Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.8

nākṛtir na ca karmāṇi nāspadaṃ na parākramaḥ /
tan mithyājñānavat prauḍhaṃ daivaṃ nāma kim ucyate //

svakarmaphalasaṃprāptāv idam ittham itīha yāḥ /
giras tā daivanāmnaitāḥ prasiddhiṃ samupāgatāḥ //

tathaiva mūḍhamatibhir daivam astīti niścayaḥ /
ātto ā(r)tto duravabodhena rajjāv rajj⟨v⟩āv iva bhujaṅgamaḥ //

hyastanī duṣkriyābhyeti śobhāṃ satkriyayā yathā /
adyaivaṃ prāktanī tasmād yatnāt satkāryavān bhava //

mūḍhānumānasaṃsiddhaṃ daivaṃ yasyāsti durmateḥ /
daivād dāho 'stu mā veti vaktavyaṃ tena pāvake //

daivam eveha cet karma puṃsaḥ kim iva ceṣṭayā /
snānadānāśanādārān °dārā[n] daivam eva kariṣyati //

kiṃ vā śāstropadeśena mūko 'yaṃ puruṣaḥ kila /
saṃcāryate tu daivena kiṃ kasyehopadiśyate //

na ca niḥspandatā loke dṛṣṭeha śavatāṃ vinā /
spandaś ca phalasaṃprāptis tasmād daivaṃ nirarthakam //

na cāmūrtena daivena mūrtasya sahakartṛtā |
hastādīn īhataś caiva na daivena kvacit kṛtam ||

manobuddhivad apy etad daivaṃ nehānubhūyate /
āgopālaṃ kila prājñais tena daivam asat sadā //

pṛthak ced buddhir anyo 'rthaḥ saiva cet kānyatā tayoḥ /
kalpanā vā pramāṇaṃ cet pauruṣaṃ kiṃ na kalpyate //

nāmūrtena ca saṅgo 'sti nabhaseva vapuṣmataḥ °mat⟨ā⟩[aḥ] /
mūrtaṃ ca dṛśyate lagnaṃ tasmād daivaṃ na vidyate //

viniyoktātha bhūtānām asty anyat tajjagattraye /
śeratāṃ śerat(e)āṃ bhūtavṛndāni daivaṃ sarvaṃ kariṣyati //

daivenetthaṃ °n(o)[e]tthaṃ niyukto 'smi kiṃ karomīdṛśaṃ sthitam /
samāśvāsanavāg eṣā na daivaṃ paramārthataḥ //

mūḍhaiḥ prakalpitaṃ daivaṃ tatparās te kṣayaṃ gatāḥ /
prājñās °jñ⟨a⟩[ā]s tu puruṣārthena padam uttamam āgatāḥ //

ye śūrā ye ca vikrāntā ye prājñā ye ca paṇḍitāḥ /
tais taiḥ kair iva loke 'smin vada daivaṃ pracakṣyate //

kālavidbhir vinirṇītā yasyāsti cirajīvitā /
sa cej jīvati saṃchinnaśirās tad daivam uttamam //

kālavidbhir vinirṇītaṃ pāṇḍityaṃ yasya rāghava /
anadhyāpita evāsau tajjñaś ced daivam uttamam //

viśvāmitreṇa muninā daivam utsṛjya dūrataḥ /
pauruṣeṇaiva saṃprāptaṃ brāhmaṇyaṃ °ṇy(e)aṃ rāma nānyathā //

amībhir na parai rāma puruṣair munitāṃ gataiḥ /
pauruṣeṇaiva saṃprāptā ciraṃ gaganagamitā //

utsādya devasaṃghātāṃś cakrus tribhuvanodare /
pauruṣeṇaiva yatnena sāmrājyaṃ dānaveśvarāḥ //

ālūnaśīrṇam ābhogi jagad ājahrur ojasā /
pauruṣeṇaiva yatnena dānavebhyaḥ °bhy⟨o 'su°⟩[aḥ su°] sureśvarāḥ //

rāma pauruṣayuktyaiva salilaṃ dhāryate na vā /
ciraṃ karaṇḍake yuktyā na daivaṃ tatra kāraṇam //

haraṇādānasaṃrambhavibhramabhramabhūmiṣu /
śaktatā dṛśyate rāma na daivasyauṣadher d⟨e⟩[ai]va° iva //

sakalakāraṇakāryavivarjitaṃ nijavikalpavaśād upakalpitam /
tvam anavekṣya hi daivam asanmayaṃ śraya śubhāśaya pauruṣam uttamam //