकौ

शिखा चूडा शिखण्डस् तु पिच्छबर्हे नपुंसके

खगे विहङ्गविहगविहङ्गमविहायसः

शकुन्तिपक्षिशकुनिशकुन्तशकुनद्विजाः

पतत्रिपत्रिपतगपतत्पत्ररथाण्डजाः

नगौकोवाजिविकिरविविष्किरपतत्रयः

नीडोद्भवाः गरुत्मन्तः पित्सन्तो नभसंगमाः

तेषां विशेषा हारीतो मद्गुः कारण्डवः प्लवः

तित्तिरिः कुक्कुभो लावो जीवञ्जीवश्च कोरकः

कोयष्टिकष् टिट्टिभको वर्तको वर्तिकादयः

गरुत्पक्षच्छदाः पत्रं पतत्रं च तनूरुहम्

स्त्री पक्षतिः पक्षमूलं चञ्चुस्त्रोटिरुभे स्त्रियौ

प्रडीनोड्डीनसंडीनान्येताः खगगतिक्रियाः

पेशी कोशो द्विहीने ऽण्डं कुलायो नीडमस्त्रियाम्

पोतः पाको ऽर्भको डिम्भः पृथुकः शावकः शिशुः

स्त्रीपुंसौ मिथुनं द्वन्द्वं युग्मं तु युगुलं युगम्

समूहे निवहव्यूहसन्दोहविसरव्रजाः

स्तोमौघनिकरत्रातवारसंघातसंचयाः

समुदायः समुदयः समवायश्च यो गणः

स्त्रियां तु संहतिर्वृन्दं निकुरम्बं कदम्बकम्

वृन्दभेदाः समैर्वर्गः संघसार्थौ तु जन्तुभिः

सजातीयैः कुलं यूथं तिरश्चां पुंनपुंसकम्

पशूनां समजो ऽन्येषां समाजो ऽथ सधर्मिणाम्

स्यान्निकायः पुञ्जराशी तूत्करः कूटमस्त्रियाम्

कापोतशौकमायूरतैत्तिरादीनि तद्गणे

गृहासक्ताः पक्षिमृगाश्छेकास्ते गृह्यकाश्च ते । इति सिंहादिवर्गः