Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.25

vṛtte 'sminn eva caiteṣāṃ kālādīnām mahāmune /
saṃsāranāmni kaivāsthā mādṛśānām bhavatv iha //

vikrītā iva tiṣṭhāma etair daivādibhir vayam /
dhūrtaiḥ prapañcacaturair mugdhā vanamṛgā iva N11: °gā*i*va(yam) //

eṣo 'nāryasamācāraḥ kālaḥ kavalanonmukhaḥ N11: k(e)ava° /
jagaty avirataṃ N11: °ra(haṃ)*taṃ* lokam pātayaty āpadarṇave //

dahaty ante durāśābhir daivo dāruṇaceṣṭayā /
lokam puṣpanikāśābhir jvālābhir dahano yathā //

dhṛtiṃ vidhurayaty ekāmayadārūpavallabhā /
strītvāt svabhāvacapalā niyatir niyamonmukhī //

grasate 'viratam bhūtajālaṃ sarpa ivānilam /
kṛtāntaḥ karkaśācāro jarāṃ nītvā jagadvapuḥ //

yamanirghṛṇarājendro nārtaṃ nāmānukampate /
sarvabhūtadayācāro jano durlabhatāṃ gataḥ //

sarvā eva mune phalguvibhavā bhūtajātayaḥ /
duḥkhāyaiva durantāya dāruṇā lobhabhūmayaḥ //

āyur atyantataralam mṛtyur ekas tu niṣṭhuraḥ /
tāruṇyaṃ cātitaralam bālyaṃ jaḍatayā hṛtam //

kalākalaṅkito loko bandhavo bhavabandhanam /
bhogā bhavamahārogās tṛṣṇā ca mṛgatṛṣṇikā //

śatravaś cendriyāṇy eva satyaṃ yātam asatyatām /
praharaty ātmanaivātmā mana eva manoripuḥ //

ahaṅkāraḥ kalaṅkāya buddhayaḥ paripelavāḥ /
kriyā duṣphaladāyinyo līlāḥ strīniṣṭhatāṃ gatāḥ //

vāñchāviṣayaśālinyaḥ sacamatkṛtayaḥ kṛtāḥ /
nāryo doṣapatākinyo rasā nīrasatāṃ gatāḥ //

vastv avastutayā cāttaṃ dattaṃ cittam ahaṅkṛtau /
abhāvarodhitā Ś4: °rodi° bhāvā bhavānto nādhigamyate //

tapyate kevalaṃ sādho matir ākulitāntarā /
rāgorago N11, Ś4: garora° vilasati virāgaṃ nopagacchati //

rajoguṇahatā dṛṣṭis tamaḥ samparivardhate /
na cādhigamyate sattvaṃ tattvam atyantadūrataḥ //

sthitir asthiratāṃ yātā mṛtir āgamanonmukhī /
dhṛtir vaidhuryam āyāti ratir nityam avastuni //

matir māndyena malinā pātaikaparamaṃ vapuḥ /
jvalatīva jarā dehe pravisphūrjati duṣkṛtam //

yatnenāyāti yuvatā dūre sajjanasaṅgatiḥ /
gatir na vidyate kācit kvacin nodeti satyatā //

mano vimuhyatīvāntar muditā dūrato gatā /
nojjvalā karuṇodeti dūrād āyāti nīcatā //

dhīratādhīratām eti pātotpātaparo janaḥ /
sulabho durjanāśleṣo durlabhaḥ sādhusaṅgamaḥ //

āgamāpāyino bhāvā bhāvanā bhavabandhanī /
nīyate kevalaṃ kvāpi nityam bhūtaparamparā //

diśo Ś4: dṛśyo 'pi hi na dṛśyante deśo 'py avyapadeśabhāk /
śailā api hi śīryante N11, Ś4: śīrṣa° kaivāsthā mādṛśe N11: °dṛśo jane //

dravanty api samudrāś ca śīryante tārakā api /
siddhā api na sidhyanti kaivāsthā mādṛśe jane //

adyate 'sattayāpi dyaur bhuvanaṃ cāpi bhajyate /
dharāpi yāti vaidhuryaṃ kaivāsthā mādṛśe jane //

dānavā api dīryanti dhruvo 'py adhruvajīvitaḥ /
amarā api māryante kaivāsthā mādṛśe jane //

śakro 'py ākramyate śakrair yamo 'pi hi niyamyate /
vāyor apy asty avāyuṣṭvaṃ kaivāsthā mādṛśe jane //

somo 'pi vyomatām eti mārtāṇḍo 'py eti khaṇḍanam /
rugṇatām agnir Ś4: agnim apy eti kaivāsthā mādṛśe jane //

parameṣṭhy apy Ś4: °ṣṭhyāpi aniṣṭhāvān harate harim apy ajaḥ /
bhavo 'py abhavatāṃ yāti kaivāsthā mādṛśe jane //

kālaḥ śakalatām eti niyatiś cāpi nīyate /
kham apy ālīyate 'nante kaivāsthā mādṛśe jane //

aśravyāvācyadurdarśatantreṇājñātamūrtinā /
bhuvanāni viḍambyante kenāpi N11, Ś4: kenacid bhramadāyinā //

ahaṅkārakalām etya sarvatrāntaravāsinā /
na so 'sti triṣu lokeṣu yas teneha na badhyate //

śilāśailakaṭapreṣu sāśvasūto divākaraḥ /
vanapāṣāṇavan nityam avaśaḥ paridolyate //

dharāgolakam antaḥsthasurāsuragaṇāspadam Ś4: antastha° /
veṣṭyate dhiṣṇyacakreṇa pakvākṣoṭam iva tvacā //

divi devā bhuvi narāḥ pātāle 'surabhoginaḥ /
kalpitāḥ kalpamātreṇa nīyante jarjarāṃ daśām //

kāmaś ca jagatīśānaraṇalabdhaparākramaḥ /
akrameṇaiva vikrānto lokam ākramya valgati //

vasanto mattamātaṅgo madaiḥ kusumavarṣanaḥ Ś4: °ṣaṇai /
āmoditakakupcakraś ceto nayati vakratām //

anuraktāṅganālokalocanālokitākṛti /
spaṣṭīkartum manaḥ śakto na viveko mahān api //

paropakārakāriṇyā parārtyā paritaptayā /
buddha eva sukhī manye svārthaśītalayā N11, Ś4: śīlata° dhiyā //

utpannadhvaṃsinaḥ kālavaḍavānalapātinaḥ /
saṅkhyātuṃ kena śakyante kallolā jīvitāmbudheḥ //

sarva eva narā mohād durāśāpāśapātinaḥ /
doṣagulmakasāraṅgā nigīrṇā janmajaṅgale //

saṅkṣīyate jagati janmaparamparāsu lokasya tair iha kukarmabhir N11: ku*ka*rma° āyur etat /
ākāśapādapalatākṛtapāśakalpaṃ yeṣām phalaṃ na hi vicāravido 'pi vidmaḥ //

adyotsavo 'yam ṛtur eṣa tatheha yātrā te bāndhavāḥ sukham idaṃ sa viśeṣabhogaḥ /
itthaṃ mudhaiva kalayan svavikalpajālam ālolapelavamatir galatīha lokaḥ //