मोक्षोपायटीका · अध्याय 1.25

वृत्ते ऽस्मिन्न् एव चैतेषां कालादीनाम् महामुने ।
संसारनाम्नि कैवास्था मादृशानाम् भवत्व् इह ॥

विक्रीता इव तिष्ठाम एतैर् दैवादिभिर् वयम् ।
धूर्तैः प्रपञ्चचतुरैर् मुग्धा वनमृगा इव न्11: °गा*इ*व(यम्) ॥

एषो ऽनार्यसमाचारः कालः कवलनोन्मुखः न्11: क्(ए)अव° ।
जगत्य् अविरतं न्11: °र(हं)*तं* लोकम् पातयत्य् आपदर्णवे ॥

दहत्य् अन्ते दुराशाभिर् दैवो दारुणचेष्टया ।
लोकम् पुष्पनिकाशाभिर् ज्वालाभिर् दहनो यथा ॥

धृतिं विधुरयत्य् एकामयदारूपवल्लभा ।
स्त्रीत्वात् स्वभावचपला नियतिर् नियमोन्मुखी ॥

ग्रसते ऽविरतम् भूतजालं सर्प इवानिलम् ।
कृतान्तः कर्कशाचारो जरां नीत्वा जगद्वपुः ॥

यमनिर्घृणराजेन्द्रो नार्तं नामानुकम्पते ।
सर्वभूतदयाचारो जनो दुर्लभतां गतः ॥

सर्वा एव मुने फल्गुविभवा भूतजातयः ।
दुःखायैव दुरन्ताय दारुणा लोभभूमयः ॥

आयुर् अत्यन्ततरलम् मृत्युर् एकस् तु निष्ठुरः ।
तारुण्यं चातितरलम् बाल्यं जडतया हृतम् ॥

कलाकलङ्कितो लोको बन्धवो भवबन्धनम् ।
भोगा भवमहारोगास् तृष्णा च मृगतृष्णिका ॥

शत्रवश् चेन्द्रियाण्य् एव सत्यं यातम् असत्यताम् ।
प्रहरत्य् आत्मनैवात्मा मन एव मनोरिपुः ॥

अहङ्कारः कलङ्काय बुद्धयः परिपेलवाः ।
क्रिया दुष्फलदायिन्यो लीलाः स्त्रीनिष्ठतां गताः ॥

वाञ्छाविषयशालिन्यः सचमत्कृतयः कृताः ।
नार्यो दोषपताकिन्यो रसा नीरसतां गताः ॥

वस्त्व् अवस्तुतया चात्तं दत्तं चित्तम् अहङ्कृतौ ।
अभावरोधिता श्4: °रोदि° भावा भवान्तो नाधिगम्यते ॥

तप्यते केवलं साधो मतिर् आकुलितान्तरा ।
रागोरगो न्11, श्4: गरोर° विलसति विरागं नोपगच्छति ॥

रजोगुणहता दृष्टिस् तमः सम्परिवर्धते ।
न चाधिगम्यते सत्त्वं तत्त्वम् अत्यन्तदूरतः ॥

स्थितिर् अस्थिरतां याता मृतिर् आगमनोन्मुखी ।
धृतिर् वैधुर्यम् आयाति रतिर् नित्यम् अवस्तुनि ॥

मतिर् मान्द्येन मलिना पातैकपरमं वपुः ।
ज्वलतीव जरा देहे प्रविस्फूर्जति दुष्कृतम् ॥

यत्नेनायाति युवता दूरे सज्जनसङ्गतिः ।
गतिर् न विद्यते काचित् क्वचिन् नोदेति सत्यता ॥

मनो विमुह्यतीवान्तर् मुदिता दूरतो गता ।
नोज्ज्वला करुणोदेति दूराद् आयाति नीचता ॥

धीरताधीरताम् एति पातोत्पातपरो जनः ।
सुलभो दुर्जनाश्लेषो दुर्लभः साधुसङ्गमः ॥

आगमापायिनो भावा भावना भवबन्धनी ।
नीयते केवलं क्वापि नित्यम् भूतपरम्परा ॥

दिशो श्4: दृश्यो ऽपि हि न दृश्यन्ते देशो ऽप्य् अव्यपदेशभाक् ।
शैला अपि हि शीर्यन्ते न्11, श्4: शीर्ष° कैवास्था मादृशे न्11: °दृशो जने ॥

