Mṛgendrāgama · Chapter 1.13

athoktārthaprasiddhyarthaṃ bhuvanādi vinirmame
sādhāraṇebhyo yonibhyaḥ kalādibhyo maheśvaraḥ //

tāni kālānalādīni kalāprāntāni maṇḍalam
saṃsāramiti tattvajñā bhogasthānaṃ pracakṣate //

māyāyāmapi paṭhyante gahaneśādayo 'dhipāḥ
tattvaśuddhiśca dīkṣāyāṃ sarvaṃ tatkṛtimastake //

nityatvavyāpakatvādi śravaṇādavasīyate
dṛṣṭaṃ purādi yadbhogyaṃ mūrtaṃ pralayadharmi ca //

śuddhādhvanyapi māyāyāḥ parasyāḥ patayaḥ kṛtau
te tasyāmapi paṭhyante te 'pi tatkṛtimastake //

rajo vilokyate tiryag jālāviṣṭārkarociṣām
tadaṣṭāṣṭaguṇasthāne tṛtīye syātkacāgrakam //

likṣā yūkā yavo 'pyevam aṅgulaṃ tattrisaṃguṇaiḥ
taireva guṇitaṃ pāṇir dhanustadvedalakṣitam //

daṇḍo dve dhanuṣī jñeyaḥ krośastaddvisahasrakam
dvikrośamāhurgavyūtiṃ dvigavyūtiṃ ca yojanam //

kapālamarbudaṃ sthaulyād brahmaṇo 'ṇḍasya yojanaiḥ
tasyāntaḥ kāñcanaṃ dhāma kālāgnestāvadeva hi //

yatrāntakālatīkṣṇāṃśu koṭitejāstathāvidhaiḥ
rudrairāste vṛto devaḥ kālāgniriti viśrutaḥ //

sarvādhvavartibhūtānāṃ yasminnudvṛttatejasi
bhayamutpadyate śaktyā saṃhartryā codite prabhoḥ //

tasya svabhāvato jvālāḥ pravṛttā daśakoṭayaḥ
yojanānāṃ tadardhena dhūmaḥ sāndraḥ sudāruṇaḥ //

tataḥ puṭāstrayastriṃśad daśalakṣonakoṭikāḥ
tadantarāṇi dvātriṃśal lakṣakāṇi durātmanām //

sthānāni yātanāhetor nirmitānyadhvavedhasā
tāni te nāmabhirvakṣye dvijamukhya nibodha me //

rauravadhvāntaśītoṣṇa saṃtāpābjamahāmbujāḥ
kālasūtrāṣṭamā hyete narakā iti viśrutaḥ //

sūcyāsyatālakhaḍgākhya kṣuradhārāmbarīṣakāḥ
taptāṅgārā mahādāhāḥ saṃtāpāśceti ye mune //

bhavantyaṣṭau subībhatsā mahāśabdapadānugāḥ
lākṣāpralepamāṃsāda nirucchvāsanasocchvāsāḥ //

yugmādriśālmalīloha pradīptakṣutpipāsakāḥ
kṛmīṇāṃ nicayaśceti rājānaḥ parikīrtitāḥ //

lohastambho 'tha viṇmūtras tathā vaitaraṇī nadī
tāmisraścāndhatāmisraḥ kumbhīpākaḥ sarauravaḥ //

mahāpadānugo 'vīcī rājarājeśvareśvarāḥ
eṣāṃ puṭānāṃ narakaiḥ sārdhaṃ yojanasaṃkhyayā //

bhavanti koṭayastriṃśad dve ca lakṣe dvijottama
tatasttriṃśatsahasrāṇi tyaktvā bhūrnavalākṣikī //

bhavatyayomayyardhena pūrveṇārdhena kāñcanī
yo 'pyadhastātpuṭastasyā mṛdardhaṃ cārdhamāyasam //

tatra dvātriṃśato 'mīṣāṃ nirayāṇāṃ patiḥ sthitaḥ
kūṣmāṇḍa iti vikhyātaḥ pralayārkānaladyutiḥ //

karālavadanaḥ kruddho vṛttakoṭaralocanaḥ
taṅkapāṇistathābhūtair bhūtairbhūyobhirāvṛtaḥ //

