Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.18

labdhvāpi taralākāre kāryabhārataraṅgiṇi /
saṃsārasāgare janma bālyaṃ duḥkāya kevalam //

aśaktir āpadas tṛṣṇā mūkatā mūḍhabuddhitā /
gṛdhnutā lolatā dainyaṃ sarvam bālye pravartate //

roṣarodanaraudrīṣu dainyajarjaritāsu ca |
daśāsu bandhanam bālyam ālānaṃ kariṇīṣv iva ||

na mṛtau na jarāroge na cāpadi na yauvane /
tāś cintā na nikṛntanti Ś4: °kṛta° hṛdayaṃ śaiśaveṣu N11: śai(ṣa)śa° yāḥ //

tiryagjātisamārambhaḥ sarvair evāvadhīritaḥ /
lolo bālajanācāro maraṇād api duḥkhadaḥ //

pratibimbaṃ Ś4: °mbe ghanājñānāṃ nānāsaṅkalpapelavam /
bālyam ālūnasaṃśīrṇamanaḥ kasya sukhāvaham //

jaḍaśyāmalayājasraṃ jātabhītyā pade pade /
yad bhayaṃ śaiśave buddhyā kasyām āpadi tad bhavet //

līlāsu durvilāseṣu durīhāsu durāśaye /
paramam moham ādatte bālo balavadāpadam //

vikalpakalilārambhaṃ durvilāsaṃ durāspadam /
śaiśavaṃ śāsanāyaiva puruṣasya na śāntaye //

ye doṣā ye durācārā duṣkramā ye durādhayaḥ /
te sarve saṃsthitā bālye durgarta iva kauśikāḥ N11, Ś4: °kaḥ //

bālyaṃ ramyam iti vyarthabuddhayaḥ kathayanti ye /
tān mūrkhapuruṣān brahman dhig astu hatacetasaḥ //

yatra lolākṛti manaḥ parisphurati vṛttiṣu /
trailokyarājyam api tat kathaṃ vahati tuṣṭaye //

sarveṣām eva sattvānāṃ sarvāvasthāsu caiva hi /
manaś cañcalatām eti bālye daśaguṇaṃ mune //

manaḥ prakṛtyaiva calam bālyaṃ ca calatāvaram /
tayoḥ saṃśliṣṭayoḥ tāta kenaivāntaḥ kucāpale //

strīlocanais taḍitpuñjair jvālāmālais taraṅgakaiḥ /
cāpalaṃ śikṣitam brahmañ śaiśavān manaso 'tha vā //

śaiśavaṃ ca manaś caiva sarvāsv eva hi vṛttiṣu /
bhrātarāv iva lakṣyete satatam bhaṅgurasthitī //

sarvāṇi duṣṭabhūtāni sarve doṣā durāśayāḥ /
bālyam evopajīvanti śrīmantam iva mānavāḥ //

navaṃ navam prītikaraṃ na śiśuḥ pratyahaṃ yadi /
prāpnoti tad asau yāti viṣavegasya mūrchanām //

stokena vaśam āyāti stokenaiti vikāritām /
amedhya eva ramate bālaḥ kauleyako yathā //

ajasram bāṣpavadanaḥ kardamāntar jaḍāśayaḥ /
varṣokṣitasya taptasya sthalasya sadṛśaḥ śiśuḥ //

bhayāhāraparaṃ dīnaṃ yathādṛṣṭābhilāṣi ca /
lolabuddhiḥ vapur dhatte bālo duḥkhāya kevalam //

svasaṅkalpābhilaṣitān bhāvān aprāpya taptadhīḥ /
duḥkham ety abalo Ś4: ana° bālo vinikṛtta ivāśaye //

durīhālabdhalakṣyāṇi Ś4: lakṣā° bahupakṣolvaṇāni N11, Ś4: °ollva° ca /
bālasya yāni duḥkhāni mune tāni na kasyacit //

bālo balavatāśvena manorathavilāsinā /
manasā tapyate nityaṃ grīṣmeṇeva vanasthalam //

vidyāgṛhagato bālaḥ parām eti kadarthanām /
ālāna iva nāgendro viṣavaiṣamyabhīṣaṇam //

nānāmanorathamayī mithyākalpitakalpanā /
duḥkhāyātyantadīrghāya bālatā pelavāśayā //

sambhṛṣṭaṃ tuhinam N11: tu(di)*hi*° bhoktum indum ādātum ambarāt /
vāñchyate yena maurkhyeṇa Ś4: °rkhye na tat sukhāya katham bhavet //

antaściter Ś4: °citter aśaktasya śītātapanivāraṇe /
ko viśeṣo mahābuddhe bālasyorvīruhasya ca //

uḍḍīnam abhivāñchanti pakṣābhyāṃ kṣutparāyaṇāḥ /
bhayāhāraparā nityam bālā vihagadharmiṇaḥ //

śaiśave guruto bhītir mātṛtaḥ pitṛtas tathā /
janato jyeṣṭhabālāc N11: °lāś ca śaiśavam bhayamandiram //

sakaladoṣadaśāvihatāśayaṃ śaraṇam apy avivekavilāsinaḥ /
iha na kasyacid eva mahāmune bhavati bālyam alam parituṣṭidam //