Mokṣopāya · Chapter 6.57

ya enaṃ vetti hantāraṃ yaś cainaṃ manyate hatam /
ubhau tau na vijānīto nāyaṃ hanti na hanyate //

anantasyaikarūpasya satas sūkṣmasya khād api /
ātmanaḥ parameśasya kiṃ kathaṃ kena hanyate //

nārjunas tvaṃ na hantā tvam abhimānam alaṃ tyaja /
jarāmaraṇanirmuktas svayam ātmāsi śāśvataḥ //

yasya nāhaṅkṛto bhāvo yasya buddhir na lipyate /
hatvāpi sa imāṃl lokān na hanti na nibadhyate //

yaiva sañjāyate saṃvid antas saivānubhūyate /
ayaṃ so 'ham idaṃ tan me ity atas saṃvidaṃ tyaja //

anayaiva ca yukto 'smi naṣṭo 'smīti ca bhārata /
abhitas sukhaduḥkhābhyām avaśaḥ parikṛṣyase //

svātmāṃśaiḥ kriyamāṇāni guṇaiḥ karmāṇi bhāgaśaḥ /
ahaṅkāravimūḍhātmā kartāham iti manyate //

cakṣuḥ paśyatu karṇaś ca śṛṇotu tvak spṛśatv iyam /
rasanā ca rasaṃ yātu ko 'traiko 'ham iti sthitaḥ //

kalanākarmanirate manasy api mahāmate /
na kaścid atrāham iti kleśabhāgī ka eva te //

bahubhis samavāyena yat kṛtaṃ tatra bhārata /
eko 'bhimānaduḥkhena hāsāyaiva hi gṛhyate //

kāyena manasā buddhyā kevalair indriyair api /
yoginaḥ karma kurvanti saṅgaṃ tyaktvātmasiddhaye //

ahantvaviṣacūrṇena yeṣāṃ kāyo na bhāvitaḥ /
kurvanto 'pi haranto 'pi ta ete nirviṣūcikāḥ //

na kvacid rājate kāyo mamatvāmedhyadūṣitaḥ /
prājño 'py atibahujño 'pi duśśīla iva mānavaḥ //

nirmamo nirahaṅkāras samaduḥkhasukhaḥ kṣamī /
yas sa kāryam akāryaṃ vā kurvann api na lipyate //

idaṃ ca te pāṇḍusuta svakarma kṣātram uttamam /
atikrūram api śreyas sukhāyaivodayāya ca //

api kutsitam apy antyam apy adharmamayaṃ kṛśam /
śreyase svaṃ yathā karma na tathehāmṛtāsavaḥ //

mūrkhasyāpi svakarmaiva śreyase kim u sanmateḥ /
matir galadahaṅkārā patitāpi na lipyate //

yogasthaḥ kuru karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā dhanañjaya /
nissaṅgas tvaṃ yathāprāptakarmāsi cen na badhyase //

śāntabrahmavapur bhūtvā karma brahmamayaṃ kuru /
brahmārpitasamācāro brahmaiva bhavasi kṣaṇāt //

īśvarārpitasarvārtha īśvarātmā nirāmayaḥ /
īśvaras sarvabhūtātmā bhava bhūṣitabhūtalaḥ //

sannyastasarvasaṅkalpas samaś śāntamanā muniḥ /
sannyāsayogayuktātmā kurvan muktamatir bhava //

saṅgatyāgasya bhagavaṃs tathā brahmārpaṇasya ca /
īśvarārpaṇarūpasya sannyāsasya ca sarvaga //

tathā jñānasya yogasya vibhāgaḥ kīdṛśaḥ prabho /
krameṇa kathayaitan me mahāmohanivṛttidam //

sarvasaṅkalpasaṃśāntāv ekāntaghanavedanam /
nakiñcidbhāvanākāraṃ yat tad brahma paraṃ viduḥ //

tadudyogaṃ vidur jñānaṃ yogaṃ ca kṛtabuddhayaḥ /
brahma sarvaṃ jagad ahaṃ ceti brahmārpaṇaṃ viduḥ //

antaśśūnyaṃ bahiśśūnyaṃ pāṣāṇahṛdayopamam /
śāntam ākāśakośācchaṃ na śūnyaṃ na dṛṣat param //

tata īṣad yad utthānam īṣad anyatayodaye /
sa jagatpratibhāso 'yam ākāśa iva śūnyatā //

bhāgo 'ham iti ko 'py eṣa pratyekam uditaś citeḥ /
koṭikoṭyaṃśakalitaḥ ka ivainaṃ prati grahaḥ //

vikalpabhede sphurite saṃvitsāramayātmani /
vaicitryeṇāvicitre 'pi kim ekatrāpi vo grahaḥ //

apṛthagbhūta evaiṣa pṛthagbhūta iva sthitaḥ /
pṛthag abdhir aparyanto nāham ity avagacchati //

yathehāhaṃ tathehāsi ghaṭādīhāsti markaṭaḥ /
kham ihaivaṃ tathāmbvādi kim ahantāṃ prati grahaḥ //

iti jñānād vibhāgasya yo dvaitasya parikṣayaḥ /
tyāgas saṅkalpajālānām asaṃsaṅgas sa kathyate //

samastakalpanājālasyeśvaraikatvabhāvanam /
galitadvaitanirbhāsam etad eveśvarārpaṇam //

abhedavaśato bhedo nāmnaivaiṣāṃ cidātmani /
bodhātmākhilaśabdārthaṃ jagad ekaṃ na saṃśayaḥ //

aham āśā jagad ahaṃ kham ahaṃ karma cāpy aham /
kālo 'ham aham advaitaṃ dvaitaṃ cāham ahaṃ jagat //

