Naishadhiya Charita · Chapter p14
itīyamakṣibhruvavibhrameṅgitasphuṭāmanicchāṃ vivarītumutsukā /
taduktimātraśravaṇecchayāśṛṇoddigīśasaṃdeśagiraṃ na gauravāt
tadarpitāmaśrutavadvidhāya tāṃ digīśasaṃdeśamayīṃ sarasvatīm /
idaṃ tamurvītalaśītaladyutiṃ jagāda vaidarbhanarendranandinī
mayāṅga pṛṣṭaḥ kulanāmanī bhavānamū vimucyaiva kimanyaduktavān /
na mahyamatrottaradhārayasya kiṃ hriye'pi seyaṃ bhavato'dhamarṇatā
adṛśyamānā kvacidīkṣitā kvacinmamānuyoge bhavataḥ sarasvatī /
kvacitprakāśāṃ kvacidasphuṭārṇasaṃ sarasvatīṃ jetumanāḥ sarasvatīṃ
giraḥ śrutā eva tava śṛuvaḥsudhāḥ ślathā bhavannāmni tu na śrutispṛhā /
pipāsutā śāntimupaiti vārijā na jātu dugdhānmadhuno'dhikādapi
bibharti vaṃśaḥ katamastamopahaṃ bhavādṛśaṃ nāyakaratnamīdṛśam /
tamanyasāmānyadhiyāvamānitaṃ tvayā mahāntaṃ bahu mantumutsahe
itīrayitvā viratāṃ sa tāṃ punargirānujagrāhatarāṃ narādhipaḥ /
virutya viśrāntavatīṃ tapātyaye ghanāghanaścātakamaṇḍalīmiva
aye mamodāsitameva jihvayā dvaye'pi tasminnanatiprayojane /
garau giraḥ pallavanārthalāghave mitaṃ ca sāraṃ ca vaco hi vāggmitā
vṛthā katheyaṃ mayi varṇapaddhatiḥ kayānupūrvyā samaketi keti ca /
kṣame samakṣavyavahāramāvayoḥ pade vidhātuṃ khalu yuṣmadasmadī
yadi svabhāvānmama nojjvalaṃ kulaṃ tatastadudbhāvanamaucitī kutaḥ /
athāvadātaṃ tadaho viḍambanā tathā kathā preṣyatayopaseduṣaḥ
iti pratītyaiva mayāvadhīrite tavāpi nirbandharaso na śobhate /
haritpatīnāṃ prativācikaṃ prati śramo girāṃ te ghaṭate hi saṃprati
tathāpi nirbadhnati te'thavā spṛhāmihānurundhe mitayā na kiṃ girā /
himāṃśuvaṃśasya karīrameva māṃ niśamya kiṃ nāsi phalegrahigrahā
mahājanācāraparamparedṛśī svanāma nāmādadate na sādhavaḥ /
ato'bhidhātuṃ na tadutsahe punarjanaḥ kilācāramucaṃ vigāyati
ado'yamālapya śikhīva śārado babhūva tūṣṇīmahitāpakārakaḥ /
athāsyarāgasya dadhā padepade vacāṃsi haṃsīva vidarbhajādade
sudhāṃśuvaṃśābharaṇaṃ bhavāniti śrute'pi nāpaiti viśeṣasaṃśayaḥ /
kiyatsu maunaṃ vitatā kiyatsu vāgmahatyaho vañcanacāturī tava
mayāpi deyaṃ prativācikaṃ na te svanāma matkarṇasudhāmakurvate /
pareṇa puṃsā hi mamāpi saṃkathā kulābalācārasahāsanāsahā
hṛdābhinandya prativandyanuttaraḥ priyāgiraḥ sasmitamāha sa sma tām /
vadāmi vāmākṣi pareṣu mā kṣipa svamīdṛśaṃ mākṣikamākṣipadvacaḥ
karoṣi nemaṃ phalinaṃ mama śramaṃ diśo'nugṛhṇāsi na kaṃcana prabhum /
tvamitthamarhāsi surānupāsituṃ rasāmṛtasnānapavitrayā girā
sureṣu saṃdeśayasīdṛśīṃ bahuṃ rasasraveṇa stimitāṃ na bhāratīm /
madarpitā darpakatāpiteṣu yā prayāti dāvārditadāvavṛṣṭitām
yathāyatheha tvadupekṣayānayā nimeṣamapyeṣa jano vilambate /
ruṣā śaravyīkaraṇe divaukasāṃ tathātathādya tvarate rateḥ patiḥ
iyaccirasyāvadadhanti matpathe kimindranetrāṇyaśanirna nirmamau /
