Language

ENहिગુ
Scripture Library

Naishadhiya Charita · Chapter p13

p13.2.1

adhigatya jagatyadhīśvarādatha muktiṃ puruṣottamāttataḥ /
vacasāmapi gocaro na yaḥ sa tamānandamavindata dvijaḥ

p13.2.2

adhunīta khagaḥ sa naikadhā tanumutphullatanūruhīkṛtām /
karayantraṇadanturāntare vyalikhaccañcupuṭena pakṣatī

p13.2.3

ayamekatamena pakṣateradhimadhyordhvagajaṅghamaṅghriṇā /
skhalanakṣaṇa eva śiśriye drutakaṇḍūyitamaulirālayam

p13.2.4

sa garudvanadurgadurgrahānkaṭu kīṭāndaśataḥ sataḥ kvacit /
nunude tanukaṇḍu paṇḍitaḥ paṭucañcūpuṭakoṭikuṭṭanaiḥ

p13.2.5

ayametya taḍākanīḍajairlaghu paryavriyatātha śāṅkitaiḥ /
udaḍīyata vaikṛtātkaragrahajādasya vikasvarasvaraiḥ

p13.2.6

vahato bahuśaivalakṣmatā dhṛtarudrākṣamadhuvrataṃ khagaḥ /
sa nalasya yayau karaṃ punaḥ sarasaḥ kokanadabhramādiva

p13.2.7

patagaścirakālalālanādativiśrambhamavāpito nu saḥ /
atulaṃ vidadhe kutūhalaṃ bhujametasya bhajanmahībhujaḥ

p13.2.8

nṛpamānasamiṣṭamānasaḥ sa nimajjatkutukāmṛtormiṣu /
avalambitakarṇaśaṣkulīkalasīkaṃ racayannavocata

p13.2.9

mṛgayā na vigīyate nṛpairapi dharmāgamamarmapāragaiḥ /
smarasundara māṃ yadatyajastava dharmaḥ sadayodayojjvalaḥ

p13.2.1

abalasvakulāśino jhaṣānnijanīḍadrumapīḍinaḥ khagān /
anavadyatṛṇārdino mṛgānmṛgayāghāya na bhūbhujāṃ ghnatām

p13.2.11

yadavādiṣamapriyaṃ tava priyamādhāya nunutsurasmi tat /
kṛtamātapasaṃjvaraṃ tarorabhivṛṣyāmṛtamaṃśumāniva

p13.2.12

upanamramayācitaṃ hitaṃ pratihartuṃ na tavāpi sāṃpratam /
karakalpajanāntarādvidheḥ śucitaḥ prāpi sa hi pratigrahaḥ

p13.2.13

patagena mayā jagatpaterupakṛtyai tava kiṃ prabhūyate /
iti vedmi na tu tyajanti māṃ tadapi pratyupakartumartayaḥ

p13.2.14

acirādupakarturācaredathavātmaupayikīmupakriyām /
pṛthuritthamathāṇurastu sā na viśeṣe viduṣāmiha grahaḥ

p13.2.15

bhavitā na vicāracāru cettadapi śravyamidaṃ madīritam /
khagavāgiyamityato'pi kiṃ na mudaṃ dhāsyati kīragīriva

p13.2.16

sa jayatyarisārthasārthakīkṛtanāmā kila bhīmabhūpatiḥ /
yamavāpya vidarbhabhūḥ prabhuṃ hasati dyāmapi śakrabhartṛkām

p13.2.17

damanādamanākpraseduṣāstanayāṃ tathyagirastapodhanāt /
varamāpa sa diṣṭaviṣṭapatritayānanyasadṛgguṇodayām

p13.2.18

bhuvanatrayasubhruvāmasau damayantī kamanīyatāmadam /
udiyāya yatastanuśriyā damayantīti tato'bhidhāṃ dadhau

p13.2.19

śriyameva paraṃ dharādhipādguṇasindhoruditāmavehi tām /
vyavadhāvapi vā vidhoḥ kalāṃ mṛḍacūḍānilayāṃ na veda kaḥ