ayorukmapuṭādūrdhvam aṣṭamīyaṃ vasundharā
sāhasrāḥ ṣaṭ parā madhyā vyarkalakṣatrikoṭikī //

vasatyo navasāhasrāḥ parā daśasahasrikī
tadāsāṃ saptakaṃ sadbhiḥ khyātaṃ pātālasaptakam //

tannāmato 'dhipatita ucyamānaṃ nibodha me
ābhāsaṃ paratālākhyaṃ tritalaṃ ca gabhastimān //

mahātalaṃ rasāṅkaṃ ca pātālaṃ saptamaṃ mune
saptasveteṣu daityendra bhujaṅgakṣaṇadācarāḥ //

sapta sapta samākhyātās tānapyatha nibodha me
daityāḥ śaṅkuśrutiḥ pūrve prahlādaḥ śiśupālakaḥ //

karkandhako hiraṇyākṣo bṛhadgarbho balistathā
kādraveyāḥ kuṭilako vāsukiḥ kambalastathā //

kārkoṭako 'tha kālāṅgo durdarśastakṣakastathā
vikaṭo lohitākṣaśca yamākṣo vikaṭānanaḥ //

karālo bhīmanirhrādaḥ piṅgalaśceti rākṣasāḥ
teṣāmupari niśeṣa pātālādhipatīśvaraḥ //

sāhasre kāñcane dhāma maṇḍale hāṭakaḥ sthitaḥ
yaṃ stuvanti priyaprāptyai yatā yativibhūṣaṇaiḥ //

daityayakṣāsurādhīśa lalanā lalitaiḥ padaiḥ
tataḥ koṭiśataṃ pṛthvī nānājanasamāśrayā //

dvīpaśailasaridvāri nidhimaṇḍalamaṇḍitā
jambūśākakuśakrauñca śālmagomedhapuṣkarāḥ //

lakṣādidviguṇā dvīpāḥ kṣārādyabdhibhirāvṛtāḥ
tato hiraṇmayī bhūmir lokālokaśca parvataḥ //

tamaḥ parastādgarbhodaḥ kaṭāhaśceti bhūtalam
triśailasariddvīpakān an[al]odadhyalaṃkṛtām //

pṛthvīṃ bhagavatīṃ śakra śrotumicchāmi vistarāt
tvayi vaktari deveśa sarvapratyakṣadarśini //

niṣṭhājñaptirasākṛṣṭaṃ śrutau dhāvati me manaḥ
vartayiṣye dvijaśreṣṭha prastutoktiśarīravat //

dvīpānnadīvanāntāṃśca śṛṇuśvaikāgramānasaḥ
jambudvīpaṃ kṣiternābhis tadvṛttaṃ lakṣayojanam //

kṣārābdhinā parivṛttaṃ parivṛttena tāvatā
tasya madhye sthitaḥ śaila rājarājo hiraṇmayaḥ //

tiraskṛtāṃśumajjyotir meruḥ suraniṣevitaḥ
sa ṣoḍaśa sahasrāṇi kṣitau viṣṭo mahītalāt //

tadūnamunnato lakṣaṃ mūle ṣoḍaśa vistṛtaḥ
triṣu pādāntareṣvasya caturvṛddheṣu parvasu //

nemayaḥ kaṭakākārā nirgatā dīptimattarāḥ
ekā daśasahasrā tu manusāhasrikī parā //

nemiryā mastakopānte lokapālasamāśrayā
cakravāṭeti tāmāhuḥ sarvaratnaprabhāvatīm //

siddhagandharvamahatāṃ tadadhaḥ parvasu sthitiḥ
prācyādiṣvindramukhyānāṃ nāmatastānibodhata //

nānaratnaprabhājāla maṇḍalālaṅkṛtā hareḥ
siddhasādhyamarujjuṣṭā rukmabhūramarāvatī //

raktapītamaṇiprāya hemaprākāragopurā
vahnestejovatī vahni tulyabhūtaniṣevitā //

mṛtyoḥ saṃyamanī tuṅga lohaprākāramaṇḍalā
kālapāśapitṛvyādi pretamāriniṣevitā //

kṛṣṇā daityapatermṛtyor dhāmavaddaityasevitā
nīlaratnaprabhājāla vitānavarabhūṣaṇā //