dhigastu māṃ satvarakāryamantharaṃ sthitaḥ parapreṣyaguṇo'pi yatra na
idaṃ nigadya kṣitibhartari sthite tayābhyadhāyi svagataṃ vidagdhayā /
adhistri taṃ dūtayatāṃ bhuvaḥ smaraṃ mano dadhatyā nayanaipuṇavyaye
jalādhipastvāmadiśanmayi dhruvaṃ paretarājaḥ prajighāya sa sphuṭam /
marutvataiva prahito'si niścitaṃ niyojitaścordhvamukhena tejasā
atha prakāśaṃ nibhṛtasmitā satī satīkulasyābharaṇaṃ kimapyasau /
punastadābhāṣaṇavibhramonmukhaṃ mukhaṃ vidarbhādhipasaṃbhavā dadhau
vṛthā parīhāsa iti pragalbhatā na neti ca tvādṛśi vāgvigarhaṇā /
bhavatyavajñā ca bhavatyanuttarādataḥ praditsuḥ prativācamasmi te
kathaṃ nu teṣāṃ kṛpayāpi vāgasāvasāvi mānuṣyakalāñchane jane /
svabhāvabhaktipravaṇaṃ pratīśvarāḥ kayā na vācā mudamudgiranti vā
aho mahendrasya kathaṃ mayaucitī surāṅganāsaṃgamaśomitābhṛtaḥ /
hradasya haṃsāvalimāṃsalaśriyo valākayeva prabalā viḍambanā
puraḥ surīṇāṃ bhaṇa keva mānavī na yatra tāstatra tu śobhikāpi sā /
akāñcane'kiṃcananāyikāṅgake kimārakūṭābharaṇena na śriyaḥ
yathātathā nāma giraḥ kirantu te śrutī punarme badhire tadakṣare /
pṛṣatkiśorī kurutāmasaṃgatāṃ kathaṃ manovṛttimapi dvipādhipe
ado nigadyaiva natāsyayā tayā śrutau lagitvābhihitālirālapat /
praviśya yanme hṛdayaṃ hriyāha tadviniryadākarṇaya manmukhādhvanā
bibhemi cintāmapi kartumīdṛśīṃ cirāya cittārpitanaiṣadheśvarā /
mṛṇālatantucchidurā satīsthitirlavādapi truṭyati cāpalātkila
mamāśayaḥ svapnadaśājñayāpi vā nalaṃ vilaṅghyetaramaspṛśadyadi /
kutaḥ punastatra samastasākṣiṇī nijaiva buddhirvibudhairna pṛcchyate
api svamasvapnamasūṣupannamī parasya dārānanavaitumeva mām /
svayaṃ duradhvārṇavanāvikāḥ kathaṃ spṛśantu vijñāya hṛdāpi tādṛśīm
anugrahaḥ kevalameṣa mādṛśe manuṣyajanmanyapi yanmano jane /
sa cedvidheyastadamī tameva me prasadya bhikṣāṃ vitarītumīśatām
api draḍhīyaḥ śṛṇu matpratiśṛutaṃ sa pīḍayetpāṇimimaṃ na cennṛpaḥ /
hutāśanodbandhanavārikāritāṃ nijāyuṣastatkaravai svavairitām
niṣiddhamapyācaraṇīyamāpadi kriyā satī nāvati yatra sarvathā /
ghanāmbunā rājapathe hi picchile kvacidbudhairapyapathena gamyate
striyā mayā vāggmiṣu teṣu śakyate na jātu samyagvitarītumuttaram /
tadatra madbhāṣitasūtrapaddhatau prabanddhṛtāstu pratibanddhṛtā na te
nirasya dūtaḥ sma tathā visarjitaḥ priyoktirapyāha kaduṣṇamakṣaram /
kutūhaleneva muhuḥ kuhūravaḥ viḍambya ḍimbhena pikaḥ prakopitaḥ
aho manastvāmanu te'pi tanvate tvamapyamībhyo vimukhīti kautikam /
kva vā nidhirnirdhanameti kiṃca taṃ sa vākkavāṭaṃ ghaṭayannirasyati
sahākhilastrīṣu vahe'vahelayā mahendrarāgādgurumādaraṃ tvayi /
tvamīdṛśi śreyasi saṃmukhe'pi taṃ parāṅmukhī candramukhi nyavīvṛtaḥ
divaukasaṃ kāmayate na mānavī navīnamaśrāvi tavānanādidam /