p13.2.2

cikuraprakarā jayanti te viduṣī mūrdhani sā bibharti yān /
paśunāpyapuraskṛtena tattulanāmicchatu cāmareṇa kaḥ

p13.2.21

svadṛśorjanayanti sāntvanāṃ khurakaṇḍūyanakaitavānmṛgāḥ /
jitayorudayatpramīlayostadakharvekṣaṇaśobhayā bhayā

p13.2.22

api lokayugaṃ dṛśāvapi śrutadṛṣṭā ramaṇīguṇā api /
śṛutigāmitayā damasvasurvyatibhāte sutarāṃ dharāpate

p13.2.23

nalinaṃ malinaṃ vivṛṇvatī pṛṣatīmaspṛśatī tadīkṣaṇe /
api khañjanamajñanāñcite vidadhāte rucigarvadurvidham

p13.2.24

adharaṃ kila bimbanāmakaṃ phalamasmāditi bhavyamanvayam /
labhate'dharabimbamityadaḥ padamasyā radanacchadaṃ vadat

p13.2.25

hatasāramivendumaṇḍalaṃ damayantīvadanāya vedhasā /
kṛtamadhyabilaṃ vilokyate dhṛtagambhīrakhanīkhanīlima

p13.2.26

dhṛtalāñchanagomayāñcanaṃ vidhumālepanapāṇḍuraṃ vidhiḥ /
bhramayatyucitaṃ vidarbhajānananīrājanavardhamānakam

p13.2.27

suṣamāviṣaye parīkṣaṇe nikhilaṃ padmamabhāji tanmukhāt /
adhunāpi na bhaṅgalakṣaṇaṃ salilonmajjanamujjhati sphuṭam

p13.2.28

dhanuṣī ratipañcabāṇayorudite viśvajayāya tadbhruvau /
nailikena taduccanāsike tvayi nālīkavimuktikāmayoḥ

p13.2.29

sadṛśī tava śūra sā paraṃ jaladurgasthamṛṇālajidbhujā /
api mittrajuṣāṃ saroruhāṃ gṛhayāluḥ karalīlayā śriyaḥ

p13.2.3

vayasī śiśutātaduttare sudṛśi svābhividhiṃ vidhitsunī /
vidhināpi na romarekhayā kṛtasīmnī pravibhajya rajyataḥ

p13.2.31

ayi tadvapuṣi prasarpatorgamite kāntijharairagādhatām /
smarayauvanayoḥ khalu dvayoḥ plavakumbhau bhavataḥ kucāvubhau

p13.2.32

kalase nijahetudaṇḍajaḥ kimu cakrabhramakāritāguṇaḥ /
sa taduñcakucau bhavanprabhājharacakrabhramamātanoti yat

p13.2.33

bhajate khalu ṣaṇmukhaṃ śikhī cikurairnirmitabarhagarhaṇaḥ /
api jambharipuṃ damasvasurjitakumbhaḥ kucaśobhayebharāṭ

p13.2.34

udaraṃ natamadhyapṛṣṭatāsphuṭadaṅguṣṭhapadena muṣṭinā /
caturaṅgulamadhyanirgatatrivalibhrāji kṛtaṃ damasvasuḥ

p13.2.35

udaraṃ parimāti muṣṭṣinā kutukī ko'pi damasvasuḥ kimu /
dhṛtataccaturaṅgulīva yadvalibhirbhāti sahemakāñcibhiḥ

p13.2.36

pṛthuvartulatannitambakṛnmihirasyandanaśilpaśikṣayā /
vidhirekakacakracāriṇaṃ kimu nirmitsati mānmathaṃ ratham

p13.2.37

tarumūruyugena sundarī kimu rambhāṃ pariṇāhinā param /
taruṇīmapi juṣṇureva tāṃ dhanadāpatyatapaḥ phalastanīm

p13.2.38

jalaje ravisevayeva ye padametatpadatāmavāpatuḥ /
dhruvametya rutaḥ sahaṃsakīkurutaste vidhipattradaṃpatī