śuddhavatyambunāthasya sphaṭikopalanirmitā
pāṇḍurābhropamairyādaḥ sevitā bhāti dhāmabhiḥ //

vāyorgandhavatī tuṅga śvetapītadhvajākulā
balavadbhūtasaṃjuṣṭā sarvaratnavinirmitā //

mahodayā candramasaḥ śvetā muktādinirmitā
dvijasaṃghastutā bhāti purairhimagiriprabhaiḥ //

jvalallalāṭadṛgdagdha smaramṛtyuyaśobhṛtaḥ
purī yaśovatī sarva ratnajā rudrasevitā //

iti sarvartusukhadāś cakravāṭārdhavistṛtāḥ
puryo 'ṣṭāvaniloddhūta pārijātarajoruṇāḥ //

vedhasā nirmitā loka pālacakrānuvartinām
bhūtaye svarga ityetā gīyante kavibhiḥ kṣitau //

caturdaśa sahasrāṇi yojanānāṃ svayaṃbhuvaḥ
madhye manovatī nāma purī lokeśavanditā //

yā cakārāruṇānuccair vidyunmārgānmahaḥśriyā
sāvitryā spardhamāneva svargakāmātivartinī //

tasyāmupāsate devā munayaśca mahaujasaḥ
mahāyogīśvaraṃ siddhyai yamādyairbhūtavedhasam //

tadīśabhāge tasyādreḥ śṛṅgamādityasannibham
yattajjyotiṣkamityāhuḥ sadā paśupatipriyam //

tasya sānuṣu haimeṣu ratnacitreṣu saṃsthitāḥ
skandanandimahākāla gaṇeśādigaṇāvarāḥ //

mūrdhni devādidevasya sthānaṃ tripuravidviṣaḥ
rudrāyutagaṇairjuṣṭaṃ brahmādyaiśca surottamaiḥ //

iti meruradho 'syānte dikṣu ye bhūdharāḥ sthitāḥ
tacchiṣṭāni navadvīpe varṣāṇyasminnibodha me //

niṣadho hemakūṭaśca himavāṃścācalottamāḥ
merordakṣiṇato nīlaḥ śvetaḥ śṛṅgīti vāmataḥ //

sahasradvayaviṣkambhā daśotsedhā navāntarāḥ
prāgāyataḥ suparvāṇāḥ sāgarāhitakoṭayaḥ //

tadardhenāttaviṣkambhau mālyavadgandhamādanau
yāmyottarau prākpratīcyor merutastāvadantarau //

paścānmālyavataḥ prācyāṃ gandhamādanaśailataḥ
ilāvṛtaṃ nīlagirer yāmyato niṣadhādudak //

bhadrāśvaṃ mālyavatprācyāṃ varṣaṃ bhadrajanākulam
suketanaṃ ketumālaṃ pratīcyāṃ gandhamādanāt //

niṣadhāddharivarṣe yad yāmyato hemakūṭataḥ
nāmnā kiṃpuruṣaṃ khyātaṃ bhārataṃ himavadgireḥ //

ramyakākhyamudaṅnīlād dhiraṇyaṃ śvetaparvatāt
yaduttare śṛṅgavataḥ kuruvarṣaṃ taducyate //

niṣkambhaśailāścatvāro meroḥ sthairyāya vedhasā
lakṣārdhonnataḥ kḷptās [te] teṣāṃ pūrveṇa mandaraḥ //

śveto haridrācūrṇābho yāmyato gandhamādanaḥ
pratīcyāṃ vipulo nīlaḥ supārśvaḥ saumyato 'ruṇaḥ //

sahasrayojanacchāyās teṣu kalpadrumāḥ sthitāḥ
kadambajambvāvaśvattha nyagrodhau cottarāntikāḥ //

jambūphalarasodbhūtā meruṃ paryetya nimnagā
viveśa mūlamevāsya kanakīkṛtya tāṃ mahīm //

taṃ pītvā pakṣisarpākhu mṛgaśākhāmṛgādayaḥ
babhūvuḥ kāñcanā ye ca sattvāstasyāṃ kṛtāplavāḥ //

