Mokṣopāya · Chapter 6.34

evaṃ sarvam idaṃ viśvaṃ paramātmaiva kevalam /
brahmaiva paramākāśa eṣa devaḥ paras smṛtaḥ //

tad etatpūjanaṃ śreyas tasmāt sarvam avāpyate /
sa devas sarvagas sarvas sarvaṃ tasmin pratiṣṭhitam //

akṛtrimam anādyantam advitīyam akhaṇḍitam /
abahissādhanāsādhyaṃ sukhaṃ tasmād avāpyate //

prabuddhas tvaṃ muniśreṣṭha tenedaṃ tava varṇyate /
nāsi devārcane yogyaḥ puṣpadhūpamaye mahān //

avyutpannadhiyo ye hi bālāḥ pelavacetasaḥ /
kṛtrimārcāmayaṃ teṣāṃ devārcanam udāhṛtam //

gandhākṣataiś ca dīpaiś ca puṣpādyaiḥ pūjayanti hi /
mithyaiva kalpitair devam ākāre kalpitātmakam //

svasaṅkalpakṛtaiḥ kṛtvā kramair arcanam ādṛtāḥ /
bālās santāpam āyānti puṣpadhūpalavārcanaiḥ //

svasaṅkalpakṛtair arthaiḥ kṛtvā devārcanaṃ mudhā /
yataḥ kutaścin mithyātma phalam atrārpayanti te //

puṣpadhūpārcanaṃ brahman kalpitaṃ bālabuddhiṣu /
yat syād bhavādṛśe 'yogyam arcanaṃ tad vadāmy aham //

asmadādis tu no kaścid devo matimatāṃ vara /
devas tribhuvanādhāraḥ paramātmaiva netaraḥ //

śivas sarvapadātītas sarvasaṅkalpanātigaḥ /
sarvasaṅkalpavalito na sarvī na ca sārvikaḥ //

dikkālādyanavacchinnas sarvārambhaprakārakṛt /
cinmātramūrtir amalo deva ity ucyate mune //

saṃvit sarvakalātītā sarvabhāvāntarasthitā /
sarvasattāpradā devī sarvasantāpahāriṇī //

brahma brahman sadasator madhyaṃ tad deva ucyate /
paramātmāparābhikhyaṃ tat sad om ity udāhṛtam //

mahāsattāsvabhāvena sarvatra samatāṃ gatam /
mahācid iti ca proktaṃ paramārtha iti śrutam //

sthitaṃ sarvatra sarvartu latāsv antar yathā rasaḥ /
sattāsāmānyarūpeṇa mahācittvātmanāpi ca //

yac cittattvam arundhatyā yac cittattvaṃ tavānagha /
yac cittattvaṃ ca pārvatyā yac cittattvaṃ gaṇeṣu ca //

cittattvaṃ yan mamedaṃ ca cittattvaṃ yaj jagattraye /
tad deva iti tattvajñā vidur uttamabuddhayaḥ //

pādapāṇyādimān anyo yo vā devaḥ prakalpyate /
sa cinmātrād ṛte brahman kiṃsāraḥ kila kathyatām //

na sa dūre sthito brahman na duṣprāpas sa kasyacit /
sa saṃsthitas sadā dehe sarvatraiva ca khe tathā //

sa karoti sa cāśnāti sa bibharti prayāti ca /
sa niśśvasati saṃvettā so 'ṅgāny aṅgāni vetti te //

so 'syāṃ vicitraceṣṭāyāṃ prakāśāyāṃ ca tadvaśāt /
tatsvarūpanibaddhāyāṃ puryām aṅgapurīśvaraḥ //

śarīraparvatasthāyāṃ calāyāṃ tatprasādataḥ /
so 'syāṃ gahanakośāyāṃ hṛdguhāyāṃ guheśvaraḥ //

manaṣṣaṣṭhendriyācārasattātītāmalātmanaḥ /
tasya saṃvyavahārārthaṃ sañjñā cid iti kalpitā //

sa eṣa cinmayas sūkṣmas sarvavyāpī nirañjanaḥ /
imaṃ bhāsuram ābhāsaṃ karoti na karoti ca //

sā cid atyantavimalā jagadarthāṃ jagatkriyām /
imāṃ rañjayati prājña raseneva madhur latām //

cāravo ye camatkārāś citaś citi yathāsthitam /
camatkurvanti kila te ete kecin nabho'bhidhāḥ //

kecij jīvābhidhānāś ca kecic cittābhidhānakāḥ /
kecit kālābhidhānāś ca kecid deśābhidhānakāḥ //

kecit kriyābhidhānāś ca kecid dravyābhidhānakāḥ /
kecid bhāvavikārādijāḍyacittvābhidhānakāḥ //

prākāśyādyabhidhāḥ kecit kecic caiva tamo'bhidhāḥ /
arkendvādyabhidhāḥ kecit kecid yakṣābhidhānakāḥ //

niricchasvasvabhāvena vasantena yathāṅkuraḥ /
janyate tadvad eveyaṃ jagallakṣmīś cidātmanā //

cid imāsu samagrāsu sarvadaivaikikaiva hi /
trailokyāmbudhisaṃsthāsu śarīrajalajālikā //