kathaṃ na vā durgrahadoṣa eṣa te hitena samyagguruṇā'pi śamyate
anugrahādeva divaukasāṃ naro nirasya mānuṣyakameti divyatām /
ayovikāre svaritatvamiṣyate kuto'yasāṃ siddharasaspṛśāmapi
hariṃ parityajya nalābhilāṣukā na lajjase vā viduṣibruvā katham /
upekṣitekṣoḥ karabhācchamīratāduruṃ vade tvāṃ karabhoru bhoriti
vihāya hā sarvasuparvanāyakaṃ tvayā dhṛtaḥ kiṃnarasādhimabhramaḥ /
mukhaṃ vimucya śvasitasya dhārayā vṛthaiva nāsāpathadhāvanaśramaḥ
taponale juhvati sūrayastanūrdive phalāyānyajanurbhaviṣṇave /
kare punaḥ karṣati saiva vihvalā balādiva tvāṃ valase na bāliśe
yadi svamudbandhumanā vinā nalaṃ bhaverbhavantīṃ harirantarikṣāgām /
divisthitānāṃ prathitaḥ patistato hariṣyati nyāyyamupekṣate hi kaḥ
nivekṣyase yadyanale nalojjhitā sure tadasminmahatī dayā kṛtā /
cirādanenārthanayāpi durlabhaṃ svayaṃ tvayaivāṅga yadaṅgamarṣyate
jitaṃjitaṃ tatkhalu pāśapāṇinā vinānalaṃ vāri yadi pravekṣyasi /
tadā tvadākhyānbahirapyasūnasau payaḥpatirvakṣasi vakṣyatetarām
kariṣyase yadyata eva dūṣaṇādupāyamanyaṃ viduṣī svamṛtyave /
priyātithiḥ svena gṛhāgatā kathaṃ na dharmarājaṃ caritārthayiṣyasi
niṣedhaveṣo vidhireṣa te'thavā tavaiva yuktā khalu vāci vakratā /
vijṛmbhitaṃ yasya kila dhvaneridaṃ vidagdhanārīvadanaṃ tadākaraḥ
bhramāmi te bhaimi sarasvatīrasapravāhacakreṣu nipatya katyadaḥ /
trapāmapākṛtya manākkuru sphuṭaṃ kṛtārthanīyaḥ katamaḥ surottamaḥ
mataḥ kimaurāvatakumbhakaitavapragalbhapīnastanadigdhavastava /
sahasranetrānna pṛthagmate mama tvadaṅgalakṣmīmavagāhituṃ kṣamaḥ
prasīda tasmai damayanti saṃtataṃ tvadaṅgasaggaprabhavairjagatprabhuḥ /
pulomajālocanatīkṣṇakaṇṭakaistanuṃ ghanāmātanutāṃ sa kaṇṭakaiḥ
abodhi tattvaṃ dahane'nurajyase svayaṃ khalu kṣattriyagotrajanmanaḥ /
vinā tamojasvinamanyataḥ kathaṃ manorathaste valate vilāsini
tvayaikasatyā tanutāpaśaṅkayā tato nivartyaṃ na manaḥ kathaṃcana /
himopamā tasya parīkṣaṇakṣaṇe satīṣu vṛttiḥ śataśo nirūpitā
sa dharmarājaḥ khalu dharmaśīlayā tvayāsti cittātithitāmavāpitaḥ /
mamāpi sādhuḥ pratibhātyayaṃ kramaścakāsti yogyena hi yogyasaṃgamaḥ
ajātavicchedalavaiḥ smarodbhavairagastyabhāsā diśi nirmalatviṣi /
dhutāvadhiṃ kālamamṛtyuśaṅkitā nimeṣavattena nayasva kelibhiḥ
śirīṣamṛdvī varuṇaṃ kimīhase payaḥprakṛtyā mṛduvargavāsavam /
vihāya sarvānvṛṇute sma kiṃ na sā niśāpi śītāṃśumanena hetunā
asevi yastyaktadivā divāniśaṃ śriyaḥ priyeṇānaṇurāmaṇīyakaḥ /
sahāmunā tatra payaḥ payonidhau kṛśodari krīḍa yathāmanoratham
iti sphuṭaṃ tadvacasastayādarātsuraspṛhāropaviḍambanādapi /
karāṅkasuptaikakapolakarṇayā śrutaṃ ca tadbhāṣitamaśrutaṃ ca tat
cirādanadhyāyamavāṅmukhī mukhe tataḥ sma sā vāsayate damasvasā /
kṛtāyataśvāsavimokṣaṇātha taṃ kṣaṇādvabhāṣe karuṇaṃ vicakṣaṇā