dvīpaketurabhūjjambūḥ kalpaśākhiṣu satsvapi
prabhāvātiśayātkhyātaṃ jambūdvīpamidaṃ tataḥ //

prācyāṃ viṣkambhaśailasya mūle caitrarathaṃ vanam
saro 'ruṇodakaṃ nāma tatra hemābjamaṇḍitam //

yāmyādrimūle gandharva surasiddhāpsarovṛtam
nandanaṃ mānasaṃ tatra saro mānasataskaram //

vaibhrājaṃ vaipule mūle sitodaśca hradottamaḥ
devairniṣevyate channaḥ kamalairaṃśumaprabhaiḥ //

saupārśve dhṛtimannāma kānanaṃ bhadrako hradaḥ
saugandhikāmbujacchannaḥ sevyate pitṛbhiḥ sadā //

trayodaśasahasrāyur jambūphalarasāśanaḥ
mervālokopalabdhārtho janaḥ sutvagilāvṛte //

varṣāyutāyurnīlābja dyutiḥ panasasārabhuk
ketumāle jano divya dehabandhaḥ sukhī balī //

candrabimbadyutirnīlā -bjāśano bhadravājini
daśavarṣasahasrāyur duḥkhaśokabhayojjhitaḥ //

triṃśadabdasahasrāyuḥ kāmavṛkṣaphalāśanaḥ
yugmaprasūtiḥ kuruṣu śyāmāpuṣpadyutirjanaḥ //

bhūtavedasahasrau dvāv ekadiksaṃdhilakṣitau
somavāyvāśayoḥ siddha municāraṇasevitau //

candrabhadrākarau dvīpau candraraktābjarugjanau
ailāvṛtaṃ tayorāyuḥ phalaṃ mūlaṃ ca bhojanam //

antarbhāvaḥ kuruṣvabdhau sānnidhyātkīrtitau tataḥ
adhyardhāni sahasrāṇi dvādaśāyurhiraṇvati //

janasyendutviṣo nityam aśnato lākucaṃ phalam
nīlanīrajaramyasya ramyake dvādaśasthitiḥ //

janasyābdasahasrāṇi nyagrodhaphalamaśnataḥ
rajatadyutirikṣvādas tāvadāyurharau janaḥ //

raukmaḥ kiṃpuruṣe plakṣa bhojano 'bdāyutasthitiḥ
iti kimpuruṣādīni varṣāṇyuktāni yāni te //

na teṣvavasthābhedo 'sti vivartiṣu kṛtādiṣu
yugānurūpaprajñāyus tejobaladhanaprajaḥ //

kṛṣṭākṛṣṭāśano duḥkha trayārto bhārate janaḥ
guṇa eko yadudyukto neṣṭaṃ kiṃcinna sādhayet //

sarvāsāṃ phalabhūmīnāṃ karmabhūḥ kāraṇaṃ yataḥ
navābdhisrotasi dvīpā nava cātrārdhakasthale //

indradvīpaprabhṛtayo nāmatastānnibodha me
indradvīpaḥ kaśeruśca tāmraparṇo gabhastimān //

nāgadvīpaścāndramaso gāndharvo vāruṇastathā
kumārikākhyo navamo nānāparvatanimnagāḥ //

nānājātijanākīrṇā bhāratākhe prakīrtitāḥ
āgnīdhro nāma nṛpatir jambūnātho manoḥ kule //

tajjātanṛpasaṃjñābhiḥ kathyante bhāratādayaḥ
kṣārakṣīradadhisneha rasamadhvāmṛtodakaiḥ //

lakṣādidviguṇā dvīpā jambūdvīpādayo vṛtāḥ
śāke śākadrumastvaṅgaḥ śākasaṃjñānibandhanaḥ //

kuśo 'bhūtkāñcanaḥ kauśe svayaṃbhuvi yiyakṣati
krauñce krauñco hato daityaḥ krauñcādrau hemakandare //

skandena yuddhvā suciraṃ citramayī sumāyinā
sa śailastasya daityasya khyātaścitreṇa karmaṇā //

ketutāmagamattasya nāmnā krauñcaṃ taducyate
śālmale śālmalīvṛkṣo haimaḥ sāhasriko 'rkabhāḥ //

