Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Chapter 1.7
niṣādarṣabhagāndhāraṣaḍjamadhyamadhaivatāḥ
pañcamaścetyamī sapta tantrīkaṇṭhotthitāḥ svarāḥ
kākalī tu kale sūkṣme dhvanī tu madhurāsphuṭe
kalo mandrastu gambhīre tāro 'tyuccaistrayastriṣu
## In the stomach form 22 low tones (Shruti). They become medium or high pitched if made in throat or head.##
nṛṇāmurasi madhyastho dvāviṃśatividho dhvaniḥ
sa mandraḥ kaṇṭhamadhyasthastāraḥ śirasi gīyate
## Harmony (1), Lute (veena) (3), Seven stringed lute (1) ##
samanvitalayastvekatālo vīṇā tu vallakī
tripañcī sā tu tantrībhiḥ saptabhiḥ parivādinī
## String instrument (1), Drum instrument (1), Wind instrument (1), Bell or gong (1) ##
tataṃ vīṇādikaṃ vādyamānaddhaṃ murajādikam
vaṃśādikaṃ tu suṣiraṃ kāṃsyatālādikaṃ ghanam
## Any of these four instruments (2), Twofaced drum (2), Its three types ##
caturvidhamidaṃ vādyaṃ vāditrātodyanāmakam
mṛdaṅgā murajā bhedāstvaṅkyāliṅgyordhvakāstrayaḥ
## Large drum (2), Kettle drum (2), Large kettle drum (2), Bow (for playing string instrument) (1) ##
syād yaśaḥpaṭaho ḍhakkā bherī strī dundubhiḥ pumān
ānakaḥ paṭaho 'strī syāt koṇo vīṇādi vādanam
## Parts of the lute: Neck (1), The bowl (2) ##
vīṇādaṇḍaḥ pravālaḥ syāt kakubhastu prasevakaḥ
Six names of other special drums, (Female) dancer (2) ## The body (1), String attachment (1) ##
kolambakastu kāyo 'syā upanāho nibandhanam
186
vādyaprabhedā ḍamarumaḍḍuḍiṇḍimajharjharāḥ
mardalaḥ paṇavo 'nye ca nartakīlāsike same
## Dancing speeds low, medium, high, Beating time(1), Musical pause or rest (1)##
vilambitaṃ drutaṃ madhyaṃ tattvamogho ghanaṃ kramāt
tālaḥ kālakriyāmānaṃ layaḥ sāmyamamathāstriyām
## Dance (6), The musical arts (dance, song, instrument) (1) ##
tāṇḍavaṃ naṭanaṃ nāṭyaṃ lāsyaṃ nṛtyaṃ ca nartane
tauryatrikaṃ nṛtyagītavādyaṃ nāṭyamidaṃ trayam
## Female impersonator dancer in drama (3), Courtesan (1) ##
bhrakuṃsaśca bhrukuṃsaśca bhrūkuṃsaśceti nartakaḥ
strīveṣadhārī puruṣo nāṭyoktau gaṇikāñjukā
## Husband of sister (1), Learned man (1), Father (1), Prince (2)##
bhaginīpatirāvutto bhāvo vidvānathāvukaḥ
janako yuvarājastu kumāro bhartṛdārakaḥ
## King (2), Princess (1), Queen (1), Other wives of a king (1) ##
rājā bhaṭṭārako devastatsutā bhartṛdārikā
devī kṛtābhiṣekāyāmitarāsu tu bhaṭṭinī
## Interjection for a forbidden act (1), King's brother-in-law (1) ##
abrahmaṇyamavadhyoktau rājaśyālastu rāṣṭriyaḥ
## Mother (1), Young lass (2), Venerable man (1), Catastrophe or end of drama (2) ##
ambā mātātha bālā syādvāsūrāryastu māriṣaḥ
attikā bhaginī jyeṣṭhā niṣṭhā nirvahaṇe same
## Vocatives for different female servants (1) each, Gesture (2), Expressive gesture (2) ##
haṇḍe hañje halāhvāne nīcāṃ ceṭīṃ sakhīṃ prati
aṅgahāro 'ṅgavikṣepo vyañjakābhinayau samau
## Acting by body or expression (1), Eight types of emotions (rasa) listed ##
nirvṛtte tvaṅgasattvābhyāṃ dve triṣvāṅgikasāttvike
śṛṅgāravīrakaruṇādbhutahāsyabhayānakāḥ
## Love emotion (3), Heroism (2), Tenderness (7), Merriment (3), Disgust(2) ##
bībhatsaraudrau ca rasāḥ śṛṅgāraḥ śucirujjvalaḥ
utsāhavardhano vīraḥ kāruṇyaṃ karuṇā ghṛṇā
kṛpā dayānukampā syādanukrośo 'pyatho hasaḥ
hāso hāsyaṃ ca bībhatsaṃ vikṛtaṃ triṣvidaṃ dvayam
## Wonderment (4), Terror (9), Anger or horror (2), Fear (6) ##
vismayo 'dbhutamāścaryaṃ citramapyatha bhairavam