vibhindatā duṣkṛtinīṃ mama śrutiṃ digindradurvācikasūcisaṃcayaiḥ /
prayātajīvāmiva māṃ prati sphuṭaṃ kṛtaṃ tvayāpyantakadūtatocitam
tvadāsyaniryanmadalīkaduryaśomaṣīmayaṃ sallipirūpabhāgiva /
śrutiṃ mamāviśya bhavaddurakṣaraṃ sṛjatyadaḥ kīṭavadutkaṭā rujaḥ
tamālirūce'tha vidarbhajeritā pragāḍhamaunavratayaikayā sakhī /
trapāṃ samārādhayatīyamanyayā bhavantamāha svarasajñayā mayā
tamarcituṃ madvaraṇasrajā nṛpaṃ svayaṃvaraḥ saṃbhavitā paredyavi /
mamāsubhirgantumanāḥ puraḥsaraistadantarāyaḥ punareṣa vāsaraḥ
tadadya viśramya dayāluredhi me dinaṃ ninīṣāmi bhavadvilokinī /
nakhaiḥ kilākhyāyi vilikhya pakṣiṇā tavaiva rūpeṇa samaḥ sa matpriyaḥ
dṛśordvayī te vidhināsti vañcitā mukhasya lakṣmīṃ tava yanna vīkṣate /
asāvapi śvastadimāṃ nalānane vilokya sāphalyamupaitu janmanaḥ
mamaiva pāṇaukaraṇe'gnisākṣikaṃ prasaṅgasaṃpāditamaṅga saṃgatam /
na hā sahādhītidhṛtaḥ spṛhā kathaṃ tavāryaputrīyamajaryamarjitum
digīśvarārthaṃ na kathaṃcana tvayā kadarthanīyāsmi kṛto'yamañjaliḥ /
prasadyatāṃ nādya nigādyamīdṛśaṃ dṛśau dadhe bāṣparayāspade bhṛśam
vṛṇe digīśāniti kā kathā tathā tvayīti nekṣe nalabhāmapīha yā /
satīvrate'gnau tṛṇayāmi jīvitaṃ smarastu kiṃ vastu tadastu bhasma yaḥ
nyaveśi ratnatritaye jinena yaḥ sa dharmacintāmaṇirujjhito yayā /
kapālikopānalabhasmanaḥ kṛte tadeva bhasma svakule stṛtaṃ tathā
nipīya pīyūṣarasaurasīrasau giraḥ svakaṃdarpahutāśanāhutīḥ /
kṛtāntadūtaṃ na tayā yathoditaṃ kṛtāntameva svamamanyatādayam
sa bhinnamarmāpi tadartikākubhiḥ svadūtadharmānna virantumaihata /
śanairaśaṃsannibhṛtaṃ viniśvasanvicitravākcitraśikhāṇḍanandanaḥ
divo dhavastvāṃ yadi kalpaśākhinaṃ kadāpi yāceta nijāṅgaṇālayam /
kathaṃ bhaverasya na jīviteśvarā na moghayācñaḥ sa hi bhīru bhūruhaḥ
śikhī vidhāya tvadavāptikāmanāṃ svayaṃhutasvāṃśahaviḥ svamūrtiṣu /
kratuṃ vidhatte yadi sārvakāmikaṃ kathaṃ sa mithyāstu vidhistu vaidikaḥ
sadā tadāśāmadhitiṣṭhataḥ karaṃ varaṃ pradātuṃ calitādbalādapi /
muneragastyādvṛṇute sa dharmarāḍyadi tvadāptiṃ bhaṇa tatra kā gatiḥ
kratoḥ kṛte jāgrati vetti kaḥ kati prabhorapāṃ veśmani kāmadhenavaḥ /
tvadarthamekāmapi yācate sa cetpracetasaḥ pāṇigataiva vartase
na saṃnidhātrī yadi vighnasiddhaye pativratā patyuranicchayā śacī /
sa eva rājavrajavaiśasātkutaḥ parasparaspardhivaraḥ svayaṃvaraḥ
nijasya vṛttāntamajānatāṃ mitho mukhasya roṣātparuṣāṇi jalpataḥ /
mṛdhaṃ kimacchattrakadaṇḍatāṇḍavaṃ bhujābhuji kṣoṇibhujāṃ didṛkṣāse
apārthayanyājakaphūtkṛtiśramaṃ jvaledruṣā cedvapuṣāpi nānalaḥ /
alaṃ nalaḥ kartumanagnisākṣikaṃ vidhiṃ vivāhe tava sārasākṣi kam
patiṃvarāyāḥ kulajaṃ varasya vā yamaḥ kamapyācaritātithiṃ yadi /
kathaṃ na gantā viphalībhaviṣṇutāṃ svayaṃvaraḥ sādhvi samṛddhimānapi
apaḥ prati svāmitayā'paraḥ suraḥ sa tā niṣedhedyadi naiṣadhakrudhā /