priyo 'marāṇāṃ tatketuḥ sa tadākhyānibandhanaḥ
gomede gopatirnāma rājābhūdgosavodyataḥ //

yājyo 'bhūdvahnikalpānām autathyānāṃ manoḥ kule
sa teṣu hariyajñāya pravṛtteṣu bhṛgūn gurūn //

vavre taṃ gautamaḥ kopā daśapadagamatkṣayam
yajñavāṭe 'sya tā gāvo dagdhāḥ kopāgninā muneḥ //

tanmedasā mahī channā gomedaḥ sa tato 'bhavat
nadī puṣkariṇī nāma hemapuṣkaramaṇḍitā //

tayā sa puṣkaradvīpaḥ khyāpitaḥ surasevitaḥ
yathā kimpuruṣādyeṣu kṛtāvāsaḥ sadā janaḥ //

śākadvīpādiṣu tathā kṣīrādikṛtabhojanaḥ
himenduhimanīlābja sasyakasphaṭikadyutiḥ //

daśavarṣasahasrāyur naṣṭaduḥkhaikakaṇṭakaḥ
saptamāmudadherarvāk dve koṭī satrikaṃ dalam //

pañcāśacca sahasrāṇi karṇāddhemādrigarbhataḥ
tato hiraṇmayī bhūmir nānāratnadrumācalā //

krīḍārthaṃ vedhasā sṛṣṭā devānāṃ daśakoṭikī
lokāloko bahistasyā lokālokaniyāmakaḥ //

yojanāyutaviṣkambhas tuṅgaśṛṅgaparicchadaḥ
tasya śṛṅgeṣu tīkṣṇāṃśor bhāsaścandrātapopamāḥ //

na tāpayati vaikṛṣṭyād dhāmānyāśābhṛtāṃ mune
tamaḥ parastānnibiḍaṃ lakṣāṇyekonaviṃśatiḥ //

catvāriṃśatsahasrāṇi pañcatriṃśacca koṭayaḥ
saptaviṃśatilakṣāṇi koṭiścaikā samudrarāt //

haimaṃ kaṭāhakaṃ koṭir garbhādeti samantataḥ
tithilakṣo bhuvarloko dhruvaprānto mahītalāt //

tadūnakoṭisvarlokaḥ svargivaryasamāśrayaḥ
mahardvikoṭiryatrāste marīcyādimunivrajaḥ //

jano 'ṣṭakoṭyavacchinnaḥ pitṛjahnujanāśrayaḥ
tapo 'rkakoṭiryatrāste mahāyogī sanandanaḥ //

ṛbhuḥ sanatkumāraśca sanakaśca mahātapāḥ
tataḥ satya[ma]dhiḥsthānaṃ satyalokaḥ svayambhuvaḥ //

kāmātiśayasampannaḥ koṭayo nava sapta ca
sāvitrī mūrtimatyāste yatra vedāśca sānugāḥ //

tataścatasraḥ ṣaṭ ceti madhutripuravidviṣoḥ
sthāne jyotiṣmatīcitre koṭiraṇḍakaṭāhakaḥ //

śatakoṭipravistīrṇa iti brahmāṇḍagolakaḥ
bhūyasā tulya evāyaṃ sarvasrotaḥsu mānataḥ //

tasya prācīṃ diśaṃ śakraḥ pātyagniḥ pūrvadakṣiṇām
dakṣiṇāṃ bhūtasaṃhartā rākṣaso dakṣaṇāparām //

paścimāṃ varuṇo devo nabhasvān paścimottarām
udīcīṃ somayakṣeśāv īśaḥ prāguttarāṃ diśam //

ūrdhve brahmā hariradhaḥ sarvārthāvahitāḥ sadā
eṣāmapi niyantāro rudrā daśa daśa sthitāḥ //

bhūmimanto 'pyamī yeṣāṃ notkrāmanti bhayātpadam
nānārūpairmahāvīryais taruṇārkasamaprabhaiḥ //

vṛtā nānāyudhadharair nāmabhistānnibodha me
budhnavajraśarīrāja kapālīśapramardanāḥ //

prāgvibhūtyavyayau śāsta pinākī tridaśādhipaḥ
bhasmakṣayāntakahara jvalanāgnihutāśanāḥ //

piṅgalaḥ khādako babhrur dahanaścāgnidiggatāḥ
vidhātṛdhātṛkartrīśa kālamṛtyuviyojakāḥ //

yāmyadharmeśasaṃyoktṛ harāśca yamanāyakāḥ
nirṛtirmāraṇakrodha hantṛdhūmravilohitāḥ //