द्रवन्त्य् अपि समुद्राश् च शीर्यन्ते तारका अपि ।
सिद्धा अपि न सिध्यन्ति कैवास्था मादृशे जने ॥

अद्यते ऽसत्तयापि द्यौर् भुवनं चापि भज्यते ।
धरापि याति वैधुर्यं कैवास्था मादृशे जने ॥

दानवा अपि दीर्यन्ति ध्रुवो ऽप्य् अध्रुवजीवितः ।
अमरा अपि मार्यन्ते कैवास्था मादृशे जने ॥

शक्रो ऽप्य् आक्रम्यते शक्रैर् यमो ऽपि हि नियम्यते ।
वायोर् अप्य् अस्त्य् अवायुष्ट्वं कैवास्था मादृशे जने ॥

सोमो ऽपि व्योमताम् एति मार्ताण्डो ऽप्य् एति खण्डनम् ।
रुग्णताम् अग्निर् श्4: अग्निम् अप्य् एति कैवास्था मादृशे जने ॥

परमेष्ठ्य् अप्य् श्4: °ष्ठ्यापि अनिष्ठावान् हरते हरिम् अप्य् अजः ।
भवो ऽप्य् अभवतां याति कैवास्था मादृशे जने ॥

कालः शकलताम् एति नियतिश् चापि नीयते ।
खम् अप्य् आलीयते ऽनन्ते कैवास्था मादृशे जने ॥

अश्रव्यावाच्यदुर्दर्शतन्त्रेणाज्ञातमूर्तिना ।
भुवनानि विडम्ब्यन्ते केनापि न्11, श्4: केनचिद् भ्रमदायिना ॥

अहङ्कारकलाम् एत्य सर्वत्रान्तरवासिना ।
न सो ऽस्ति त्रिषु लोकेषु यस् तेनेह न बध्यते ॥

शिलाशैलकटप्रेषु साश्वसूतो दिवाकरः ।
वनपाषाणवन् नित्यम् अवशः परिदोल्यते ॥

धरागोलकम् अन्तःस्थसुरासुरगणास्पदम् श्4: अन्तस्थ° ।
वेष्ट्यते धिष्ण्यचक्रेण पक्वाक्षोटम् इव त्वचा ॥

दिवि देवा भुवि नराः पाताले ऽसुरभोगिनः ।
कल्पिताः कल्पमात्रेण नीयन्ते जर्जरां दशाम् ॥

कामश् च जगतीशानरणलब्धपराक्रमः ।
अक्रमेणैव विक्रान्तो लोकम् आक्रम्य वल्गति ॥

वसन्तो मत्तमातङ्गो मदैः कुसुमवर्षनः श्4: °षणै ।
आमोदितककुप्चक्रश् चेतो नयति वक्रताम् ॥

अनुरक्ताङ्गनालोकलोचनालोकिताकृति ।
स्पष्टीकर्तुम् मनः शक्तो न विवेको महान् अपि ॥

परोपकारकारिण्या परार्त्या परितप्तया ।
बुद्ध एव सुखी मन्ये स्वार्थशीतलया न्11, श्4: शीलत° धिया ॥

उत्पन्नध्वंसिनः कालवडवानलपातिनः ।
सङ्ख्यातुं केन शक्यन्ते कल्लोला जीविताम्बुधेः ॥

सर्व एव नरा मोहाद् दुराशापाशपातिनः ।
दोषगुल्मकसारङ्गा निगीर्णा जन्मजङ्गले ॥

सङ्क्षीयते जगति जन्मपरम्परासु लोकस्य तैर् इह कुकर्मभिर् न्11: कु*क*र्म° आयुर् एतत् ।
आकाशपादपलताकृतपाशकल्पं येषाम् फलं न हि विचारविदो ऽपि विद्मः ॥

अद्योत्सवो ऽयम् ऋतुर् एष तथेह यात्रा ते बान्धवाः सुखम् इदं स विशेषभोगः ।
इत्थं मुधैव कलयन् स्वविकल्पजालम् आलोलपेलवमतिर् गलतीह लोकः ॥