nalāya lobhāttatapāṇaye'pi te pitā kathaṃ tvāṃ vada saṃpradāsyate
idaṃ mahatte'bhihitaṃ hitaṃ mayā vihāya mohaṃ damayanti cintaya /
sureṣu vighnaikapareṣu ko naraḥ karasthamapyarthamavāptumīśvaraḥ
imā girastasya vicintya cetasā tatheti saṃpratyayamāsasāda sā /
nivāritāvagrahanīranirjhare nabhonabhasyatvamalambhayaddṛśau
sphuṭotpalābhyāmalidaṃpatīva tadvilocanābhyāṃ kucakuḍnalāśayā /
nipatya bindū hṛdi kajjalāvilau maṇīva nīlau taralau virejatuḥ
dhutāpatatpuṣpaśilīmukhāśugaiḥ śucestadāsītsarasī rasasya sā /
rayāya baddhādarayāśrudhārayā sanālanīlotpalalolalocanā
athodbhramantī rudatī gatakṣamā sasaṃbhramā luptaratiḥ skhalanmatiḥ /
vyadhātpriyaprāptivighātaniścayānmṛdūni dūnā paridevitāni sā
tvarasva pañceṣuhutāśanātmanastanuṣva madbhasmamayaṃ yaśaścayam /
vidhe parehāphalabhakṣaṇavratī patādya tṛpyannasubhirmamāphalaiḥ
bhṛśaṃ viyogānalatapyamāna kiṃ vilīyase na tvamayomayaṃ yadi /
smareṣubhirbhedya na vajramapyasi bravīṣi na svānta kathaṃ na dīryase
vilambase jīvita kiṃ drava drutaṃ jvalatyadaste hṛdayaṃ niketanam /
jahāsi nādyāpi mṛṣā sukhāsikāmapūrvamālasyamidaṃ tavedṛśam
dṛśau mṛṣā pātakino manorathāḥ kathaṃ pṛthū vāmapi vipralebhire /
priyaśriyaḥ prekṣaṇaghāti pātakaṃ svamaśrubhiḥ kṣālayataṃ śataṃ samāḥ
priyaṃ na mṛtyuṃ na labhe tvadīpsitaṃ tadeva na syānmama yattvamicchasi /
viyogameveccha manaḥ priyeṇa me tava prasādānna bhavatvasau mama
na kākuvākyairativāmamaṅgajaṃ dviṣatsu yāce pavanaṃ tu dakṣiṇam /
diśāpi madbhasma kiratvayaṃ tayā priyo yayā vairavidhirvadhāvadhiḥ
amūni gacchanti yugāni na kṣaṇaḥ kiyatsahiṣye na hi mṛtyurasti me /
na māṃ tu kāntaḥ sphuṭamantarujjhitā na taṃ manastacca na kāyavāyavaḥ
madugratāpavyayaśaktaśīkaraḥ surāḥ sa vaḥ kena pape kṛpārṇavaḥ /
udeti koṭirna mude maduttamā kimāśu saṃkalpakaṇaśrameṇa vaḥ
mamaiva vāhardinamaśrudurdinaiḥ prasahya varṣāsu ṛtau prasañjite /
kathaṃ nu śṛṇvantu suṣupya devatā bhavatvaraṇyeruditaṃ na me giraḥ
iyaṃ na te naiṣādha dṛkpathātithistvadekatānasya janasya yātanā /
hrade hrade hā na kiyadgaveṣitaḥ sa vedhasā'gopi khago'pi vakti yaḥ
mamāpi kiṃ no dayase dayāghana tvadaṅghrimagnaṃ yadi vettha me manaḥ /
nimajjayansaṃtamase parāśayaṃ vidhistu vācyaḥ kva tavāgasaḥ kathā
kathāvaśeṣaṃ tava sā kṛte gatetyupaiṣyati śrotrapathaṃ katham na te /
dayāṇunā māṃ samanugrahīpyase tadāpi tāvadyadi nātha nādhunā
mamādarīdaṃ vidarītumāntaraṃ tadarthikalpadruma kiṃcidarthaye /
bhidāṃ hṛdi dvāramavāpya mā sa me hatāsubhiḥ prāṇasamaḥ samaṃ gamaḥ
iti priyākākubhirunmiṣanbhṛśaṃ digīśadūtyena hṛdi sthirīkṛtaḥ /
nṛpaṃ sa yoge'pi viyogamanmathaḥ kṣaṇaṃ tamudbhrāntamajījanatpunaḥ
mahendradūtyādi samastamātmanastataḥ sa vismṛtya manorathasthitaiḥ /
