Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 1.6
brāhmī tu bhāratī bhāṣā gīrvāgvāṇī sarasvatī
vyāhāra uktirlapitaṃ bhāṣitaṃ vacanaṃ vacaḥ
## Corrupted (or changed) speech (2), word (1), Sentence (1) ##
apabhraṃśo 'paśabdaḥ syācchāstre śabdastu vācakaḥ
tiṅ subantacayo vākyaṃ kriyā vā kārakānvitā
## Vedas (scriptures) (4), Prescribed way of life (dharme) (1) ##
śrutiḥ strī veda āmnāyastrayī dharmastu tadvidhiḥ
## Three vedas (listed) (1), Subsidiary vedas (vedanga) (1), Om (2) ##
striyāmṛk sāmayajuṣī iti vedāstrayastrayī
śikṣetyādi śruteraṅgamoṅkārapraṇavau samau
## History (2), Vedic accents (1), Logic (1), Ethics (1) ##
itihāsaḥ purāvṛttamudāttādyāstrayaḥ svarāḥ
ānvīkṣikī daṇḍanītistarkavidyārthaśāstrayoḥ
## Tale (1), Epic story (1), Story (2), Riddle (2) ##
ākhyāyikopalabdhārthā purāṇaṃ pañcalakṣaṇam
prabandhakalpanā kathā pravahlikā prahelikā
## Social code (Dharma) (1), Compendium (2) ##
smṛtistu dharmasaṃhitā samāhṛtistu saṃgrahaḥ
## Poetic challenge line for completion (1), Rumor (2) ##
samasyā tu samāsārthā kiṃvadantī janaśrutiḥ
## News (4), Name (6), Call or summons (3), Collective call (1) ##
vārtā pravṛttirvṛttānta udantaḥ syādathāhvayaḥ
ākhyāhve abhidhānaṃ ca nāmadheyaṃ ca nāma ca
hūtirākāraṇāhvānaṃ saṃhūtirbahubhiḥ kṛtā
## Dispute or debate (2), Preface or introduction (2) ##
vivādo vyavahāraḥ syādupanyāsastu vāṅmukham
## Illustration or example (2), Oath (2), Question (3), Answer (2) ##
upoddhāta udāhāraḥ śapanaṃ śapathaḥ pumān
praśno 'nuyogaḥ pṛcchā ca prativākyottare same
## Groundless demand (2), False accusation (2), Rapture or roar (1)##
mithyābhiyogo 'bhyākhyānamatha mithyābhiśaṃsanam
abhiśāpaḥ praṇādastu śabdaḥ syādanurāgajaḥ
## Fame (3), Praise (4), Repetition (1), Shouting (2) ##
yaśaḥ kīrtiḥ samajñā ca stavaḥ stotraṃ stutirnutiḥ
āmreḍitaṃ dvistriruktamuccairghuṣṭaṃ tu ghoṣaṇā
## Trembling (of speech in stress) (1), Censure, blame or contempt (10) ##
kākuḥ striyāṃ vikāro yaḥ śokabhītyādibhirdhvaneḥ
avarṇākṣepanirvādaparīvādāpavādavat.
upakrośo jugupsā ca kutsā nindā ca garhaṇe
## Harsh speech (2), Reproach (1), Admonition or gossip (1) ##
pāruṣyamativādaḥ syād bhartsanaṃ tvapakāragīḥ
yaḥ saninda upālambhastatra syātparibhāṣaṇam
## Accusation (of adultery) (1), Conversation (2), Rambling (speech) (1) ##
tatra tvākṣāraṇā yaḥ syādākrośo maithunaṃ prati
syādābhāṣaṇamālāpaḥ pralāpo 'narthakaṃ vacaḥ
## repetitious speech (2), Lamentation (2) ##
anulāpo muhurbhāṣā vilāpaḥ paridevanam
## Quarrel (2), Familiar or confidential conversation (1) ##
vipralāpo virodhoktiḥ saṃlāpo bhāṣaṇaṃ mithaḥ
## Good speech (2), Denial or excuse (2), Objection (3), Cursing (3) ##(1.6.384) supralāpaḥ suvacanamapalāpastu nihnavaḥ
codyamākṣepābhiyogau śāpākrośau dureṣaṇā
## Sweet-talk (3), Message (2) ##
astrī cāṭu caṭu ślāghā premṇā mithyāvikatthanam
sandeśavāgvācikaṃ syādvāgbhedāstu triṣūttare
## Following adjectives of speech take appropriate genders ##
## Inauspicious (1), Auspicious (1), Very sweet (1), Proper or coherent (2) ##
ruśatī vāgakalyāṇī syātkalyā tu śubhātmikā
atyarthamadhuraṃ sāntvaṃ saṃgataṃ hṛdayaṅgamam
## Harsh (2), Obscene or crude (2), Pleasing and true (1), Contradictory (2)##
niṣṭhuraṃ paruṣaṃ grāmyamaślīlaṃ sūnṛtaṃ priye
satye 'tha saṃkulakliṣṭe parasparaparāhate
## Slurred (1), Fast (1), Sputtered (1), Meaningless (1) ##
luptavarṇapadaṃ grastaṃ nirastaṃ tvaritoditam
jambūkṛtaṃ saniṣṭīvamabaddhaṃ syādanarthakam
## Inappropriate (2), Oxymoron (1), Sarcastic (2), Loving (1) ##
anakṣaramavācyaṃ syādāhataṃ tu mṛṣārthakam
solluṭhanaṃ tu sotprāsaṃ maṇitaṃ ratikūjitam
## Plain, pleasant, clear (5), Unclear or garbled (2), False (1) ##
śrāvyaṃ hṛdyaṃ manohāri vispaṣṭaṃ prakaṭoditam
atha mliṣṭamavispaṣṭaṃ vitathaṃ tvanṛtaṃ vacaḥ
## True (4)##
satyaṃ tathyamṛtaṃ samyagamūni triṣu tadvati
## Sound (17), (Sound of) clothes or leaves (1) ##
śabde ninādaninadadhvanidhvānaravasvanāḥ
svānanirghoṣanirhrādanādanisvānanisvanāḥ
āravārāvasaṃrāvavirāvā atha marmaraḥ
## (Sound of) ornaments (1), (sound of) string instruments (5), Same but louder (2) ##
svanite vastraparṇānāṃ bhūṣaṇānāṃ tu śiñjitam
nikvāṇo nikvaṇaḥ kvāṇaḥ kvaṇaḥ kvaṇanamityapi
vīṇāyāḥ kvaṇite prādeḥ prakvāṇaprakvaṇādayaḥ
## Uproar (2), Uproar by birds (1), Echo (2), Singing (2) ##
kolāhalaḥ kalakalastiraścāṃ vāśitaṃ rutam
strī pratiśrutpratidhvāne gītaṃ gānamime same
nāṭyavargaḥ
## The seven notes. These are respectively natural sounds of: ##
## Elephants, Cows, Goats, Peacocks, Curlews (krauncha), Horses, Cuckoos ##
## In usual notation, these are: BDECFAG ##
## Minute tone (1), Pleasing soft tone (1), Medium pitch (1), High pitch (1) ##
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0