ūrdhvaliṅgavirūpākṣa daṃṣṭribhīmāḥ palādapāḥ
balātibalapāśāṅga śvetabhūtajalāntakāḥ //

mahābalamahābāhu sunādyabdaravāḥ kapāḥ
laghuśīghramahadvega sūkṣmatīkṣṇakṣayāntakāḥ //

kapardyabdeśapañcānta pañcacūḍāśca vāyupāḥ
nidhīśo rūpavān dhanya saumyaśāntajaṭādharāḥ //

kāmaprasādalakṣmīśa prakāśāścenduyakṣapāḥ
vidyeśasarvavijjñāna vedavijjyeṣṭhavedagāḥ //

vidyāvidhātṛbhūteśa balipriyasukhādhipāḥ
śambhurgaṇādhyakṣavibhu tryakṣacaṇḍāmarastutāḥ //

vicakṣaṇanabholipsu saṃvivāhāśca mūrdhani
krodhanānilabhugbhogi grasanodumbareśvarāḥ //

vṛṣo viṣadharo 'nanto vajro daṃṣṭrī ca viṣṇupāḥ
tato 'mbhaḥpramukhā bhoga bhūmayastāsu saṃsthitāḥ //

pañcāṣṭakā niyoktṝṇāṃ kṣetrāvāptaphalaśriyaḥ
bhārabhūtyāṣāḍhiḍiṇḍi lākulyamarapuṣkarāḥ //

prabhāsanaimiṣau ceti guhyāṣṭakamidaṃ jale
śrīśālajalpakedāra bhairavāmrātakeśvarāḥ //

hariścandramahākālam adhyāḥ sātipadā rucau
mahendrabhīmavimala kurukṣetragayākhalāḥ //

sanāpadottarāḥ sāṭṭa hāsāḥ sanākhalāḥ khage
sthāṇusvarṇākṣagokarṇa bhadrakarṇamahālayāḥ //

vastrapadāvimukhāhva rudrakoṭyaḥ khamaṇḍale
pavitrāṣṭakamityāhur garve mātrendriyagocare //

sthāṇvaṣṭakaṃ dvijaśreṣṭha nāmataḥ kathayāmi te
mākoṭamaṇḍaleśāna dviraṇḍachagalāṇḍakāḥ //

sthūlasthūleśvarau śaṅku karṇakālañjarāvapi
sūkṣmāmarapurāṇyaṣṭau buddhau paiśācamāditaḥ //

rākṣasaṃ yākṣagāndharvaṃ māhendraṃ ca maharddhimat
saumyaṃ prājeśvaraṃ brāhmaṃ dīptaṃ paramayā śriyā //

gauṇe yogīśadhāmāni tvakṛtaṃ kṛtaraibhavam
brāhmavaiṣṇavakaumāram aumaṃ śraikaṇṭhamantataḥ //

vīrabhadrasya rucimad ddhāma yogivarastutam
svapadādho 'dhikārastha sarvarudrādhikaśriyaḥ //

vāmadevabhavānanta bhīmomāpatyajeśvarāḥ
sarveśāneśvarāveka vīraikaśivasaṃjñitau //

ugraḥ pracaṇḍadṛk ceśo guṇānāṃ mūrdhni saṃsthitāḥ
tapasā guruṇopāsya krodhādīn gurutāṃ matāḥ //

svādhikāravidhau tīkṣṇā rudrāḥ sarvārthadṛkkriyāḥ
tebhyo daśaguṇaśrīkān pradhānādhipatīñchṛṇu //

krodheśacaṇḍasaṃvarta jyotiḥpiṅgalasūragāḥ
pañcāntakaikavīrau ca śikheda iti te smṛtāḥ //

sarvendriyaḥ sarvatanuḥ sarvāntaḥkaraṇāśrayaḥ
puruṣe niyatau yantā kāle kalanaśaktimān //