kriyāḥ priyāyā lalitaiḥ karambitā vitarkayannitthamalīkamālapat
ayi priye kasya kṛte vilapyate vilipyate hā mukhamaśrubindubhiḥ /
purastvayāloki namannayaṃ na kiṃ tiraścalallocanalīlayā nalaḥ
cakāsti binducyutakāticāturī ghanāsrubindusrutikaitavāttava /
masāratārākṣi sasāramātmanā tanoṣi saṃsāramasaṃśayaṃ yataḥ
apāstapāthoruhi śāyitaṃ kare karoṣi līlākamalaṃ kimānanam /
tanoṣi hāraṃ kiyadasruṇaḥ sravairadoṣanirvāsitabhūṣaṇe hṛdi
dṛśoramaṅgalyamidaṃ milajjalaṃ kareṇa tāvatparimārjayāmi te /
athāparādhaṃ bhavadaṅghripaṅkajadvayīrajomiḥ samamātmamaulinā
mama tvadacchāṅghrinakhāmṛtadyuteḥ kirīṭamāṇikyamayūkhamañjarī /
upāsanāmasya karotu rohiṇī tyaja tyajākāraṇaroṣaṇe ruṣam
tanoṣi mānaṃ mayi cenmanāgapi tvayi śraye tadbahumānamānataḥ /
vinamya vakraṃ yadi vartase kiyannamāmi te caṇḍi tadā padāvadhi
prabhutvabhūmnānugṛhāṇa vā na vā praṇāmamātrādhigame'pi kaḥ śramaḥ /
kva yācatāṃ kalpalatāsi māṃ prati kva dṛṣṭidāne tava baddhamuṣṭitā
smareṣumāthaṃ sahase mṛduḥ kathaṃ hṛdi draḍhīyaḥ kucasaṃvṛte tava /
nipatya vaisāriṇaketanasya vā vrajanti bāṇā vimukhotpatiṣṇutām
smitasya saṃbhāvaya sṛkvaṇā kaṇānvidhehi līlācalacañcalaṃ bhruvaḥ /
apāṅgarathyāpathikīṃ ca helayā prasadya saṃdhehi dṛśaṃ mamopari
samāpaya prāvṛṣamasruvipruṣāṃ smitena viśrāṇaya kaumudīmudaḥ /
dṛśāvitaḥ khelatu khañjanadvayī vikāsi paṅkeruhamastu te mukham
sudhārasodvelanakelimakṣarasrajā sṛjāntarmama karṇakūpayoḥ /
dṛśau madīye madirākṣi kāraya smitaśriyā pāyasapāraṇāvidhim
mamāsanārdhe bhava maṇḍanaṃ na na priye madutsaṅgavibhūṣaṇaṃ bhava /
ahaṃ bhramādālapamaṅga mṛṣyatāṃ vinā mamoraḥ katamattvāsanam
adhītapañcāśugabāṇavañcane sthitā madantarbahireṣi ceduraḥ /
smarāśugebhyo hṛdayaṃ bibhetu na praviśya tattvanmayasaṃpuṭe mama
pariṣvajasvānavakāśabāṇatā smarasya lagne hṛdayadvaye'stu nau /
dṛḍhā mama tvatkucayoḥ kaṭhorayorurastaṭīyaṃ paricārikocitā
tavādharāya spṛhayāmi yanmadhusravaiḥ śravaḥsākṣikamākṣikā giraḥ /
adhityakāsu stanayostanotu te mamendulekhābhyudayādbhutaṃ nakhaḥ
na vartase manmathanāṭikā kathaṃ prakāśaromāvalisūtradhāriṇī /
tavāṅgahāre rucimeti nāyakaḥ śikhāmaṇiśca dvijarāḍvidūṣakaḥ
śubhāṣṭavargastvadanaṅgajanmanastavādhare'likhyata yatra lekhayā /
madīyadantakṣatarājirañjanaiḥ sa bhūrjatāmarjatu bimbapāṭalaḥ
girānukampasva dayasva cumbanaiḥ prasīda śuśrūṣayituṃ mayā kucau /
niśeva cāndrasya karotkarasya yanmama tvamekāsi nalasya jīvitam
muniryathātmānamatha prabodhavān prakāśayantaṃ svamasāvabudhyata /
api prapannāṃ prakṛtiṃ vilokya tāmavāptasaṃskāratayāsṛjadgiraḥ
aye mayātmā kimanihnutīkṛtaḥ kimatra mantā sa tu māṃ śatakratuḥ /
puraḥ svabhaktyātha namanhriyāvilo vilokitāhe na tadiṅgitānyapi
