Mokṣopāya · Chapter 6.72

suṣuptamaunavān bhūtvā dhūtvā dvitvaikarūpiṇīm /
kalanāṃ kānta cidrūpas tiṣṭhāvaṣṭabhya tat padam //

vāṅmaunam akṣamaunaṃ ca kāṣṭhamaunaṃ ca vedmy aham /
suṣuptamaunaṃ mauneśaṃ brahman brūhi kim ucyate //

dvividhaḥ procyate rāma munir munivarair iha /
ekaḥ kāṣṭhatapasvī ca jīvanmuktas tathetaraḥ //

abhāvitātmā śuṣkāyāṃ kriyāyāṃ baddhaniścayaḥ /
haṭhāj jitendriyagrāmo munis syāt kāṣṭhatāpasaḥ //

yathābhūtam idaṃ buddhvā bhāvitātmātmani sthitaḥ /
lokopamo 'pi tṛpto 'ntar yas sa muktamunis smṛtaḥ //

etayor yo bhaved bhāvaś śāntayor munināthayoḥ /
cittaniścayarūpātmā maunaśabdena sa smṛtaḥ //

catuṣprakāram āhus tan maunaṃ maunavido janāḥ /
vāṅmaunam akṣamaunaṃ ca kāṣṭhaṃ sauṣuptam eva ca //

vāṅmaunaṃ vacasāṃ rodho balād indriyanigrahaḥ /
akṣamaunaṃ parityāgaś ceṣṭānāṃ kāṣṭhasañjñakam //

manomaunaṃ pañcamaṃ yat tan mṛte kāṣṭhatāpase /
bhavet suṣuptamaunākhyaṃ jīvanmukte hi jīvati //

triṣu maunaviśeṣeṣu viṣayaḥ kāṣṭhatāpasaḥ /
suṣuptamaunāvasthāyāś caturthyāś caiva muktadhīḥ //

vāṅmaunaṃ maunam ity eva siddhaṃ tac ca manaḥkalā- /
malinaṃ jīvabandhāya tatrasthāḥ kāṣṭhatāpasāḥ //

haṭhād vā yogayuktyaiva yas svākṣāṇāṃ vinigrahaḥ /
tad akṣamaunam ity āhus tatrasthāḥ kāṣṭhatāpasāḥ //

asmaran saṃsmaran vāpi dṛśyaṃ vāgdvayam aspṛśan /
apaśyann eva paśyantīṃ kāṣṭhamaunī hi tiṣṭhati //

prasphuraccittakalanam etan maunatrayaṃ smṛtam /
sambhavaty ajñamuniṣu na tu tajjñeṣu līlayā //

nātropādeyatā jñānām etan maunatrayaṃ kila /
līlayā helayā vāpi tajjñāḥ kurvanti vā na vā //

idaṃ suṣuptamaunaṃ tu jīvanmuktamatisthitam /
apunarjanmane jantoś śṛṇu śravaṇabhūṣaṇam //

nātra saṃyamyate vāṇī trividhā nāpi cojjhyate /
nollāsyante na jīyante samastendriyasaṃvidaḥ //

nānātākalaneyaṃ hi na valgati na śāmyati /
ceto na ceto nāceto na san nāsan na khaṃ na gauḥ //

avibhāgam anāyāsaṃ yad anādyantam āsitam /
dhyāyato dhāvataś caiva sauṣuptaṃ maunam aṅga tat //

yathābhūtam imaṃ buddhvā jagannānātvavibhramam /
yad āsitam asaṅgehaṃ sauṣuptaṃ maunam aṅga tat //

anekasaṃvidrūpātma caikam evedam ātatam /
ity āsitam anantaṃ yat sauṣuptaṃ maunam aṅga tat //

ākāśaṃ naiva cākāśaṃ sarvam asmi na cāsmi ca /
iti sthitaṃ samaṃ śāntaṃ yat tan maunaṃ suṣuptavat //

sarvaṃ śūnyaṃ nirālambaṃ śāntaṃ vijñaptimātrakam /
na san nāsad iti svastham āsitaṃ maunam uttamam //

bhāvābhāvadaśonmeṣaviśeṣair vitathotthitaiḥ /
saṃvido yad anāmarśas tan maunaṃ paramaṃ viduḥ //

asataiva satevāntaś cetasā vṛttirūpiṇā /
yad anāvartanaṃ saṃvidvṛttes tan maunam akṣayam //

nāham asmi na cānyo 'sti na mano na ca mānasam /
iti saṃvidasaṃvittir avicchinnātimaunatā //

aham asmi jagac cāsti tv astiśabdārthamātrakam /
sattāsāmānyam eveti sauṣuptaṃ maunam ucyate //

sattvāt saṃvida evānyās svapnādikalanāḥ kutaḥ /
anantam eva sauṣuptaṃ sarvaṃ maunam atas tatam //

suṣuptamaunam evedam anantatvāt prabodhavat /
turyam evāmalaṃ viddhi turyātītam athāpi vā //

suṣuptaikasamādhānas tathā turyasamādhikaḥ /
turyātītasamādhir vā jāgraty api bhaveta vai //

turyastha eva sakalāmalaśāntavṛttir jāgraty api vyavaharan nipuṇaṃ svapitvā /
nityaṃ sadeha uta vāpi videha eva brāhmaṃ nabho bhava tad eva kilāsi sādho //

om ity apāstabhavavāsanam ekam āssva na tvaṃ na cāham iti kiñcid ihāsti satyam /
sarvaṃ ca vidyata itīha śilāntarābhaṃ jñas tiṣṭha cidgaganakośakalaikaniṣṭhaḥ //