bhuvaneśamahādeva vāmadevabhavodbhavāḥ
ekapiṅgekṣaṇeśānā -ṅguṣṭhamātrāśca bhāsvarāḥ //

parameśopamā rāga vidyāgarbhe kalāpade
mahāpuracatuḥṣaṣṭi maṇḍale maṇḍalādhipāḥ //

anantastrikalo goptā kṣemīśo brahmaṇaḥ patiḥ
dhruvatejodhiṣau rudrau gahaneśaśca viśvarāṭ //

māyādhikāriṇo rudrā maṇḍalādhipatīśvarāḥ
saṃsāracakrakārūḍha bhūtagrāmavivartakāḥ //

etāvatyeva ghoreyaṃ sarvabhūtabhavāvaniḥ
sīdantyajñānino yasyāṃ paṅke gāva ivācalāḥ //

bhṛguṇī brahmavetālī sthāṇumatyambikā parā
rūpiṇī nandinī jvālā saptasaptārbudeśvarāḥ //

vidyārājñyastu kathitā vidyāyāṃ rudrasaṃstutāḥ
tāsāmupari dīptaśrīr devo vidyādhipaḥ sthitaḥ //

mantreśeśacidāviṣṭa rudravyūhāṣṭakānugaḥ
ucchuṣmāḥ śambarāścaṇḍā mahāvīryāḥ padadruhaḥ //

rudrā gaṇāḥ sadikpālāḥ śāstrāṇi patayastataḥ
te cānantaprabhṛtayo gaditā eva nāmataḥ //

svasvarūpāśca te vipra pūrvaṃ praśnānuṣaṅgataḥ
sādāśive pavitrāṅga sakalādiparicchadaḥ //

devaḥ sadāśivo bindau nivṛttyādikaleśvarāḥ
nāde dhvanipatiḥ śaktau sarvaśaktimatāṃ varaḥ //

yonirviśvasya vāgīśāḥ patayaḥ parataḥ śivaḥ
sadāśivaśivāntādhva kalpitāṇuvapuḥsthitiḥ //

sarvātiśayaviśrāmas tadūrdhvaṃ patayaḥ katham
īśānatītya śāntāntaṃ tattvaṃ sādāśivaṃ smṛtam //

bhuvanānyapi nādādi kalā nānyaḥ patiḥ śivāt
kiṃtu yaḥ patibhedo 'smin sa śāstre śaktibhedavat //

kṛtyabhedopacāreṇa tadbhedasthānabhedajaḥ
karotyunmīlanaṃ yābhiḥ śaktibhirnaratejasaḥ //

tā nivṛttyādisaṃjñānāṃ bhuvanānāmadhīśvarāḥ
nivartayati bhūtāni yayā sāsya nivartikā //

nivṛttiriti tatsthānaṃ tatreśo 'pi nivṛttimān
nivṛttasya gatirbhūyo yayā prācyāvalakṣaṇā //

niṣidhyate pratiṣṭhā sā sthānaṃ tavāṃśca tatpatiḥ
tyaktvāptagamyaviṣayaṃ yayā jñānaṃ dadātyaṇoḥ //

sā vidyā sthānamapyasyā vidyeśaśca tadīśvaraḥ
sarvaduḥkhapraśamanaṃ yayāsya kurute haraḥ //

sā śāntistatpadaṃ ceti tatkurvan so 'pi śāntimān
ūrdhvādhoviṣayāloko mahānyaśca mahattaraḥ //

mahattamaśca kriyate cito yābhirvimucyataḥ
tā indhikādyāstatsthānaṃ tadvānīśastisṛṣvapi //

sarvajñatvādiyoge 'pi niyojyatvaṃ malāṃśataḥ
pramārṣṭi tadyayā sāsya mocikā tatpadaṃ ca yat //

mocakastatkriyākṛcca yayeśānaṃ karoti tam
sordhvagā tatpadaṃ ceti tadīśaścordhvagāpatiḥ //

ye 'pi tatpadamāpannāḥ śaivasādhanayogataḥ
te tatsthityantamāhlādaṃ prāpya yānti paraṃ padam //

na ca sṛṣṭyādi kurvanti svārthaniṣṭhā hi te yataḥ
iti sādāśivaṃ tattvaṃ vyākhyātaṃ leśatastava //

