મોક્ષોપાયટીકા · અધ્યાય 1.25

વૃત્તે ઽસ્મિન્ન્ એવ ચૈતેષાં કાલાદીનામ્ મહામુને ।
સંસારનામ્નિ કૈવાસ્થા માદૃશાનામ્ ભવત્વ્ ઇહ ॥

વિક્રીતા ઇવ તિષ્ઠામ એતૈર્ દૈવાદિભિર્ વયમ્ ।
ધૂર્તૈઃ પ્રપઞ્ચચતુરૈર્ મુગ્ધા વનમૃગા ઇવ ન્11: °ગા*ઇ*વ(યમ્) ॥

એષો ઽનાર્યસમાચારઃ કાલઃ કવલનોન્મુખઃ ન્11: ક્(એ)અવ° ।
જગત્ય્ અવિરતં ન્11: °ર(હં)*તં* લોકમ્ પાતયત્ય્ આપદર્ણવે ॥

દહત્ય્ અન્તે દુરાશાભિર્ દૈવો દારુણચેષ્ટયા ।
લોકમ્ પુષ્પનિકાશાભિર્ જ્વાલાભિર્ દહનો યથા ॥

ધૃતિં વિધુરયત્ય્ એકામયદારૂપવલ્લભા ।
સ્ત્રીત્વાત્ સ્વભાવચપલા નિયતિર્ નિયમોન્મુખી ॥

ગ્રસતે ઽવિરતમ્ ભૂતજાલં સર્પ ઇવાનિલમ્ ।
કૃતાન્તઃ કર્કશાચારો જરાં નીત્વા જગદ્વપુઃ ॥

યમનિર્ઘૃણરાજેન્દ્રો નાર્તં નામાનુકમ્પતે ।
સર્વભૂતદયાચારો જનો દુર્લભતાં ગતઃ ॥

સર્વા એવ મુને ફલ્ગુવિભવા ભૂતજાતયઃ ।
દુઃખાયૈવ દુરન્તાય દારુણા લોભભૂમયઃ ॥

આયુર્ અત્યન્તતરલમ્ મૃત્યુર્ એકસ્ તુ નિષ્ઠુરઃ ।
તારુણ્યં ચાતિતરલમ્ બાલ્યં જડતયા હૃતમ્ ॥

કલાકલઙ્કિતો લોકો બન્ધવો ભવબન્ધનમ્ ।
ભોગા ભવમહારોગાસ્ તૃષ્ણા ચ મૃગતૃષ્ણિકા ॥

શત્રવશ્ ચેન્દ્રિયાણ્ય્ એવ સત્યં યાતમ્ અસત્યતામ્ ।
પ્રહરત્ય્ આત્મનૈવાત્મા મન એવ મનોરિપુઃ ॥

અહઙ્કારઃ કલઙ્કાય બુદ્ધયઃ પરિપેલવાઃ ।
ક્રિયા દુષ્ફલદાયિન્યો લીલાઃ સ્ત્રીનિષ્ઠતાં ગતાઃ ॥

વાઞ્છાવિષયશાલિન્યઃ સચમત્કૃતયઃ કૃતાઃ ।
નાર્યો દોષપતાકિન્યો રસા નીરસતાં ગતાઃ ॥

વસ્ત્વ્ અવસ્તુતયા ચાત્તં દત્તં ચિત્તમ્ અહઙ્કૃતૌ ।
અભાવરોધિતા શ્4: °રોદિ° ભાવા ભવાન્તો નાધિગમ્યતે ॥

તપ્યતે કેવલં સાધો મતિર્ આકુલિતાન્તરા ।
રાગોરગો ન્11, શ્4: ગરોર° વિલસતિ વિરાગં નોપગચ્છતિ ॥

રજોગુણહતા દૃષ્ટિસ્ તમઃ સમ્પરિવર્ધતે ।
ન ચાધિગમ્યતે સત્ત્વં તત્ત્વમ્ અત્યન્તદૂરતઃ ॥

સ્થિતિર્ અસ્થિરતાં યાતા મૃતિર્ આગમનોન્મુખી ।
ધૃતિર્ વૈધુર્યમ્ આયાતિ રતિર્ નિત્યમ્ અવસ્તુનિ ॥

મતિર્ માન્દ્યેન મલિના પાતૈકપરમં વપુઃ ।
જ્વલતીવ જરા દેહે પ્રવિસ્ફૂર્જતિ દુષ્કૃતમ્ ॥

યત્નેનાયાતિ યુવતા દૂરે સજ્જનસઙ્ગતિઃ ।
ગતિર્ ન વિદ્યતે કાચિત્ ક્વચિન્ નોદેતિ સત્યતા ॥

મનો વિમુહ્યતીવાન્તર્ મુદિતા દૂરતો ગતા ।
નોજ્જ્વલા કરુણોદેતિ દૂરાદ્ આયાતિ નીચતા ॥

ધીરતાધીરતામ્ એતિ પાતોત્પાતપરો જનઃ ।
સુલભો દુર્જનાશ્લેષો દુર્લભઃ સાધુસઙ્ગમઃ ॥

આગમાપાયિનો ભાવા ભાવના ભવબન્ધની ।
નીયતે કેવલં ક્વાપિ નિત્યમ્ ભૂતપરમ્પરા ॥

દિશો શ્4: દૃશ્યો ઽપિ હિ ન દૃશ્યન્તે દેશો ઽપ્ય્ અવ્યપદેશભાક્ ।
શૈલા અપિ હિ શીર્યન્તે ન્11, શ્4: શીર્ષ° કૈવાસ્થા માદૃશે ન્11: °દૃશો જને ॥

