Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.17

ārdrāntratantrīgahano vikārī paritāpavān /
dehaḥ sphurati saṃsāre so 'pi duḥkhāya kevalam //

ajño 'pi tajjñasadṛśo valitātmacamatkṛtiḥ /
yuktyā bhavyo 'py abhavyo me na jaḍo nāpi cetanaḥ //

jaḍājaḍadṛśor madhye dolāyitadurāśayaḥ /
na vivekī na mūḍhātmā moham eva prayacchati //

stokenānandām āyāti stokenāyāti khinnatām /
nāsti dehasamaḥ śocyo nīco guṇabahiṣkṛtaḥ //

āgamāpāyinā nityaṃ dantakesaraśālinā /
vikāsismitapuṣpeṇa pratikṣaṇam alaṅkṛtaḥ //

bhujaśākhaughanamito Ś4: °mi(mā)*to* dvijānustambhasusthitaḥ N11: °ānnu° /
locanālivanākrāntaḥ śiraḥpīṭhabṛhatphalaḥ //

sravadasrurasasrotā Ś1, Ś3: °asra°; N10: °asru° hastapādasupallavaḥ /
gulphavān kāryasaṅghātavihaṅgamatatāspadam //

sacchāyo dehavṛkṣo 'yaṃ jīvapānthagaṇāspadam /
kasyātmīyaḥ kasya para āsthānāsthe kilātra ke //

bhārasantāraṇārthena gṛhītāyām punaḥ punaḥ /
nāvi dehalatāyāṃ ca kasya syād ātmabhāvanā //

dehanāmni vane śūnye bahugartasamākule /
tanūruhāsaṅkhyatarau viśvāsaṃ ko 'dhigacchati //

carmasnāyvasthivalite Ś4: °āsthi° śarīrapaṭahe dṛḍhe /
mārjāravad ahaṃ nāntas tiṣṭhāmy aviratadhvanau //

saṃsārāraṇyasaṃrūḍho vilasaccittamarkaṭaḥ N11, Ś4: villa° /
cintāmañjarikākāro dīrghaduḥkhaghuṇakṣataḥ //

tṛṣṇābhujaṅgamīdehaḥ kopakākakṛtālayaḥ /
smitapuṣpo drumaḥ śrīmāñ śubhāśubhamahāphalaḥ //

suskandho dorlatājālo hastastabakasundaraḥ /
pavanaspanditāśeṣasvāṅgāvayavapallavaḥ //

sarvendriyakhagādhāraḥ sujānuḥ sutvag unnataḥ /
sarasacchāyayā yuktaḥ kāmapānthaniṣevitaḥ //

mūrdhni sañjanitādīrghaśiroruhatṛṇāvaliḥ /
ahaṅkārajaradgṛddhakulāyasuṣirodaraḥ //

ucchinnavāsanājālamūlatvād durbalākṛtiḥ /
vyāyāmaviramaḥ kāyavṛkṣo 'yaṃ na sukhāya me //

kalevaram ahaṅkāragṛhasthasya mahāgṛham /
luṭhatv abhyetu N11: °e*tu* vā sthairyaṃ kim anena mune hi me //

paṅktibaddhendriyapaśuṃ valgattṛṣṇāgṛhāṅganam /
rajorañjitasarvāṅgaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

kāṣṭhāsthikāṣṭhasaṅghaṭṭaparisaṅkaṭakoṭaram /
antradāmabhir ābaddhaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

prasṛtasnāyutantrīkaṃ raktāmbukṛtakardamam Ś4: °ānu° /
jarāmakkoladhavalaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

citrakṛtyabhṛtānantaceṣṭāvaṣṭabdhasaṃsthiti N11: °sthiti(ḥ); Ś4: °sthitiḥ /
mithyāmohamahāsthūṇaṃ N11: °sthū(n)*l*aṃ; Ś4: °sthūnaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

duḥkhārbhakakṛtākrandaṃ sukhaśayyāmanoharam /
durīhādagdhadāsīkaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

malāḍhyaviṣayivyūhabhāṇḍopaskarasaṅkaṭam N11, Ś4: mālā° /
ajñānakṣāravalitaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

gulphagulguluviśrāntajānūccastambhamastakam Ś4: °guggu° /
dīrghadordārusudṛḍhaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

prakaṭākṣagavākṣāntaḥ krīḍatprajñāgṛhāṅganam /
cintāduhitṛkam brahman neṣṭaṃ dehagṛham mama //

mūrdhajacchādanacchannakarṇaśrīcandraśālikam /
ādīrghāṅguliniryūhaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

sarvāṅgakuḍyasañjātaghanaromayavāṅkuram /
saṃśūnyapīṭhapiṭhiraṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

nakhorṇanābhanilayaiḥ śāram āraṇitāntaram Ś4: °rani° /
bhāṅkārakāripavanaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

praveśanirgamavyagravātavegam anāratam /
vitatākṣagavākṣaṃ ca neṣṭaṃ dehagṛham mama //

jihvāmarkaṭikākrāntavadanadvārabhīṣaṇam /
dṛṣṭadantāsthiśakalaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

tvaksudhālepamasṛṇaṃ yantrasañcāracañcalam /
manomandākhunotkhātaṃ neṣṭaṃ dehagṛham mama //