svanāma yannāma mudhābhyadhāmaho mahendrakāryaṃ mahadetadujjhitam /
hanūmadādyairyaśasā mayā punardviṣāṃ hasairdūtyapathaḥ sitīkṛtaḥ
dhiyātmanastāvadacāru nācaraṃ parastu tadveda sa yadvadiṣyati /
janāvanāyodyaminaṃ janārdanaṃ kṣaye jagajjīvapibaṃ śivaṃ vadan
sphuṭatyadaḥ kiṃ hṛdayaṃ trapābharādyadasya śuddhirvibudhairvibudhyate /
vidantu te tattvamidaṃ tu danturaṃ janānane kaḥ karamarpayiṣyati
mama śramaścetanayānayā phalī balīyasālopi ca saiva vedhasā /
na vastu daivasvarasādvinaśvaraṃ sureśvaro'pi pratikartumīśvaraḥ
iti svayaṃ mohamahorminirmitaṃ prakāśanaṃ śocati naiṣadhe nijam /
tathāvyathāmagnataduddidhīrṣayā dayālurāgāllaghu hemahaṃsarāṭ
nalaṃ sa tatpakṣaravordhvavīkṣiṇaṃ sa eṣa pakṣīti bhaṇantamabhyadhāt /
nayādayaināmatimānirāśatāmasūnvihāteyamataḥ paraṃ param
sureṣu paśyannijasāparādhatāmiyatprayasyāpi tadarthasiddhaye /
na kūṭasākṣībhavanocito bhavānsatāṃ hi cetaḥśucitātmasākṣikā
itīriṇāpṛcchya nalaṃ vidarbhajāmapi prayātena khagena sāntvitaḥ /
mṛdurbabhāṣe bhaginīṃ damasya sa praṇamya cittena haritpatīnnṛpaḥ
dade'pi tubhyaṃ kiyatīḥ kadarthanāḥ sureṣu rāgaprasavāvakeśinīḥ /
adambhadūtyena bhajantu vā dayāṃ diśantu vā daṇḍamamī mamāgasām
ayogajāmanvabhavaṃ na vedanāṃ hitāya me'bhūdiyamunmadiṣṇutā /
udeti doṣādapi doṣalāghavaṃ kṛśatvamajñānavaśādivainasaḥ
tavetyayogasmarapāvako'pi me kadarthanātyarthatayā॑gamaddayām /
prakāśamunmādya yadadya kārayanmayātmanastvāmanukampate sma saḥ
amī samīhaikaparāstavāmarāḥ svakiṃkaraṃ māmapi kartumīśiṣe /
vicārya kāryaṃ sṛja mā vidhānmudhā kṛtānutāpastvayi pārṣṇivagriham
udāsitenaiva mayedamudyase bhiyā na tebhyaḥ smaratānavānna vā /
hitaṃ yadi syānmadasuvyayena te tadā tava premaṇi śuddhilabdhaye
itīritairnaiṣadhasūnṛtāmṛtairvidarbhajanmā bhṛśamullalāsa sā /
ṛtoradhiśrīḥ śiśirānujanmanaḥ pikasvarairdūravikasvarairyathā
nalaṃ tadāvetya tamāśaye nije ghṛṇāṃ vigānaṃ ca mumoca bhīmajā /
jugupsamānā hi mano dhṛtaṃ tadā satīdhiyā daivatadūtadhāvi sā
manobhuvaste bhavināṃ manaḥ pitā nimajjayannenasi tanna lajjase /
amudri satputrakathā tvayeti sā sthitā satī manmathanindinī dhiyā
prasūnamityeva tadaṅgavarṇanā na sā viśeṣātkatamattadityabhūt /
tadā kadambaṃ tadavarṇi lomabhirmudasruṇā prāvṛṣi harṣamāgataiḥ
mayaiva saṃbodhya nalaṃ vyalāpi yatsvamāha madbuddhamidaṃ vimṛśya tat /
asāviti bhrāntimasāddamasvasuḥ svabhāṣitasvodbhramavibhramakramaḥ
vidarbharājaprabhavā tataḥ paraṃ trapāsakhī vaktumalaṃ na sā nalam /
purastamūce'bhimukhaṃ yadatrapā mamajja tenaiva mahāhrade hriyaḥ
yadāpavāryāpi na dātumuttaraṃ śaśāka sakhyāḥ śravasi priyasya sā /
vihasya sakhyeva tamabravīttadā hriyā'dhunā maunadhanā bhavatpriyā
padātitheyāṃllikhitasya te svayaṃ vitanvatī locananirjharāniyam /