p13.2.39

śritapuṇyasaraḥ saritkathaṃ na samādhikṣapitākhilakṣapam /
jalajaṃ gatimetu mañjulāṃ damayantīpadanāmni janmani

p13.2.4

sarasīḥ pariśīlituṃ mayā gamikarmīkṛtanaikanīvṛtā /
atithitvamanāyi sā dṛśoḥ sadasatsaṃśayagocarodarī

p13.2.41

avadhṛtya divo'pi yauvatairna sahādhītavatīmimāmaham /
katamastu vidhāturāśaye patirasyā vasatītyacintayam

p13.2.42

anurūpamimaṃ nirūpayannatha sarveṣvapi pūrvapakṣatām /
yuvasu vyapanetumakṣamastvayi siddhāntadhiyaṃ nyaveśayam

p13.2.43

anayā tava rūpasīmayā kṛtasaṃskāravibodhanasya me /
ciramapyavalokitādya sā smṛtimārūḍhavatī śucismitā

p13.2.44

tvayi vīra virājate paraṃ damayantīkilakiñcitaṃ kila /
taruṇīstana eva dīpyate maṇihārāvalirāmaṇīyakam

p13.2.45

tava rūpamidaṃ tayā vinā viphalaṃ puṣpamivāvakeśinaḥ /
iyamṛddhadhanā vṛthāvanī svavanī saṃpravadatpikāpi

p13.2.46

anayā surakāmyamānayā saha yogaḥ sulabhastu na tvayā /
ghanasaṃvṛtayāmbudāgame kumudeneva niśākaratviṣā

p13.2.47

tadahaṃ vidadhe tathātathā damayantyāḥ savidhe tava stavam /
hṛdaye nihitastayā bhavānapi nendreṇa yathāpanīyate

p13.2.48

tava saṃmitimeva kevalāmidhagantuṃ dhigidaṃ niveditam /
bruvate hi phalena sādhavo na tu kaṇṭhena nijopayogitām

p13.2.49

tadidaṃ viśadaṃ vacomṛtaṃ paripīyābhyuditaṃ dvijādhipāt /
atitṛptatayā vinirmame sa tadudgāramiva smitaṃ sitam

p13.2.5

parimṛjya bhujāgrajanmanā patagaṃ kokanadena naiṣadhaḥ /
mṛdu tasya mude'kiradgiraḥ priyavādāmṛtakūpakaṇṭhajāḥ

p13.2.51

na tulāviṣaye tavākṛtirna vacovartmani te suśīlatā /
tvadudāharaṇākṛtau guṇā iti sāmudrakasāramudraṇā

p13.2.52

na suvarṇamayī tanuḥ paraṃ nanu kiṃ vāgapi tāvakī tathā /
na paraṃ pathi pakṣapātitānavalambe kimu mādṛśe'pi sā

p13.2.53

bhṛśatāpabhṛtā mayā bhavānmarudāsādi tuṣārasāravān /
dhanināmitaraḥ satāṃ punarguṇavatsaṃnidhireva sannidhiḥ

p13.2.54

śataśaḥ śṛutimāgataiva sā trijaganmohamahauṣadhirmama /
amunā tava śaṃsitena tu svadṛśaivādhigatāmavaimi tām

p13.2.55

akhilaṃ viduṣāmanāvilaṃ suhṛdā ca svahṛdā ca paśyatām /
savidhe'pi nasūkṣmasākṣiṇīvadanālaṃkṛtimātramakṣiṇī

p13.2.56

amitaṃ madhu tatkathā mama śravaṇaprāghuṇakīkṛtā janaiḥ /
madanānalabodhane bhavetkhaga dhāyyā dhigadhairyadhāriṇaḥ

p13.2.57

viṣamo malayāhimaṇḍalīviṣaphūtkāramayo mayohitaḥ /
khaga kālakalatradigbhavaḥ pavanastadvirahānalaidhasā

