Mokṣopāyaṭīkā · Chapter 1.16

hārdāndhakāraśarvaryā tṛṣṇayeha durantayā /
caranti cetanākāśe doṣakauśikapaṅktayaḥ //

antardāhapradāyinyā samūḍharasamārdavaḥ /
paṅka ādityadīptyeva śoṣaṃ nīto 'smi cintayā //

mama cittamahāraṇye vyāmohatimirākule /
śūnye tāṇḍavinī mattā bhṛśam āśā piśācikā //

rajoracitanīhārā kāñcanāvacayojjvalā /
nūnaṃ vikāsam āyāti cintā me 'śokamañjarī //

alam antar bhramāyaiṣā tṛṣṇā kavalitāśayā /
āyātā vimalollāsam ūrmir ambunidhāv iva //

uddāmakallolaravā dehādrau vahatīva me /
taraṅgitatarākārā taratṛṣṇātaraṅgiṇī //

vegaṃ saṃroddhum udito vātyayeva N11: °evā jarattṛṇam /
nītaḥ kaluṣayā kvāpi dhiyāyaṃ cittacātakaḥ //

yāṃ yām aham adhītāsthām āśrayāmi guṇaśriyam /
tāṃ tāṃ kṛntati me tṛṣṇā tantrīm iva kumūṣikā //

payasīva jaratparṇaṃ Ś4: tyar° vāyāv iva jarattṛṇam /
nabhasīva śaranmeghaś cintācakre bhramāmy aham //

gantum āspadam ātmīyam asamarthadhiyo Ś4: asartha° vayam /
cintājāle vimuhyāmo jāle śakunayo yathā //

tṛṣṇābhidhānayā tāta dagdho 'smi jvālayā tathā /
yathā dāhopaśamanam āśaṅke nāmṛtair api //

dūraṃ dūram ito gatvā sametya ca punaḥ punaḥ /
bhramaty āśu diganteṣu tṛṣṇonmattā turaṅgamī //

jaḍasaṃsaṅgiṇī Ś4: °sargiṇī tṛṣṇā kṛtordhvādhogamāgamā /
kṣubdhā granthimatī nityam araghaṭṭograrajjuvat //

antar grathitayā dehe sambhramocchidyamānayā /
rajjvevāśu balīvardas tṛṣṇayā vāhyate janaḥ //

putradārakalatrāditṛṣṇayā Ś4: °trāṇi nityakṛṣṇayā /
khageṣv iva kirātyeha Ś4: °ratye° jālaṃ lokeṣu racyate //

bhāyayaty api dhīreham andhayaty api sekṣaṇam /
khedayaty api sānandaṃ tṛṣṇā kṛṣṇeva śarvarī //

kuṭilā komalasparśā viṣavaiṣamyaśaṃsinī /
dahaty api manāk spṛṣṭā Ś4: sṛṣ° tṛṣṇā kṛṣṇeva bhoginī //

bhinatti hṛdayam puṃsām māyāmayavidhāyinī /
daurbhāgyadāyinī dīnā tṛṣṇā kṛṣṇeva rākṣasī //

tandrātantrīgaṇaṃ kośe dadhānā pariveṣṭitam /
nānande rājate brahmaṃs tṛṣṇājarjaravallakī //

nityam evātimalinā kaṭukonmādaśālinī /
dīrghā tanvī ghanasnehā tṛṣṇāgahvaravallarī //

anānandakarī śūnyā niṣphalātyartham unnatā /
amaṅgalakarī krūrā tṛṣṇā kṣīṇeva mañjarī //

anāvarjitacittāpi sarvam evānudhāvati /
na cāpnoti phalaṃ kiñcit tṛṣṇā jīrṇeva kāminī //

saṃsāranṛtte mahati nānārasasamākule /
bhuvanābhogaraṅgeṣu tṛṣṇā jaraḍhanartakī //

jarā kusumitā rūḍhā pātotpātaphalāvaliḥ /
saṃsārajaṅgale dīrghe tṛṣṇāviṣalatā tatā //

yan na śaknoti tatrāpi dhatte tāṇḍavitāṃ gatim /
nṛtyaty ānandarahitaṃ tṛṣṇā jīrṇeva nartakī //

bhṛśaṃ sphurati nīhāre śāmyaty āloka āgate /
duḥkhaugheṣu padaṃ dhatte N11, Ś4: datte tṛṣṇācapalavarhiṇī //