દ્રવન્ત્ય્ અપિ સમુદ્રાશ્ ચ શીર્યન્તે તારકા અપિ ।
સિદ્ધા અપિ ન સિધ્યન્તિ કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

અદ્યતે ઽસત્તયાપિ દ્યૌર્ ભુવનં ચાપિ ભજ્યતે ।
ધરાપિ યાતિ વૈધુર્યં કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

દાનવા અપિ દીર્યન્તિ ધ્રુવો ઽપ્ય્ અધ્રુવજીવિતઃ ।
અમરા અપિ માર્યન્તે કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

શક્રો ઽપ્ય્ આક્રમ્યતે શક્રૈર્ યમો ઽપિ હિ નિયમ્યતે ।
વાયોર્ અપ્ય્ અસ્ત્ય્ અવાયુષ્ટ્વં કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

સોમો ઽપિ વ્યોમતામ્ એતિ માર્તાણ્ડો ઽપ્ય્ એતિ ખણ્ડનમ્ ।
રુગ્ણતામ્ અગ્નિર્ શ્4: અગ્નિમ્ અપ્ય્ એતિ કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

પરમેષ્ઠ્ય્ અપ્ય્ શ્4: °ષ્ઠ્યાપિ અનિષ્ઠાવાન્ હરતે હરિમ્ અપ્ય્ અજઃ ।
ભવો ઽપ્ય્ અભવતાં યાતિ કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

કાલઃ શકલતામ્ એતિ નિયતિશ્ ચાપિ નીયતે ।
ખમ્ અપ્ય્ આલીયતે ઽનન્તે કૈવાસ્થા માદૃશે જને ॥

અશ્રવ્યાવાચ્યદુર્દર્શતન્ત્રેણાજ્ઞાતમૂર્તિના ।
ભુવનાનિ વિડમ્બ્યન્તે કેનાપિ ન્11, શ્4: કેનચિદ્ ભ્રમદાયિના ॥

અહઙ્કારકલામ્ એત્ય સર્વત્રાન્તરવાસિના ।
ન સો ઽસ્તિ ત્રિષુ લોકેષુ યસ્ તેનેહ ન બધ્યતે ॥

શિલાશૈલકટપ્રેષુ સાશ્વસૂતો દિવાકરઃ ।
વનપાષાણવન્ નિત્યમ્ અવશઃ પરિદોલ્યતે ॥

ધરાગોલકમ્ અન્તઃસ્થસુરાસુરગણાસ્પદમ્ શ્4: અન્તસ્થ° ।
વેષ્ટ્યતે ધિષ્ણ્યચક્રેણ પક્વાક્ષોટમ્ ઇવ ત્વચા ॥

દિવિ દેવા ભુવિ નરાઃ પાતાલે ઽસુરભોગિનઃ ।
કલ્પિતાઃ કલ્પમાત્રેણ નીયન્તે જર્જરાં દશામ્ ॥

કામશ્ ચ જગતીશાનરણલબ્ધપરાક્રમઃ ।
અક્રમેણૈવ વિક્રાન્તો લોકમ્ આક્રમ્ય વલ્ગતિ ॥

વસન્તો મત્તમાતઙ્ગો મદૈઃ કુસુમવર્ષનઃ શ્4: °ષણૈ ।
આમોદિતકકુપ્ચક્રશ્ ચેતો નયતિ વક્રતામ્ ॥

અનુરક્તાઙ્ગનાલોકલોચનાલોકિતાકૃતિ ।
સ્પષ્ટીકર્તુમ્ મનઃ શક્તો ન વિવેકો મહાન્ અપિ ॥

પરોપકારકારિણ્યા પરાર્ત્યા પરિતપ્તયા ।
બુદ્ધ એવ સુખી મન્યે સ્વાર્થશીતલયા ન્11, શ્4: શીલત° ધિયા ॥

ઉત્પન્નધ્વંસિનઃ કાલવડવાનલપાતિનઃ ।
સઙ્ખ્યાતું કેન શક્યન્તે કલ્લોલા જીવિતામ્બુધેઃ ॥

સર્વ એવ નરા મોહાદ્ દુરાશાપાશપાતિનઃ ।
દોષગુલ્મકસારઙ્ગા નિગીર્ણા જન્મજઙ્ગલે ॥

સઙ્ક્ષીયતે જગતિ જન્મપરમ્પરાસુ લોકસ્ય તૈર્ ઇહ કુકર્મભિર્ ન્11: કુ*ક*ર્મ° આયુર્ એતત્ ।
આકાશપાદપલતાકૃતપાશકલ્પં યેષામ્ ફલં ન હિ વિચારવિદો ઽપિ વિદ્મઃ ॥

અદ્યોત્સવો ઽયમ્ ઋતુર્ એષ તથેહ યાત્રા તે બાન્ધવાઃ સુખમ્ ઇદં સ વિશેષભોગઃ ।
ઇત્થં મુધૈવ કલયન્ સ્વવિકલ્પજાલમ્ આલોલપેલવમતિર્ ગલતીહ લોકઃ ॥