p13.2.58

pratimāsamasau niśāpatiḥ khaga saṃgacchati yaddinādhipam /
kimu tīvrataraistataḥ karairmama dāhāya sa dhairyataskaraiḥ

p13.2.59

kusumāni yadi smareṣavo na tu vajraṃ viṣavallijāni tat /
hṛdayaṃ yadamūmuhannamūrmama yaccātitarāmatītapan

p13.2.6

tadihānavadhau nimajjato mama kaṃdarpaśarādhinīradhau /
bhava pota ivāvalambanaṃ vidhinākasmikasṛṣṭasaṃnidhiḥ

p13.2.61

athavā bhavataḥ pravartanā na kathaṃ piṣṭamiyaṃ pinaṣṭi naḥ /
svata eva satāṃ parārthatā grahaṇānāṃ hi yathā yathāṛthatā

p13.2.62

tava vartmani vartatāṃ śivaṃ punarastu tvaritaṃ samāgamaḥ /
ayi sādhaya sādhayepsitaṃ smaraṇīyāḥ samaye vayaṃ vayaḥ

p13.2.63

iti taṃ sa visṛjya dhairyavānnṛpatiḥ sūnṛtavāgbṛhaspatiḥ /
aviśadvanaveśma vismitaḥ smṛtilagnaiḥ kalahaṃsaśaṃsitaiḥ

p13.2.64

atha bhīmasutāvalokanaiḥ saphalaṃ kartumahastadeva saḥ /
kṣitimaṇḍalamaṇḍanāyitaṃ nagaraṃ kuṇḍinamaṇḍajo yayau

p13.2.65

prathamaṃ pathi locanātirthi pathikāprārthitasiddhiśaṃsinam /
kalasaṃ jalasaṃbhṛtaṃ puraḥ kalahaṃsaḥ kalayāṃbabhūva saḥ

p13.2.66

avalambya didṛkṣayāmbare kṣaṇamāścaryarasālasaṃ gatam /
sa vilāsavane'vanībhṛtaḥ phalamaikṣiṣṭa rasālasaṃgatam

p13.2.67

nabhasaḥ kalabhairupāsitaṃ jaladairbhūritarakṣupaṃ nagam /
sa dadarśa pataṅgapuṃgavo viṭapacchannatarakṣupannagam

p13.2.68

sa yayau dhutapakṣatiḥ kṣaṇaṃ kṣaṇamūrdhvāyanadurvibhāvanaḥ /
vitatīkṛtaniścalacchadaḥ kṣaṇamālokakadattakautukaḥ

p13.2.69

tadūdīdhitidhārayā rayādgatayā lokavilokanāmasau /
chadahema kaṣannivālasatkaṣapāṣāṇanibhe nabhastale

p13.2.7

vinamadbhiradhaḥ sthitaiḥ khagairjhaṭiti śyenanipātaśaṅkibhiḥ /
sa niraikṣi dṛśaikayopari syadajhāṃkāritapatrapaddhatiḥ

p13.2.71

dadṛśe na janena yannasau bhuvi tacchāyamavekṣya tatkṣaṇāt /
divi dikṣu vitīrṇacakṣuṣā pṛthuvegadrutamuktadṛkpathaḥ

p13.2.72

na vanaṃ pathi śiśriye'munā kvacidapyuccataradrucā rutam //
na sagotrajamanvavādi vā gativegaprasaradrucā rutam

p13.2.73

atha bhīmabhujena pālitā nagarī mañcurasau dharājitā /
patagasya jagāma dṛkpathaṃ haraśailopamasaudharājitā

p13.2.74

dayitaṃ prati yatra saṃtatā ratihāsā iva rejire bhuvaḥ /
sphaṭikopalavigrahā gṛhāḥ śaśabhṛdbhittaniraṅkabhittayaḥ

p13.2.75

nṛpanīlamaṇīgṛhatviṣāmupadheryatra bhayena bhāsvataḥ /
śaraṇārthamuvāsa vāsare'pyasadāvṛttyudayattamaṃ tamaḥ

