Mṛgendrāgama · Chapter 1.12

atha śeṣārthasiddhyarthaṃ skandhānasyāta eva saḥ
trīnniścakarṣa sattvādi bhūyiṣṭhānīśaśaktigaḥ //

taijaso vaikṛto yo 'nyo bhūtādiriti saṃsmṛtaḥ
tebhyaḥ samātrakā devā mātrebhyo bhūtapañcakam //

śrotraṃ tvakcakṣuṣī jihvā nāsā ca manasā saha
prakāśānvayataḥ sāttvās taijasaśca sa sāttvikaḥ //

vāṇī pāṇī bhagaḥ pāyuḥ pādau ceti rajobhuvaḥ
karmānvayādrajobhūyān gaṇo vaikāriko 'tra yaḥ //

śabdaḥ sparśaśca rūpaṃ ca raso gandhaśca pañcamaḥ
guṇāviśiṣṭāstanmātrās tanmātrapadayojitāḥ //

prakāśakarmakṛdvarga vailakṣaṇyāttamobhavāḥ
prakāśyatvācca bhūtādir ahaṅkāreṣu tāmasaḥ //

devapravartakaṃ śīghra kāri saṃkalpadharmi ca
manaḥ śabdādiviṣaye grāhakāḥ śravaṇādayaḥ //

vacanādānasaṃhlāda visargavihṛtikriyāḥ
vāgādīnāṃ padānyatvaṃ pade satyapyatadguṇāḥ //

ātmendriyārthanaikṛṣṭye sarvadevāpravṛttitā
pravṛttikārakāstitvaṃ yuktito 'pyavasīyate //

tattvāntaroktavṛttibhyo vailakṣaṇyādvilakṣaṇaḥ
saṃkalpo bījamabhyeti manastatpāriśeṣyataḥ //

jñānaṃ tadakṣayogāttat kramayogitayā kramāt
tathāpyābhāti yugapan nāśusaṃcaraṇādṛte //

niyatārthatayākṣāṇi nānāyonīni kasyacit
gandhādivyañjakatvācca tadādhārātmakānyapi //

śabdaikagrāhakaṃ śrotraṃ sparśaikagrāhiṇī ca tvak
tathāstu yadi nādatte saguṇaṃ kāraṇāntaram //

tvagindriyamayuktārtha grāhi yuktaparāṅmukham
tejovārimahīdravyaṃ dṛgādatte sarūpakam //

tatastridravyajā sā syān na pareṇeṣyate tathā
yenopalabhyate yo 'rthaḥ sa tasyārthasya kāraṇam //

na prāptamapi karmādi seyaṃ vyasanasantatiḥ
karṇarandhraviśiṣṭaṃ khaṃ śabdavargāvabhāsakam //

nāsārandhaviśiṣṭaṃ tad brūta kena nivāryate
tadadṛṣṭāvaruddhaṃ vā tadapyanyatra kiṃ kṛtam //

prāptaṃ gṛhṇāti nātodye śaptaṃ kenāpi dasyunā
yuktyagamye 'pi sadvākyāt pratītiraupadravā //

mitārthādamitārthasya jyāyastvamiti sūrayaḥ
vyomaprabhañjanāgnyambu bhūmayo bhūtapañcakam //

śabdādyekottaraguṇam avakāśādivṛttimat
dhūnanajvalanaplāva kharatvāvedino guṇāḥ //

śabdā vāyvādiṣu vyomni savarṇapratiśabdagāḥ
vyūho 'vakāśadānaṃ ca paktisaṃgrahadhāraṇāḥ //

vāyuvyomahutāśāmbu dharaṇīnāṃ ca vṛttayaḥ
śabdaḥ khaguṇa eveti tadanyatropalabdhitaḥ //

bruvate bhagavan kecit sarvabhūtaguṇaḥ katham
kvānyatra śravaṇākāśe kathamanyatra tadguṇaḥ //

pareṣṭādāśrayāttatra nirṇetānubhavo nṛṇām
kadācitkarṇamūle 'pi saṃvidityatha manyase //

śrotravṛttivadasyāpi pariṇāmo 'stu kā kṣatiḥ
āgamādhyakṣavihatā hetavo nārthasādhakāḥ //

kālātyayāpadiṣṭatvād iti nyāyavido viduḥ
ityapi sthitamevāyaṃ gandho 'pyastu nabhoguṇaḥ //

yena ketakapuṣpāder vaikṛṣṭye 'pyupalabhyate
iti pañcasu śabdo 'yaṃ sparśo bhūtacatuṣṭaye //

aśītoṣṇo mahīvāyvoḥ śītoṣṇau vāritejasoḥ
bhāsvadagnau jale śuklaṃ kṣitau śuklādyanekadhā //

rūpaṃ triṣu raso 'mbhaḥsu madhuraḥ ṣaḍvidhaḥ kṣitau
gandhaḥ kṣitāvasūrabhiḥ surabhiśca mato budhaiḥ //

dehe 'sthimāṃsakeśatvaṅ nakhadanteṣu cāvaniḥ
mūtraraktakaphasveda śukrādau vāri saṃsthitam //

hṛdi paktau dṛśoḥ pitte tejastaddharmadarśanāt
prāṇādivṛttibhedena nabhasvānukta eva te //

garvavṛttyanuṣaṅgeṇa khaṃ samastāsu nāḍiṣu
prayoktryādimahīprāntam etadaṇvarthasādhanam //

pratyātmaniyataṃ bhoga bhedato vyavasīyate
sarvato yugapadvṛtter anutpādādasarvagam
bhinnajātīyamapyeka phalaṃ dīpāṅgavastuvat //

ityātivāhikamidaṃ vapurasya jantoś citsaṅgacidgahanagarbhavivarti leśāt
naitāvatālamiti bhauvanatattvapaṅktim ādhāradehaviṣayābhyudayāya vakṣye //