smitadīpaprabhābhāsi kṣaṇam ānandasundaram /
kṣaṇaṃ vyāptam prabhāpūrair So auch Ś1, Ś3, N10 neṣṭaṃ dehagṛham mama //

samastarogāyatanaṃ valīpalitapattanam /
sarvādhisāraṅgavanaṃ neṣṭam mama kalevaram //

akṣarkṣakṣobhaviṣamā śūnyā niḥsārakoṭarā /
tamogahanahṛtkuñjā neṣṭā dehāṭavī mama //

dehālayaṃ dhārayituṃ na śakto 'smi munīśvara /
paṅkamagnaṃ samuddhartuṃ gajam alpabalo yathā //

kiṃ śriyā kiṃ ca kāyena kim mānena kim īhayā /
dinaiḥ katipayair eva kālaḥ sarvaṃ nikṛntati Ś4: °kṛtanti //

raktamāṃsamayasyāsya sabāhyābhyantaram mune /
nāśaikadharmiṇo brūhi keva kāyasya ramyatā //

maraṇāvasare kāyā jīvaṃ nānusaranti ye /
teṣu tāta kṛtaghneṣu kevāsthā Ś4: kaivā° vata dhīmataḥ //

mattebhakarṇāgracalaḥ kāyo lambāmbubhaṅguraḥ N11: °ābu° /
na santyajati māṃ yāvat tāvad enaṃ tyajāmy aham //

pavanaspandataralaḥ pelavaḥ kāyapallavaḥ /
jarjaras tanuvṛttaś ca neṣṭo 'yaṃ N11: naiṣṭo *yaṃ*; Ś4: naiṣṭo kaṭunīrasaḥ //

bhuktvā pītvā ciraṃ kālam bālapallavapelavam /
tanutām ety ayatnena vināśam anudhāvati //

tāny eva sukhaduḥkhāni bhāvābhāvamayāny asau /
bhūyo 'py anubhavan kāyaḥ prākṛto hi na lajjate //

suciram prabhutāṃ kṛtvā saṃsevya vibhavaśriyam /
nocchrāyam eti na sthairyaṃ kāyaḥ kim iti pālyate //

jarākāle jarām eti mṛtyukāle tathā mṛtim /
samam eva viśeṣajña kāyo bhogidaridrayoḥ //

saṃsārāmbhodhijaṭhare tṛṣṇākuharakāntare /
suptas Ś4: °pnas tiṣṭhati mukteho mūko 'yaṃ kāyakacchapaḥ //

dahanaikārthayogyāni N11: raha° kāyakāṣṭhāni bhūriśaḥ /
saṃsārābdhāv ivohyante kañcit Ś4: kaś° teṣu naraṃ viduḥ //

dīrghadaurātmyacalayā nipātaphalayānayā /
na dehalatayā kāryaṃ kiñcid asti vivekinaḥ //

majjan kardamakośeṣu jhagity evaṃ jarāṃ gataḥ /
na jñāyate yāty acirāt kva kathaṃ dehadarduraḥ //

niḥsārasakalārambhāḥ kāyāś capalavāyavaḥ /
rajomārgeṇa gacchanto dṛśyante neha kenacit //

vāyor dīpasya manaso gacchato jñāyate gatiḥ /
āgacchataś ca bhagavan na śarīraśarasya naḥ //

baddhāśā ye śarīreṣu baddhāśā ye jagatsthitau /
tān mohamadironmattān N11: °ma(c)iro°, Ś4: °maciro° dhig dhig astu punaḥ punaḥ //

nāhaṃ dehasya no deho mama nāyam ahaṃ tathā /
iti viśrāntacittā ye te mune puruṣottamāḥ //

mānāvamānabahulā bahulābhamanoramāḥ /
śarīramātrabaddhāsthaṃ ghnanti doṣadṛśo naram //

śarīrasaṅgaśāyinyā piśācyā peśalāṅgayā /
ahaṅkāracamatkṛtyā chalena cchalitā vayam //

prajñā varākī sarvaiva kāyabaddhāsthayānayā /
mithyājñānakurākṣasyā chalitā kaṣṭam ekikā //

na kiñcid api yasyāsti N11: api āsti; Ś4: api---sti; Ś1, Ś3: yasyāsti; N10: yasyāsya satyaṃ tena hatātmanā /
citraṃ dagdhaśarīreṇa janatā vipralabhyate //

dinaiḥ katipayair eva nirjharāmbukaṇo yathā /
pataty ayam ayatnena jarjaraḥ kāyapallavaḥ //

kāyo 'yam acirāpāyo budbudo 'mbunidhāv iva /
vyarthaṃ kāryaparāvarte parisphurati niṣphalaḥ //

mithyājñānavikāre 'smin svapnasambhramapattane /
kāye sphuṭatarāpāye kṣaṇam āsthā na me dvija //

taḍitsu śaradabhreṣu gandharvanagareṣu ca /
sthairyaṃ yena vinirṇītaṃ sa viśvasiti vigrahe //

satatabhaṅgurakāryaparamparā- vijayi jātajayaṃ śaṭhavṛttiṣu /
sakaladoṣam idaṃ kukalevaraṃ tṛṇam ivāham upojjhya sukhaṃ sthitaḥ //