મોક્ષોપાય · અધ્યાય 6.92

અસ્તિ કશ્ચિત્ પુમાઞ્ શ્રીમાન્ સ્થાનં નિત્યવિરુદ્ધયોઃ ।
ગુણલક્ષ્મ્યોર્ અશેષેણ યથાબ્ધિર્ વડવામ્બુનોઃ ॥

કલાવાઞ્ શાસ્ત્રકુશલો વ્યવહારે વિચક્ષણઃ ।
સર્વસઙ્કલ્પસીમાન્તં ન તુ જાનાત્ય્ અજં પદમ્ ॥

અનન્તયત્નસંસાધ્યે સ ચિન્તામણિસાધને ।
પ્રવૃત્તો વાડવો વહ્નિર્ અબ્ધિસંશોષણે યથા ॥

તસ્ય યત્નેન મહતા કાલેનાધ્યવસાયિનઃ ।
સિદ્ધશ્ ચિન્તામણિઃ કિં વા ન સિધ્યત્ય્ ઉન્નતાત્મનામ્ ॥

પ્રવૃત્તિમ્ ઉદ્યમં પ્રજ્ઞાં પ્રયુઙ્ક્તે ચેદ્ અખેદવાન્ ।
અકિઞ્ચનો ઽપિ શક્રત્વં તદ્ અવાપ્નોત્ય્ અવિઘ્નતઃ ॥

મણિમ્ અગ્રે સ્થિતં પ્રાપ્તં હસ્તપ્રાપ્યં દદર્શ સઃ ।
મેરોર્ ઉદયશૃઙ્ગસ્થો મુનિર્ ઇન્દુમ્ ઇવોદિતમ્ ॥

બભૂવ મણિરાજેન્દ્રે ન તુ નિશ્ચયવાન્ અસૌ ।
રાજ્યે ઝગિતિ સમ્પ્રાપ્તે સુદીન ઇવ પામરઃ ॥

ઇદં સઞ્ચિન્તયામ્ આસ મનસા સ્મયશાલિના ।
સમ્પ્રાપ્તોપેક્ષયા દીર્ઘદુઃખસમ્ભ્રમભાવિના ॥

અયં મણિર્ મણિર્ નાયં મણિશ્ ચેત્ તદ્ ભવેન્ ન સઃ ।
સ્પૃશામિ ન સ્પૃશામ્ય્ એનં કદાચિત્ સ્પર્શતો વ્રજેત્ ॥

નૈતાવતૈવ કાલેન મણીન્દ્રઃ કિલ સિધ્યતિ ।
યત્નેનાજીવિતાન્તેન સિધ્યતીત્ય્ આગમક્રમઃ ॥

ક્રિયાનિકૂણિતેનાક્ષ્ણા લોલાલાતતલોપમમ્ ।
રત્નાલોકં પ્રપશ્યામિ દ્વિચન્દ્રત્વમ્ ઇવ ભ્રમાત્ ॥

કુત એતાવતી સ્ફીતા ભાગ્યસમ્પન્ મમાતતા ।
અધુનૈવ યદ્ આપ્નોમિ મણીન્દ્રં સર્વસિદ્ધિદમ્ ॥

કેચિદ્ એવ મહાન્તસ્ તે મહાભાગ્યા ભવન્તિ હિ ।
યેષામ્ અલ્પેન કાલેન પ્રયાન્ત્ય્ અભિમુખં શ્રિયઃ ॥

અહમ્ અલ્પતપાસ્ સાધુર્ વરાકો માનુષઃ કિલ ।
સિદ્ધયઃ કથમ્ આયાન્તિ મામ્ અભાગ્યૈકભાજનમ્ ॥

એવં વિકલ્પસઙ્કલ્પૈશ્ ચિરમ્ અજ્ઞઃ પરામૃશન્ ।
ન મણિગ્રહણે યત્નમ્ અકરોન્ મૌર્ખ્યમોહિતઃ ॥

ન યદા યેન લબ્ધવ્યં ન તત્ પ્રાપ્નોત્ય્ અસૌ તદા ।
ચિન્તામણિર્ અવાપ્તો ઽપિ દુર્ધિયા હેલયોજ્ઝિતઃ ॥

ઇતિ તસ્મિન્ સ્થિતે યાતો મણિર્ ઉડ્ડીય સિદ્ધયઃ ।
ત્યજન્તિ હ્ય્ અવમન્તારં શરા ગુણમ્ ઇવોજ્ઝિતાઃ ॥

હૃત્વા પ્રાક્સમ્પદઃ પુંસસ્ સ યાતસ્ સિદ્ધયઃ કિલ ।
આગતાસ્ સમ્પ્રયચ્છન્તિ સર્વં યાતા હરન્ત્ય્ અલમ્ ॥

પુમાન્ ભૂયઃ ક્રિયાયત્નં ચક્રે રત્નેન્દ્રસાધને ।
નોદ્વિજન્તે હિ કાર્યેષુ જના અધ્યવસાયિનઃ ॥

દદર્શાથ કચદ્રૂપં કાચખણ્ડમ્ અપણ્ડિતઃ ।
હસદ્ભિર્ વઞ્ચકૈસ્ સિદ્ધૈઃ પુરસ્ ત્યક્તમ્ અલક્ષિતૈઃ ॥

અયં ચિન્તામણિર્ ઇતિ મૂઢસ્ તસ્મિન્ સ વસ્તુતામ્ ।
બુબુધે મોહિતો હ્ય્ અજ્ઞો મૃદં હેમેતિ પશ્યતિ ॥

અષ્ટૌ ષષ્ટિં દ્વિષન્ મિત્રં રજ્જું સર્પં સ્થલં જલમ્ ।
ચન્દ્રૌ દ્વૌ કુરુતે ચિત્તે શિશોર્ મોહો ઽમૃતં વિષમ્ ॥

તં દગ્ધમણિમ્ આદાય પ્રાક્તનીં સ શ્રિયં જહૌ ।
સર્વં ચિન્તામણેર્ અસ્માત્ પ્રાપ્યતે કિં ધનૈર્ ઇતિ ॥

દેશો ઽયમ્ અસુખો રૂક્ષો જનૈઃ પાપિભિર્ આવૃતઃ ।
કિં તદ્ ગેહં હતપ્રાયં કે નામ મમ બન્ધવઃ ॥

દૂરં ગત્વા યથાકામં સુખં તિષ્ઠામિ સમ્પદા ।
ઇત્ય્ આદાય મણિં મૂઢશ્ શૂન્યં કાનનમ્ આયયૌ ॥

તત્ર કાચદલેનાસૌ તેન તામ્ આપદં યયૌ ।
કજ્જલાદ્રેર્ ઇવ નિશા મૌર્ખ્યસ્યૈવાઙ્ગ યા સમા ॥

દુઃખાનિ મૌર્ખ્યવિભવેન ભવન્તિ યાનિ નૈવાપદા ન ચ જરામરણેન તાનિ ।
સર્વાપદાં શિરસિ તિષ્ઠતિ મૌર્ખ્યમ્ એકં કૃષ્ણં જનસ્ય વપુષામ્ ઇવ કેશજાલમ્ ॥