Language

ENहिગુ
Scripture Library

Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 2.6

2.6.1

tasmāt prākpauruṣaṃ daivaṃ nānyat nānya(sta)t tat projjhya dūrataḥ /
sādhusaṅgamasacchāstrair jīvam uttārayed balāt //

2.6.2

yathā yathā prayatnaḥ syād bhaved āśu phalaṃ tathā /
iti pauruṣam evāsti daivam astu tad eva vaḥ //

2.6.3

duḥkhād yathā duḥkhakāle hā kaṣṭam iti kathyate /
hākaṣṭaśabdaparyāyas tathā hā daivam ity api //

2.6.4

prāksvakarmetarākāraṃ daivaṃ nāma na vidyate /
bālaḥ prabalapuṃseva taj jetum iva śakyate //

2.6.5

hyastano duṣṭa ācāra ācāreṇādya cāruṇā /
yathāśu śubhatāṃ yāti prāktanaṃ kukṛtaṃ tathā //

2.6.6

tajjayāya yatante ye na lābhalavalampaṭāḥ /
te mūḍhāḥ prākṛtā dīnāḥ sthitā daivaparāyaṇāḥ //

2.6.7

pauruṣeṇa kṛtaṃ karma daivād yad abhinaśyati /
tatra nāśayitur jñeyaṃ pauruṣaṃ balavattaram //

2.6.8

yad ekavṛntaphalayor apy ekaṃ śūnyakoṭaram /
tatra prayatnaḥ sphuritas tathā tadrasasaṃvidaḥ °ra⟨m⟩[s]a° //

2.6.9

yat prayānti jagadbhāvāḥ saṃsiddhā api saṃkṣayam /
kṣayakārakayatnasya tatra jñeyaṃ mahad balam //

2.6.10

bhikṣuko maṅgalebhena nṛpo yat kriyate balāt /
tad amātyebhapaurāṇāṃ prayatnasya mahat phalam //

2.6.11

pauruṣenānnam ākramya yathā dantair vicūrṇyate /
alpaṃ pauruṣam ākramya tathā śūreṇa cūrṇyate //

2.6.12

anubhūtaṃ hi mahatāṃ lāghavaṃ yatnaśālināṃ /
yatheṣṭaṃ viniyujyante te taiḥ karmasu loṣṭavat //

2.6.13

śaktasya pauruṣaṃ dṛśyam adṛśyaṃ vāpi yad bhavet /
tad daivam ity aśaktena buddham ātmany abuddhinā //

2.6.14

bhūtānāṃ balavadbhūtayatno daivam iti sthitam /
tasthuṣām apy adhiṣṭhātṛvatām etat sphuṭaṃ mithaḥ //

2.6.15

śāstramātyebhapaurāṇām śāstr⟨ā⟩[a]° avikalpyā svabhāvadhīḥ /
sā yā bhikṣukarājyasya kartrī dhartrī prajāsthiteḥ //

2.6.16

aihikaḥ prāktanaṃ hanti prāktano 'dyatanaṃ balāt /
sarvadā puruṣaspandas tatrānudvegavāñ jayī //

2.6.17

dvayor adyatanasyaiva pratyakṣād balitā bhavet /
daivaṃ jetum ato yatnair bālo yūneva śakyate //

2.6.18

meghena nīyate yad vā vatsaropārjitā kṛṣiḥ /
meghasya puruṣārtho 'sau jayaty adhikayatnavān //

2.6.19

krameṇopārjite 'py arthe naṣṭe kāryā na kheditā /
na balaṃ yatra me śaktaṃ tatra kā paridevanā //

2.6.20

yan na śaknomi tasyārthe yadi duḥkhaṃ karomy aham /
tad amānitamṛtyor me yuktaṃ pratyaharodanam //

2.6.21

deśakālakriyādravyavaśato visphuranty amī /
sarva eva jagadbhāvā jayaty adhikayatnavān //

2.6.22

tasmāt pauruṣam āśritya sacchāstraiḥ satsamāgamaiḥ /
prajñām amalatāṃ nītvā saṃsārāmbunidhiṃ tara //

2.6.23

prāktanaś caihikaś cāsau puruṣārthau phaladrumau /
aihikaḥ puruṣārthaś ca jagaty abhyadhikas tayoḥ //

