Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 4.3

mahāpralayasargādau prathamo ḥsau prajāpatiḥ /
smṛtyātmā jāyate sarge smṛtyātmaiva tato jagat //

mahāpralayasargādāv evam etad raghūdvaha /
smṛtyātmaiva bhavaty ādau prathamo ḥsau prajāpatiḥ //

tatsaṅkalpātma ca jagat smṛtyātmaivam Ś6: °ātmavam idaṃ tataḥ /
iti saṅkalpanagaraṃ sthitam pūrvaprajāpateḥ //

iti sthite ḥpi sā rāma tasya pūrvaprajāpateḥ N17, Ś6: °pate /
sthitir na sambhavaty eva nabhasīva Ś1, Ś3: nabhasīva; N17, Ś6: nabhasy eva mahādrumaḥ //

na sambhavati kim brahman sargādau prāktanī smṛtiḥ /
mahāpralayasammohair N17: °pr(ya)alaya° naśyati prāksmṛtiḥ katham //

prāṅmahāpralaye prājña pūrve brahmādayaḥ purā /
kila nirvāṇam āyātās te ḥvaśyam brahmatāṃ gatāḥ //

prāktanyāḥ kaḥ smṛtes smartā tasmāt kathaya suvrata /
smṛtir Ś3: smṛtir; N17, Ś1, Ś6: smṛti° nirmūlatāṃ yātā smartur muktatayā yataḥ //

ataḥ smartur abhāve sā smṛtiḥ kodetu kiṃ katham /
avaśyaṃ hi mahākalpe sarve mokṣaikabhāginaḥ //

nānubhūte ḥnubhūte ca svataś cidvyomni yā smṛtiḥ /
sā jagacchrīr iti prauḍhā dṛśyābhāve hi citprabhā //

bhāti saṃvitprabhaivāccham anādyantāvabhāsinī /
yat tad etaj jagad iti svayambhūr iti ca sthitam //

anādikālasaṃsiddhaṃ yad bhānam brahmaṇo nijam /
sa ātivāhiko deho virājo jagadākṛtiḥ //

paramāṇāv idam bhāti jagat sabhuvanatrayam /
deśakālakriyādravyadinarātrikramānvitam //

paramāṇum prati tatas tasyāntas Ś6: tasyāṃtasyāntas tādṛg eva ca /
bhāti bhāsvaritākāraṃ Ś1, Ś3, Ś6: bhāsvaritā°; N17: bhāsuritā° tādṛggirikulāvṛtam N17, Ś1, Ś3, Ś6: °kulam punaḥ //

tatrāpi tādṛgākāram evam praty aṇum ātatam /
dṛśyam ābhāti bhārūpam etad aṅga na vāstavam //

ity asty anto na saddṛṣṭer asaddṛṣṭeś ca vā kvacit /
asyās tv abhyuditam buddham abuddham prati vānagha //

buddham pratīdam brahmaiva kevalaṃ śāntam avyayam /
abuddham prati tu dvaitam bhāsuram N17: bhāsuram; Ś6: bhāsvaram bhuvanānvitam //

yathedam bhāsuram bhāti jagad aṇḍakajṛmbhitam /
tathā koṭisahasrāṇi bhānty anyāny N17: °any*ā*° apy aṇāv aṇau //

yathā stambhe putrikāntas tasyāś cāṅgeṣu putrikā /
tasyāś ca putrikāsty aṅge tathā trailokyaputrikā //

na bhinnā na ca saṅkhyeyā yathādrau paramāṇavaḥ /
tathā brahmabṛhanmerau trailokyaparamāṇavaḥ //

sūryaughāṃśuṣv asaṅkhyātuṃ śakyante laghavo N17: l(ā)agha° ḥṇavaḥ /
nānādyantāś cidāditye Ś6: °āditye; N17: °ādityo trailokyaparamāṇavaḥ //

yathāṇavo vahanty arkadīptiṣv apsu rajaḥsu ca /
tathā vahante cidvyomni trailokyaparamāṇavaḥ //

śūnyānubhavamātrātma bhūtākāśam N17: °ānubh(ā)ava° idaṃ yathā /
sargānubhavamātrātma N17: sargānu°; Ś6: sarvānu° cidākāśam idaṃ tathā //

sargas tu sargaśabdārthatayā buddho nayaty adhaḥ /
sa brahmaśabdārthatayā buddhaḥ śreyo bhavaty alam //

vijñānātmā śāsitā viśvabījam brahmaivādyaṃ svaṃ cidākāśamātraṃ /
tasmāj jātaṃ yat tad eveti vedyaṃ viddhi svāntar bodhasambodhamātram Ś6: °sambodha°; N17: °sambhodha° //