Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 4.2

athaitadabhyupagame vacmi vedyavidāṃ vara /
samastakalanātīte mahācidvyomni nirmale //

jagadādyaṅkuras tatra yady asti tad asau tadā /
kair ivodeti kathaya kāraṇaiḥ sahakāribhiḥ //

sahakārikāraṇānām abhāve vāṅkurodgatiḥ /
vandhyākanyā ca dṛṣṭeha na kadācana kenacit //

sahakārikāraṇānām abhāve yac ca voditam N17: v(e)*o*di° /
mūlakāraṇam evātmā tat svabhāve sthitaṃ tathā //

sargādau sargarūpeṇa brahmaivātmani tiṣṭhati Ś6: °ṣṭha°; N17: °ṣṭa° /
yathāsthitam anākāraṃ kva janyajanakakramaḥ //

atha pṛthvyādayo ḥnye vā kuto ḥpy āgatya kurvate /
sahakārikāraṇatvaṃ tat pūrvaivātra dūṣaṇā //

tasmāt pare jagac chāntam āste tat sahakāraṇaiḥ /
vinā prasaratīty uktir bālasya na vipaścitaḥ //

tasmād rāma jagan nāsīn na cāsti na bhaviṣyati /
cetanākāśam evācchaṃ kacatīttham ivātmani //

atyantābhāva evāsya jagato vidyate yadā /
tadā brahmedam akhilam iti sad rāma nānyathā //

pūrvapradhvaṃsanānyoḥnyābhāvair N17, Ś6: °pradhvaṃsinā° yad upaśāmyati /
aśāntam eva tac citte na śāmyaty eva tad yataḥ //

atyantābhāvam evāto jagaddṛśyasya sarvadā /
varjayitvetarā yuktir nāsty evānarthasaṅkṣaye Ś6: nāsty evā°; N17: nāste vā° //

cidākāśasya bodho ḥyaṃ jagadādīti yat sthitam /
ayaṃ so ḥham idaṃ rūpālokacittakalādy api //

idam arkādi pṛthvyādi tathedaṃ vatsarādi ca /
ayaṃ kalpaḥ kṣaṇaś Ś1, Ś3: kalpaḥ kṣaṇaś; N17, Ś6: kalpakṣaṇaś cāyam ime maraṇajanmane //

ayaṃ kalpāntasaṃrambho mahākalpānta eṣa saḥ /
ayaṃ sa sargaprārambho bhāvābhāvakramas tv asau //

lakṣāṇīmāni kalpānām imā brahmāṇḍakoṭayaḥ Ś1: °koṭayaḥ; N17, Ś3, Ś6: °keṭayaḥ /
ime brahmendranicayā imā viṣṇvādiśaktayaḥ //

ete ceme pariṇatā ime bhūya upāgatāḥ /
imāni dhiṣṇyajālāni deśakālakalā imāḥ Ś6: imā //

mahācitparamākāśam anāvṛttam anantakam /
yathā pūrvaṃ sthitaṃ śāntam ity evaṃ kacati svayam //

paramāṇusahasrāṃśabhāsa etā mahāciteḥ /
svabhāvabhūtā evāntaḥsthitā nāyānti yānti no //

svayam antaś camatkāro yas samudgīryate citā /
tat sargabhānam bhātīdam bhārūpaṃ na ca bhittimat //

nodyanti na ca naśyanti nāyānti na ca yānti ca /
mahāśilāntarlekhānāṃ sanniveśa ivācalāḥ //

ime sargāḥ prasphuranti svataḥ svātmani nirmale /
nabhasīva nabhobhāgā nirākārā nirākṛtau //

dravatvānīva toyasya spandā iva sadāgateḥ /
āvartā iva vāmbhodher guṇino vāthavā guṇāḥ //

Vgl. BĀU II 4,12 vijñānaghana evaikam idam ittham iva sthitam /
sodayāstamayārambham anantaṃ śāntam ātatam //

sahakāryādihetūnām abhāve śūnyatā jagat /
svayambhūr jāyate ceti kilonmattakaphūtkṛtam //

praśāntasarvārthakalākalaṅko nirastaniḥśeṣavikalpatalpaḥ /
cirāya vidrāvitadīrghanidro N17, Ś6: nidrāvita° bhavābhayo bhūṣitabhūḥ prabuddhaḥ //