jaḍakallolabahalā ciraṃ śūnyatarāntarā /
kṣaṇam ullāsam āyāti tṛṣṇāprāvṛṭtaraṅgiṇī //

naṣṭam utsṛjya tiṣṭhantaṃ vṛkṣād vṛkṣam ivā param /
puruṣāt puruṣaṃ yāti tṛṣṇā loleva pakṣiṇī //

padaṃ karoty alaṅghye 'pi tṛptāpi phalam īhate /
ciraṃ tiṣṭhati naikatra tṛṣṇācapalamarkaṭī //

idaṃ kṛtvedam āyāti sarvam evāsamañjasam /
anārataṃ ca yatate tṛṣṇā ceṣṭeva daivikī //

kṣaṇam āyāti pātālaṃ kṣaṇaṃ yāti nabhastalam /
kṣaṇam bhramati dikkuñje tṛṣṇāhṛtpadmaṣaṭpadī //

sarvasaṃsāradoṣāṇāṃ Ś4: sarvaṃ tṛṣṇaikā dīrghaduḥkhadā /
antaḥpurastham api yā yojayaty atisaṅkaṭe //

prayacchati paraṃ jāḍyam paramālokarodhinī /
mohanīhāragahanā tṛṣṇājaladamālikā //

sarveṣāṃ jantujālānāṃ N11: °nā saṃsāravyavahāriṇām /
pariprotamanomālās tṛṣṇā bandhanarajjavaḥ //

vicitravarṇā viguṇā N11: °ṇ(ā)a; Ś4: °ṇa dīrghā malinasaṃsthitiḥ /
śūnyāśūnyāspadā tṛṣṇā śakrakārmukadharmiṇī //

aśanir guṇasasyānām phalitā śarad āpade /
himaṃ sampatsarojinyās tamasāṃ dīrghayāminī //

saṃsāranāṭakanaṭī kāyālayavihaṅgamī /
mānasāraṇyahariṇī smarasaṅgītavallakī //

vyavahārābdhilaharī mohamātaṅgaśṛṅkhalā /
mārganyagrodhasubhagā duḥkhakairavacandrikā //

jarāmaraṇaduḥkhānām ekā ratnasamudgikā /
ādhivyādhivilāsānāṃ nityamattā vilāsinī //

kṣaṇam ālokavimalā sāndhakāralavā kṣaṇam /
vyomavīthīsamā tṛṣṇā nīhāragahanā kṣaṇam //

gacchatūpaśamaṃ tṛṣṇā kāryavyāyāmaśāntaye /
tamī ghanatamaḥkṛṣṇā yathā rakṣonivṛttaye //

tāvan muhyaty ayaṃ loko mūko vilulitāśayaḥ /
yāvad evānusandhatte tṛṣṇāviṣaviṣūcikām //

loko 'yam akhilaṃ duḥkhaṃ cintayojjhita ujjhati /
cintāviṣūcikāmantraś cintātyāgo hi kathyate //

tṛṇapāṣāṇakāṣṭhādi sarvam āmiṣaśaṅkayā N11: āsi° /
ādadhānā sphuraty N11, Ś4: °ranty antas tṛṣṇā matsyī hrade N11: hṛde yathā //

rogārtir aṅgagā tṛṣṇā gambhīram api mānavam /
uttānatāṃ nayaty āśu sūryāṃśava ivāmbujam //

aho bata mahac citraṃ tṛṣṇām api mahādhiyaḥ /
duśchedām N11: ducche° api kṛntanti vivekenāmalāsinā //

nāsidhārā na vajrāgnir na taptāyaḥkaṇārciṣaḥ /
tathā tīkṣṇā yathā brahmaṃs tṛṣṇeyaṃ hṛdi saṃsthitā //

kajjalāsitatīkṣṇāgrāḥ snehadīrghadaśāparāḥ /
prakāśā N11, Ś4: °śāḥ dāhadasparśās tṛṣṇā dīpaśikhā iva //

api merūpamam prājñam api śūram api sthiram /
tṛṇīkaroti tṛṣṇaikā nimeṣeṇa narottamam //

vistīrṇagahanā bhīmā ghanajālarajomayī /
sāndhakārogranīhārā tṛṣṇā vindhyamahāṭavī //

ekaiva sarvabhuvanāntaralabdhalakṣyā durlakṣatām Ś4: °lakṣya° upagataiva puraḥsthiteva /
tṛṣṇā sthitā jagati cañcalavīcimāle kṣīrārṇavāmbupaṭale madhureva śaktiḥ //