śaktāvapyevamityeṣa sakalaḥ kṛtyayogataḥ
kṛtyaṃ tadādiviṣayaṃ niṣkalo 'nyatra sarvadā //

bhūmiprādhānikagranthi vidyābindukalādiṣu
guṇakārāḥ daśādyāḥ syur nādakoṭeradho mune //

ūrdhvaṃ kalāyā vidyādhaḥ śrūyante gahanādhipāḥ
tadantarālametāvad iti dhījātra lakṣaṇā //

dvayorapyadhvanorevaṃ kramaprasavayoginoḥ
vilayaḥ prātilomyena śaktitattvadvayāvadhiḥ //

vyastasyātha samastasya vilayaḥ sa kathaṃ kiyān
tattvamārgasya bhagavan brūhi sarvārthadarśyasi //

mahāsvāpe samastasya vyastasyāvāntaro layaḥ
sargo 'pyevaṃ sthiteḥ kālaḥ kathyamāno 'vadhāryatām //

caturyugasahasrāntam aharhemāṇḍajanmanaḥ
niśā tāvatyahorātra mānenābdaparārdhake //

vilayo vyutkrameṇaiṣa prakṛtyādi nivāryate
tadā rudraśataṃ vīra śrīkaṇṭhau ca pradhānapāḥ //

śaktyākramya jagatsūkṣmaṃ sūkṣmadehāṃśca cidvataḥ
prakṛtisthāśayān kālaṃ tatsvāpāntamupāsate //

śiveṣṭamantrabhṛnnunna maṇḍalādhipatīritāḥ
kāle jagatsamutpādya svādhikāraṃ prakurvate //

karma dharmādikaṃ tacca guṇatvena matau sthitam
guṇino na guṇo 'paiti prakṛtāvucyate katham //

satyaṃ buddhiguṇaḥ karma nāpaiti guṇino guṇaḥ
dehākṣaphalabhūmīnāṃ tātsthyāt tatropacaryate //

ādhāre kāraṇe kārye samīpe copakārake
dharmādyanukṛtau ceti lakṣaṇāṃ sūrayo jaguḥ //

evaṃ guṇādisargāṇāṃ parārdhe guṇakāraṇam
kalā leḍhi kalāṃ māyā svādhikāraparāṅmukhī //

tannivṛttau nivartante devāstadadhikāriṇaḥ
sargasthityādiko yasmād adhikārastadāśrayaḥ //

evaṃ mantreśamukhyeṣu viśatsvabhimataṃ padam
vidyāmatti sadātattvaṃ tadbindurbaindavaṃ dhvaniḥ //

nādamatti parā śaktiḥ śaktimīṣṭe svayaṃ haraḥ
bhavināṃ viśramāyaivaṃ māyāyāśca paraḥ śivaḥ //

ākalayya svadṛkśaktyā svāpaṃ sṛṣṭyai pravartate
evaṃ tattvāni bhāvāśca bhuvanāni vapūṃṣi ca //

śuddhāśuddhādhvanorvipra vyākhyātāni samāsataḥ
vidyā pañcāṇudehāśca bindurnādo 'tha kāraṇam //

pañcaskandhaḥ paro mārgaḥ kva bhāvāḥ pratyayaḥ sthitāḥ
nādaḥ sūkṣmaḥ kalā kāla rāgayugme sapūruṣe //

sthūlaḥ pañcakalo nādaḥ pañcatattvāśrayo mune
pradhānādicaturgranthi nidhirbinduścatuṣkalaḥ //

garve manomukhā devā buddhau bhāvādayaḥ sthitāḥ
pañcamantratanurdevaḥ sthitastanmātrapañcake
sūkṣmabhūteṣu mantreśā mantrāḥ sthūleṣu saṃsthitāḥ //

iti yadaṇunirodhi dhvāntabījādyadṛṣṭaṃ paśumatasṛtadṛgbhiḥ pāśajālaṃ subhūyaḥ
tadupaśamanimittaṃ vakṣyamāṇakriyāto rucadavihataśaktiḥ śāmbhavī mantrasampat //