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru /
mām evaiṣyasi matvaivam ātmānaṃ matparāyaṇaḥ //

dve rūpe tava deveśa paraṃ cāparam eva ca /
kīdṛśaṃ tat kadā rūpaṃ tiṣṭhāmy āśritya siddhaye //

sāmānyaṃ paramaṃ caiva dve rūpe viddhi me 'nagha /
pāṇyādiyuktaṃ sāmānyaṃ śaṅkhacakragadādharam //

paraṃ rūpam anādyantaṃ yan mamaikam anāmayam /
brahmātmaparamātmādiśabdair etad udīryate //

yāvad apratibuddhas tvam anātmajñatayā sthitaḥ /
tāvac caturbhujākāradevapūjāparo bhava //

tatkramāt samprabuddhas tvaṃ tato jñāsyasi tat param /
mama rūpam anādyantaṃ yena bhūyo na jāyase //

yadi vā vedyavijñāto bhavāṃs tad arimardana /
taṃ mamātmānam ātmānam ātmanaś cāśu saṃśraya //

idaṃ cāham idaṃ cāham iti yat pravadāmy aham /
tad etad ātmatattvaṃ tan muhur vyapadiśāmy alam //

manye sādho prabuddho 'si pade viśrāntavān asi /
saṅkalpair avamukto 'si satyaikātmamayo bhava //

sarvabhūtastham ātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
paśya tvaṃ yogayuktātmā sarvatra samadarśanaḥ //

sarvabhūtastham ātmānaṃ yo bhajaty aikyam āsthitaḥ /
sarvathā vartamāno 'pi na sa bhūyo 'bhijāyate //

ekatvaṃ sarvaśabdārtha ekaśabdārtha ātmatā /
ātmāpi ca na san nāsad gato yasyāśu tat sa sat //

trailokyacetasām antar āloko yaḥ prakāśajaḥ /
anubhūtim upārūḍhas so 'yam ātmeti niścayaḥ //

trailokyapayasām antar yo rasānubhavas sthitaḥ /
gavyānām abdhijānāṃ ca so 'yam ātmāsmi bhārata //

antas sarvaśarīrāṇāṃ yas sūkṣmo 'nubhavas sa ca /
mukto 'nubhavanīyena so 'yam ātmāsmi sarvagaḥ //

samagrapayasām antar yathā ghṛtam avasthitam /
tathā sarvapadārthānāṃ dehānāṃ ca sthitaḥ paraḥ //

sarvāmbhonidhiratnānāṃ sabāhyābhyantare yathā /
tejas tathāsmi dehānām asaṃsthita iva sthitaḥ //

yathā kumbhasahasrāṇāṃ sabāhyābhyantare nabhaḥ /
jagattrayaśarīrāṇāṃ tathātmāham avasthitaḥ //

muktāphalaśataughānāṃ tantuḥ protavapur yathā /
tathāhaṃ dehalakṣāṇāṃ sthita ātmāsmy alakṣitaḥ //

brahmādau tṛṇaparyante padārthanikurumbake /
sattāsāmānyam etad yat tam ātmānam ajaṃ viduḥ //

tad īṣatsphuritākāraṃ brahma brahmaiva tiṣṭhati /
ahantādi jagattādi krameṇa bhramakāriṇā //

ātmaivedaṃ jagadrūpaṃ hanyate hanti cātra kim /
śubhāśubhair jagadduḥkhaiḥ kim asyārjuna lipyate //

pratibimbeṣv ivādarśaṃ samaṃ sākṣivad āsthitam /
naśyatsu na vinaśyantaṃ yaḥ paśyati sa paśyati //

idaṃ cāham idaṃ cāham itīdaṃ kathyate mayā /
evam ātmāsi sarvātmā mām evaṃ viddhi pāṇḍava //

imās sarvāḥ pravartante sargapralayavikriyāḥ /
ātmatantoś cito 'ntassthāḥ payasspandā ivāmbudhau //

yathopalatvaṃ śailānāṃ dārutvaṃ ca mahīruhām /
taraṅgāṇāṃ jalatvaṃ ca padārthānāṃ tathātmatā //

sarvabhūtastham ātmānaṃ sarvabhūtāni cātmani /
yaḥ paśyati tathātmānam akartāraṃ sa paśyati //

nānākāravikāreṣu taraṅgeṣu yathā payaḥ /
kaṭakādiṣu vā hema bhūteṣv ātmā tathārjuna //

nānātaraṅgavṛndāni yathā lolāni vāriṇi /
kaṭakādīni vā hemni tathā bhūtāni cātmani //

padārthajātaṃ bhūtādi bṛhad brahma ca bhārata /
ekam evākhilaṃ viddhi pṛthaksthaṃ na manāg api //

kiṃ tadbhāvavikārāṇāṃ gamyam asti jagattraye /
kva te vāpi jagat kiṃ vā kiṃ mudhā parimuhyasi //

iti śrutvāvagamyāntar bhāvayitvā suniścitam /
jīvanmuktāś carantīha santas samarasāśayāḥ //

nirmānamohā jītasaṅgadoṣā adhyātmavidyā vinivṛttakāmāḥ /
dvandvair vimuktās sukhaduḥkhasañjñair gacchanty amūḍhāḥ padam avyayaṃ tat //