p13.2.76

sitadīpramaṇiprakalpite yadgāre hasadaṅkarodasi /
nikhilānniśi pūrṇimā tithīnupatasthe'tithirekikā tithiḥ

p13.2.77

sudatījanamajjanārpitairghusṛṇairyatra kaṣāyitāśayā /
na niśākhilayāpi vāpikā prasasāda grahileva māninī

p13.2.78

kṣaṇanīravayā yayā niśi śritavaprāvaliyogapaṭṭayā /
maṇiveśmamayaṃ sma nirmalaṃ kimapi jyotirabāhyamijyate

p13.2.79

vilalāsa jalāśayodare kvacana dyauranuvimbiteva yā /
parikhākapaṭasphuṭasphuratpratibimbānavalambitāmbuni

p13.2.8

vrajate divi yadgṛhāvalīcalacelāñcaladaṇḍatāḍanāḥ /
vyatarannaruṇāya viśramaṃ sṛjate helihayālikālanām

p13.2.81

kṣitigarbhadharāmbarālayaistalamadhyoparipūriṇāṃ pṛthak /
jagatāṃ kila yākhilādbhutājani sārairnijacihnadhāribhiḥ

p13.2.82

dadhadambudanīlakaṇṭhatāṃ vahadatyacchasudhojjvalaṃ vapuḥ /
kathamṛcchatu yatra nāma na kṣitibhṛnmandiramindumaulitām

p13.2.83

bahurūpakaśālabhañjikāmukhacandreṣu kalaṅkaraṅkavaḥ /
yadanekakasaudhakaṃdharāharibhiḥ kukṣigatīkṛtā iva

p13.2.84

balisadmadivaṃ sa tathyavāgupari smāha divo'pi nāradaḥ /
adharātha kṛtā yayeva sā viparītājani bhūvibhūṣayā

p13.2.85

pratihaṭṭapathe gharaṭṭajātpathikāhvānadasaktusaurabhaiḥ /
kalahānna ghanānyadutthitādadhunāpyujjhati ghargharasvaraḥ

p13.2.86

varaṇaḥ kanakasya māninīṃ divamaṅkādamarādrirāgatām /
ghanaratnakapāṭapakṣatiḥ parirabhyānunayannuvāsa yām

p13.2.87

analaiḥ pariveṣametya yā jvaladarkopalavaprajanmabhiḥ /
udayaṃ layamantarā raveravahadbāṇapurīparārdhyatām

p13.2.88

bahukambumaṇirvarāṭikāgaṇanāṭatkarakarkaṭotkaraḥ /
himavālukayācchavālukaḥ paṭu dadhvāna yadāpaṇārṇavaḥ

p13.2.89

yadagāraghaṭāṭṭakuṭṭimasravadindūpalatundilāpayā /
mumuce na pativrataucitī praticandrodayamabhragaṅgayā

p13.2.9

rucayostamitasya bhāsvataḥ skhalitā yatra nirālayāḥ kila /
anusāyamabhurvilepanā paṇakaśmīrajapaṇyavīthayaḥ

p13.2.91

vitataṃ vaṇijāpaṇe'khilaṃ paṇituṃ yatra janena vīkṣyate /
munineva mṛkaṇḍusūnunā jagatīvastu purodare hareḥ

p13.2.92

samameṇamadairyadāpaṇe tulayansaurabhalobhaniścalam /
paṇitā na janāravairavaidapi guñjantamaliṃ malīmasam

p13.2.93

ravikāntamayena setunā sakalāhaṃ jvalanāhitoṣmaṇā /
śiśire niśigacchatāṃ purā caraṇau yatra dunoti no himaṃ

p13.2.94

vidhudīdhitijena yatpathaṃ payasā naiṣadhaśīlaśītalam /
śaśikāntamayaṃ tapāgame kalitīvrastapati sma nātapaḥ

p13.2.95

parikhāvalayacchalena yā na pareṣāṃ grahaṇasya gocaraḥ /
phaṇibhāṣitabhāṣyaphakkikāviṣamā kuṇḍalanāmavāpitā