dāruṇaṃ bhīṣaṇaṃ bhīṣmaṃ ghoraṃ bhīmaṃ bhayānakam
bhayaṅkaraṃ pratibhayaṃ raudraṃ tūgramamī triṣu
caturdaśa darastrāso bhītirbhīḥ sādhvasaṃ bhayam
## Mental sentiment or attitude (1), Expression of it (1) ##
vikāro mānaso bhāvo 'nubhāvo bhāvabodhakaḥ
## Pride (5), Arrogance (6), Disrespect (9) ##
garvo 'bhimāno 'haṅkāro mānaścittasamunnatiḥ
darpo 'valoko 'vaṣṭambhaścittodrekaḥ smayo madaḥ
anādaraḥ paribhavaḥ parībhāvastiraskriyā
rīḍhāvamānanāvajñāvahelanamasūrkṣaṇam
## Modesty or shame (5), Bashfulness (1) ##
mandākṣaṃ hrīstrapā vrīḍā lajjā sāpatrapānyataḥ
## Patience, tolerance (2), Greed (for other's property) (1) ##
kṣāntistitikṣābhidhyā tu parasya viṣaye spṛhā
## Jealousy or envy (2), Nitpicking (1), Enmity (3), Grief (3) ##
akṣāntirīrṣyāsūyā tu doṣāropo guṇeṣvapi
vairaṃ virodho vidveṣo manyuśokau tu śuk striyām
## Repentance (3), Wrath or rage (7) ##
paścāttāpo 'nutāpaśca vipratīsāra ityapi
kopakrodhāmarṣaroṣapratighā ruṭ kṛdhau striyau
## Character or good conduct (1), Insanity (2) ##
śucau tu carite śīlamunmādaścittavibhramaḥ
## Affection or kindness (3), Desire or wish (12), Lust (1) ##
premā nā priyatā hārdaṃ premasneho 'tha dohadam
icchā kāṅkṣā spṛhehā tṛḍ vāñchā lipsā manorathaḥ
kāmo 'bhilāṣastarṣaśca so 'tyarthaṃ lālasā dvayoḥ
## Moral reflection (1), Mental decease (1) Recollection (3) Anxiety (2) ##
upādhirnā dharmacintā puṃsyādhirmānasī vyathā
syāccintā smṛtirādhyānamutkaṇṭhotkalike same
## Perseverance or enthusiasm (2), Fortitude (1) ##
utsāho 'dhyavasāyaḥ syāt sa vīryamatiśaktibhāk
## Fraud or deceit (9), Carelessness or error (2) ##
kapaṭo 'strī vyājadambhopadhayaś chadmakaitave
kusṛtirnikṛtiḥ śāṭhyaṃ pramādo 'navadhānatā
## Eagerness or curiosity (4), Women's affectionate actions (six listed) (1) ##
kautūhalaṃ kautukaṃ ca kutukaṃ ca kutūhalam
strīṇāṃ vilāsabibbokavibhramā lalitaṃ tathā
helā līletyamī hāvāḥkriyāḥ śṛṅgārabhāvajāḥ
## Sport or amusement (6), Concealment or disguise (3) ##
dravakeliparīhāsāḥ krīḍā līlā ca narma ca
vyājo 'padeśo lakṣyaṃ ca krīḍā khelā ca kūrdanam
## Sweat (3), Unconsciousness (2), camouflage (2), Excitement or hurry (2) ##
gharmo nidāghaḥ svedaḥ syātpralayo naṣṭaceṣṭatā
avahitthākāraguptiḥ samau saṃvegasaṃbhramau
## Three laughs: loud articulated (1), smile (1), laugh (1), Thrill (goosepimples) (2) ##
syādācchuritakaṃ hāsaḥ sotprāsaḥ sa manāk smitam
madhyamaḥ syādvihasitaṃ romāñco romaharṣaṇam
## Weeping (3), Yawning (2), Dishonest talk (2), Deviation or failure (2) ##
kranditaṃ ruditam kruṣṭaṃ jṛmbhastu triṣu jṛmbhaṇam
vipralambho visaṃvādo riṅgaṇaṃ skhalanaṃ same
## Sleep (5), Sleepiness or lassitude (2), Frown (3)##
syānnidrā śayanaṃ svāpaḥ svapnaḥ saṃveśa ityapi
tandrī pramīlā bhrakuṭirbhrukuṭirbhrūkuṭiḥ striyām
## (Angry) staring (1), Natural state or nature (5), trembling (2), Elation or festival (5) ##
adṛṣṭiḥ syādasaumye 'kṣṇi saṃsiddhiprakṛtī tvime
svarūpaṃ ca svabhāvaśca nisargaścātha vepathuḥ
kampo 'tha kṣaṇa uddharṣo maha uddhava utsavaḥ
pātālabhogivargaḥ}
## Nether world (5), Hole or empty space (11) ##
## The word ##sushhiraM## has a variant ##shushhiraM##. Similar for ##sushhiH## also ##
Original text: Nāmaliṅgānuśāsana = Amarakośa · Data entry Avinash Sathaye · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0