jagāda yāṃ saiva mukhānmama tvayā prasūnabāṇopaniṣanniśamyatām
asaṃśayaṃ sa tvayi haṃsa eva māṃ śaśaṃsa na tvadvirahāptasaṃśayām /
kva candravaṃśasya vataṃsa madvadhānnṛśaṃsatā saṃbhavinī bhavādṛśe
jitastavāsyena vidhuḥ smaraḥ śriyā kṛtapratijñau mama tau vadhe kutaḥ /
taveti kṛtvā yadi tajjitaṃ mayā na moghasaṃkalpadharāḥ kilāmarāḥ
nijāṃśunirdagdhamadaṅgabhasmabhirmudhā vidhurvāñchati lāñchanonmṛjām /
tvadāsyatā yāsyati tāvatāpi kiṃ vadhūvadhenaiva punaḥ kalaṅkitaḥ
prasīda yaccha svaśarānmanobhuve sa hantu māṃ tairdhutakausumāśugaḥ /
tvadekacittāhamasūnvimuñcatī tvameva bhūtvā tṛṇavajjayāmi tam
śrutiḥ surāṇāṃ guṇagāyanī yadi tvadaṅghrimagnasya janasya kiṃ tataḥ /
stave raverapsu kṛtāplavaiḥ kṛte na mudvatī jātu bhavetkumudvatī
kathāsu śiṣyai varamadya na dhriye mamāvagantāsi na bhāvamanyathā /
tvadarthamuktāsutayā sunātha māṃ pratīhi jīvābhyadhikaṃ tvadekikām
mahendraheterapi rakṣaṇaṃ bhayādyadarthisādhāraṇamastrabhṛdvṛtam /
prasūnabāṇādapi māmarakṣataḥ kṣataṃ taduccairavakīrṇinastava
tavāsmi māṃ ghātukamapyupekṣase mṛṣāmaraṃ hā'maragauravātsmaram /
avehi caṇḍālamanaṅgamaṅga taṃ svakāṇḍakārasya madhoḥ sakhā hi saḥ
laghau laghāveva puraḥ pare budhairvidheyamuttejanamātmatejasaḥ /
tṛṇe tṛṇeḍhi jvalanaḥ khalu jvalantramātkarīṣadrumakāṇḍamaṇḍalam
surāparādhastava vā kiyānayaṃ svayaṃvarāyāmanukampratā mayi /
girāpi vakṣyanti makheṣu tarpaṇādidaṃ na devā mukhalajjayaiva te
vrajantu te te'pi varaṃ svayaṃvaraṃ prasādya tāneva mayā variṣyase /
na sarvathā tānapi na spṛśeddayā na te'pi tāvanmadanastvameva vā
itīyamālekhyagate'pi vīkṣite tvayi smaravrīḍasamasyayānayā /
pade pade maunamayāntarīpiṇī pravartitā sāraghasārasāraṇī
caṇḍālaste viṣāmaviśikhaḥ spṛśyate dṛśyate na khyāto'naṅgastvayi jayati yaḥ kiṃnu kṛttāṅgulīkaḥ /
kṛtvā mittraṃ madhumadhivanasthānamantaścaritvā sakhyāḥ prāṇānharati haritastvadyaśastajjuṣantām
atha bhīmabhuvaiva raho'bhihitāṃ natamaulirapatrapayā sa nijām /
amaraiḥ saha rājasamājagatiṃ jagatīpatirabhyupagatya yayau
śvastasyāḥ priyamāptusuddhuradhiyo dhārāḥ sṛjantyā rayānnamronnamrakapolapālipulakairvetasvatīrasruṇaḥ /
catvāraḥ praharāḥ smarārtibhirabhūtsāpi kṣapā duḥkṣayā tattasyāṃ kṛpayākhilaiva vidhinā rātristriyāmā kṛtā
tadakhilamiha bhūtaṃ bhūtagatyā jagatyāḥ patirabhilapati sma svātmadūtatvatattvam /
tribhuvanajanayāvaddṛttavṛttāntasākṣātkṛtikṛtiṣu nirastānandamindrādiṣu drāk
śrīharṣaṃ kavirājarājimukuṭālaṃkārahīraḥ sutaṃ śrīhīraḥ suṣuve jitendriyacayaṃ māmalladevī ca yam /
saṃdṛbdhārṇavavarṇanasya navamastasya vyaraṃsīnmahākāvye cāruṇi naiṣadhīyacarite sargo nisargojjvalaḥ
Original text: naiṣadhīyacaritam · Sanskrit Wikisource contributors · Sanskrit Wikisource · CC BY-SA 4.0