p13.2.96

mukhapāṇipadākṣṇī paṅkajai racitāṅgeṣvapareṣu campakaiḥ /
svayamādita yatra bhīmajā smarapūjākusumasrajaḥ śriyam

p13.2.97

jaghanastanabhāragauravādviyadālambya vihartumakṣamāḥ /
dhruvamapsaraso'vatīrya yāṃ śatamadhyāsata tatsakhījanaḥ

p13.2.98

sthitiśālisamastavarṇatāṃ na kathaṃ citramayī bibhartu yā /
svarabhedamupaitu yā kathaṃ kalitānalpamukhāravā na vā

p13.2.99

svarucāruṇayā patākayā dinamarkeṇa samīyuṣottṛṣaḥ /
lilihurbahudhā sudhākaraṃ niśi māṇikyamayā yadālayāḥ

p13.2.1

lilihe svarucā patākayā niśi jihvānibhayā sudhākaram /
śritamarkakaraiḥ pitāsu yannṛpasadmāmalapadmarāgajam

p13.2.101

amṛtadyutilakṣma pītayā militaṃ yadvalabhīpatākayā /
valayāyitaśeṣaśāyinaḥ sakhitāmādita pītavāsasaḥ

p13.2.102

aśrāntaśrutipāṭhapūtarasanāvirbhūtabhūristavājihmabrahmamukhaughavighnitanavasvargakriyākelinā /
pūrvaṃ gādhisutena sāmighaṭitā muktā nu mandākinī yatprāsādadukūlavalliranilāndolairakheladdivi

p13.2.103

yadativimalanīlaveśmaraśmibhramaritabhāḥ śucisaudhavastravalliḥ /
alabhata śamansvasuḥ śiśutvaṃ divasakarāṅkatale calā luṭhanti

p13.2.104

svaprāṇeśvaranarmaharmyakaṭakātithyagrahāyotsukaṃ pāthodaṃ nijakelisaudhaśikharādāruhya yatkāminī /
sākṣādapsaraso vimānakalitavyomāna evābhavadyanna prāpa nimeṣamabhratarasā yāntī rasādadhvani

p13.2.105

vaidarbhīkeliśaile marakataśikharādutthitairaṃśudarbhairbrahmāṇḍāghātabhagnasyadajamadatayā hrīdhṛtāvāṅmukhatvaiḥ /
kasyā nottānagāyā divi surasurabherāsyadeśaṃ gatāgrairyadgogrāsapradānavratasukṛtamaviśrāntamujjṛmbhate sma

p13.2.106

vidhukaraparirambhādātmaniṣyandapūrṇaiḥ śaśidṛṣadupakḷptairālavālaistarūṇām /
viphalitajalasekaprakriyāgauraveṇa vyaraci sa hṛtacittastatra bhaimīvanena

p13.2.107

atha kanakapatattrastatra tāṃ rājaputrīṃ sadasi sadṛśabhāsāṃ visphurantīṃ sakhīnām /
uḍupariṣādi madhyasthāyiśītāṃśulekhānukaraṇapaṭulakṣmīmakṣilakṣīcakāra

p13.2.108

bhramaṇarayavikīrṇasvarṇabhāsā khagena kvacana patanayogyaṃ deśamanviṣyatādhaḥ /
mukhavidhumadasīyaṃ sevituṃ lambamānaḥ śaśiparidhirivordhvaṃ maṇḍalastena tene

p13.2.109

anubhavati śacītthaṃ sā ghṛtācīmukhābhirna saha sahacarībhirnandanānandamuccaiḥ /
iti matirudayāsītpakṣiṇaḥ prekṣya bhaimīṃ vipinabhuvi sakhībhiḥ sārdhamābaddhakelim

p13.2.11

śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
dvaitīyīkatayā mito'yamagamattasya prabandhe mahākāvye cāruṇi naiṣadhīyacarite sargo nisargojjvalaḥ

Original text: naiṣadhīyacaritam‌ · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0

Esc