2.6.24

karma yaḥ prāktanaṃ tucchaṃ na nihanti śubhehitaiḥ /
ajño jantur anīśo 'sau vāṅmanaḥsukhaduḥkhayoḥ //

2.6.25

yas tūdāracamatkāraḥ sadācāravihāravān /
sa niryāti jaganmohān mṛgendraḥ pañjarād iva //

2.6.26

kaścin māṃ prerayaty evam ity anarthakukalpane /
yaḥ sthito dṛṣṭam utsṛjya tyājyo 'sau dūrato 'dhamaḥ //

2.6.27

vyavahārasahasrāṇi yāny upāyānti yānti ca /
yathāśāstraṃ vihartavyaṃ teṣu tyaktvā sukhāsukhe //

2.6.28

yathāśāstram °śāstr⟨ā⟩[a]m anucchinnāṃ maryādāṃ svām anujjhataḥ /
upatiṣṭhanti sarvāṇi ratnāny ambunidher iva //

2.6.29

svārthaprāpakakāryaikaprayatnaparatā budhaiḥ /
proktā pauruṣaśabdena sā siddhyai śāstrayantritā //

2.6.30

kriyāyāḥ spandadharmiṇyāḥ °ṇyā[ḥ] svārthasādhakatā svayam /
sādhusaṅgamaśāstrārthatīkṣṇayābhyūhyate dhiyā //

2.6.31

anantaṃ samatānandaṃ paramārthaṃ vidur budhāḥ /
sa yebhyaḥ prāpyate 'nantaṃ te sevyāḥ śāstrasādhavaḥ //

2.6.32

prāktanaṃ pauruṣaṃ tac ced daivaśabdena kathyate /
tad yuktam etad etasmin nāsti nāpavadāmahe //

2.6.33

mūḍhaiḥ prakalpitaṃ daivam anyad yais te kṣayaṃ gatāḥ /
nityaṃ svapauruṣād eva lokadvayahitaṃ bhavet //

2.6.34

hyastanī duṣkriyābhyeti śobhāṃ satkriyayā yathā /
adyaivaṃ prāktanī tasmād yatnāt satkāryavān bhava //

2.6.35

karāmalakavad dṛṣṭaṃ pauruṣād eva yat phalam /
mūḍhaḥ pratyakṣam utsṛjya utsṛ⟨ṣṭā⟩[jya] daivamohe nimajjati //

2.6.36

sakalakāraṇakāryavivarjitaṃ nijavikalpabalād upakalpitam /
tad anapekṣya hi daivam asanmayaṃ śraya śubhāśaya pauruṣam ātmanaḥ //

2.6.37

śāstraiḥ sadācaritajṛṃbhitadeśadharmair yat kalpitaṃ phalam atīva ciraprarūḍham /
tasmin hṛdi sphurati no 'param eti cittam aṅgāvalī tad anu pauruṣam etad āhuḥ //

2.6.38

buddhvaiva pauruṣaphalaṃ puruṣatvam etad ātmaprayatnaparataiva sadaiva kāryā /
neyā tataḥ saphalatāṃ paramām athāsau sacchāstrasādhujanapaṇḍitasevanena //

2.6.39

daivapauruṣavicāracārubhiś cetasā caritam ātmapauruṣam /
nityam eva jayatīti bhāvitaiḥ kārya āryajanasevanodyamaḥ //

2.6.40

janmaprabandhamayam āmayam eṣa jīvo buddhvaihikaṃ sahajapauruṣam eva siddhyai /
śāntiṃ nayatv avitathena varauṣadhena pṛṣṭena tuṣṭiparapaṇḍitasevanena //

Original text: Mokṣopāyaṭīkā · Edition: Walter Slaje 1. (Vairāgya-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 3 Walter Slaje 2. Prakaraṇa (Mumukṣuvyavahāra). Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz Leykam Materialien für eine kritische Ausgabe des Mokṣopāya 1 Walter Slaje 3. (Utpatti-)Prakaraṇa. Bhāskarakaṇṭhas Mokṣopāya-Ṭīkā Graz EWS-Fachverlag Materialien für eine kri · Data entry Walter Slaje · GRETIL (Göttingen) · CC BY-NC-SA 4.0

Esc