Mokṣopāya · Chapter 6.92

asti kaścit pumāñ śrīmān sthānaṃ nityaviruddhayoḥ /
guṇalakṣmyor aśeṣeṇa yathābdhir vaḍavāmbunoḥ //

kalāvāñ śāstrakuśalo vyavahāre vicakṣaṇaḥ /
sarvasaṅkalpasīmāntaṃ na tu jānāty ajaṃ padam //

anantayatnasaṃsādhye sa cintāmaṇisādhane /
pravṛtto vāḍavo vahnir abdhisaṃśoṣaṇe yathā //

tasya yatnena mahatā kālenādhyavasāyinaḥ /
siddhaś cintāmaṇiḥ kiṃ vā na sidhyaty unnatātmanām //

pravṛttim udyamaṃ prajñāṃ prayuṅkte ced akhedavān /
akiñcano 'pi śakratvaṃ tad avāpnoty avighnataḥ //

maṇim agre sthitaṃ prāptaṃ hastaprāpyaṃ dadarśa saḥ /
meror udayaśṛṅgastho munir indum ivoditam //

babhūva maṇirājendre na tu niścayavān asau /
rājye jhagiti samprāpte sudīna iva pāmaraḥ //

idaṃ sañcintayām āsa manasā smayaśālinā /
samprāptopekṣayā dīrghaduḥkhasambhramabhāvinā //

ayaṃ maṇir maṇir nāyaṃ maṇiś cet tad bhaven na saḥ /
spṛśāmi na spṛśāmy enaṃ kadācit sparśato vrajet //

naitāvataiva kālena maṇīndraḥ kila sidhyati /
yatnenājīvitāntena sidhyatīty āgamakramaḥ //

kriyānikūṇitenākṣṇā lolālātatalopamam /
ratnālokaṃ prapaśyāmi dvicandratvam iva bhramāt //

kuta etāvatī sphītā bhāgyasampan mamātatā /
adhunaiva yad āpnomi maṇīndraṃ sarvasiddhidam //

kecid eva mahāntas te mahābhāgyā bhavanti hi /
yeṣām alpena kālena prayānty abhimukhaṃ śriyaḥ //

aham alpatapās sādhur varāko mānuṣaḥ kila /
siddhayaḥ katham āyānti mām abhāgyaikabhājanam //

evaṃ vikalpasaṅkalpaiś ciram ajñaḥ parāmṛśan /
na maṇigrahaṇe yatnam akaron maurkhyamohitaḥ //

na yadā yena labdhavyaṃ na tat prāpnoty asau tadā /
cintāmaṇir avāpto 'pi durdhiyā helayojjhitaḥ //

iti tasmin sthite yāto maṇir uḍḍīya siddhayaḥ /
tyajanti hy avamantāraṃ śarā guṇam ivojjhitāḥ //

hṛtvā prāksampadaḥ puṃsas sa yātas siddhayaḥ kila /
āgatās samprayacchanti sarvaṃ yātā haranty alam //

pumān bhūyaḥ kriyāyatnaṃ cakre ratnendrasādhane /
nodvijante hi kāryeṣu janā adhyavasāyinaḥ //

dadarśātha kacadrūpaṃ kācakhaṇḍam apaṇḍitaḥ /
hasadbhir vañcakais siddhaiḥ puras tyaktam alakṣitaiḥ //

ayaṃ cintāmaṇir iti mūḍhas tasmin sa vastutām /
bubudhe mohito hy ajño mṛdaṃ hemeti paśyati //

aṣṭau ṣaṣṭiṃ dviṣan mitraṃ rajjuṃ sarpaṃ sthalaṃ jalam /
candrau dvau kurute citte śiśor moho 'mṛtaṃ viṣam //

taṃ dagdhamaṇim ādāya prāktanīṃ sa śriyaṃ jahau /
sarvaṃ cintāmaṇer asmāt prāpyate kiṃ dhanair iti //

deśo 'yam asukho rūkṣo janaiḥ pāpibhir āvṛtaḥ /
kiṃ tad gehaṃ hataprāyaṃ ke nāma mama bandhavaḥ //

dūraṃ gatvā yathākāmaṃ sukhaṃ tiṣṭhāmi sampadā /
ity ādāya maṇiṃ mūḍhaś śūnyaṃ kānanam āyayau //

tatra kācadalenāsau tena tām āpadaṃ yayau /
kajjalādrer iva niśā maurkhyasyaivāṅga yā samā //

duḥkhāni maurkhyavibhavena bhavanti yāni naivāpadā na ca jarāmaraṇena tāni /
sarvāpadāṃ śirasi tiṣṭhati maurkhyam ekaṃ kṛṣṇaṃ janasya vapuṣām iva keśajālam //