śarīrapaṅkajabhrāntamanobhramarasambhṛtam /
āsvādayati saṅkalpamadhu mattā cidīśvarī //

sasurāsuragandharvaṃ saśailārṇavakaṃ jagat /
citi sthiraṃ pravahati jalāvarte tṛṇaṃ yathā //

cañcaccittamayācāracāracañcuracakrikam /
saṃsāracakraṃ ciccakre bhrāmyati bhramabhājanam //

cic caturbhujarūpeṇa jaghānāsuramaṇḍalam /
kālo jaladakhaṇḍena sāyudhena yathātapam //

cit trinetratayā brahman vṛṣaśītāṃśucihnayā /
gaurīkamalinīvaktrapadmaṣaṇḍālitāṃ gatā //

viṣṇoḥ padmālitām etya cid dhyānādhīnamānasīm /
trayīnalinyās sarasīṃ dhatte paitāmahīṃ sthitim //

cito brahman vicitrāṇi śarīrāṇīha bhūriśaḥ /
pattrāṇīva taror hemni keyūrādikriyeva vā //

cit samastasurānīkaparivanditapādayā /
trailokyacūḍāmaṇitāṃ dhatte vāsavalīlayā //

cit surāsuratām etya trailokyodaraḍambare /
pataty udeti saṃyāti svātmanaivābdhivārivat //

ciccandrikā caturdikkam evābhāsaṃ vitanvatī /
vikāsayati niśśeṣabhūtasattākumudvatīm //

ciddarpaṇamahālakṣmīs trijagat pratibimbitam /
gṛhṇāty anugraheṇāntas svagarbham iva garbhiṇī //

cic caturdaśabhūtānāṃ maṇḍalāni mahānti ca /
bhūtīkaroti vāriśrīs samudratvam ivāmbudheḥ //

vicitrālokakusumā ghanasaṅkalpapallavā /
vyomakedārikārūḍhā sattaughaphalaśālinī //

jīvajālarajaḥpuñjā vāsanārasarañjitā /
saṃvedanatvagvalitā citrehākalikākulā //

atītāsaṅkhyatrijagatkesarojjvalarūpiṇī /
anārataspandamahāvilāsollāsahāsinī //

sarvartuparvaparuṣā jaḍaśailādigumphitā /
vihagagranthivalitā mūlāgraparivarjitā //

cillateyaṃ vikasitā pelavaṃ sadasadvapuḥ /
vicitraṃ dṛśyakusumaṃ parāmarśāsahaṃ bahu //

anayeha hi sarvatra cchāyācchāpi vijanyate /
manyate tanyate vastu gīyate kriyate 'pi ca //

mahācitānayā nityaṃ bhāsante bhāskarādayaḥ /
dehās svadante ca mithas tvanmaccijjaḍavibhramaiḥ //

vitatāvartavartanyā cidvātyeyaṃ pranṛtyati /
jagajjālarajolekhā tatsattā dṛśyadehinī //

cit sarvaṃ jagadārambham imaṃ prakaṭayaty alam /
trailokyadīpakaśikhā dīpo varṇaśriyaṃ yathā //

ciccandrabimbe vimale śaśavat prāpya saṅgamam /
sarvatra lakṣyatām eti padārthaśrīr jagadgatā //

cidrasāyanasekena padārthapaṭalāvalī /
rūpam eti phalaṃ caiva prāvṛṭsikteva sallatā //

cicchāyayaiva sarvasya jāḍyaṃ śāmyaty udeti vā /
śavasyāsya śarīrasya gṛhasyeva tamas tviṣā //

ciccamatkṛtayo dehe na bhaveyur imā yadi /
trailokyadehās tat ke te kān spṛśeyuḥ kimākṛtīn //

cidālokaprakāśe 'smin saṅkalpaśiśudhāriṇī /
kriyākulavadhūr dehagehe sphurati cañcalā //

cidālokaṃ vinā kasya rasanāgre sphurann api /
kathaṃ kadā prakaṭatām eti kīdṛk ca vā rasaḥ //

suskandhas svaṅgaśākho 'pi kuntalālivṛto 'py alam /
cinmañjarīṃ vinā dehavṛkṣaḥ ka iva rājate //

vardhate 'bhilaṣaty atti cic carācarakāriṇī /
cid evāstītaran nāsti cinmātram idam utthitam //

ity uktavān atha tryakṣas sudhāsyandācchayā girā /
punaḥ pṛṣṭo mayā rāma vinayapraśrayojjvalam //

yadi sarvagatā deva cid asty ekā tatātmikā /
tad ayaṃ cetati sphāram ayaṃ caiva na cetati //

ayaṃ cidvān purā bhūtvā ciddhīnas samprati sthitaḥ /
itīyaṃ kalpanā loke pratyakṣānubhavā katham //

śṛṇv etad akhilaṃ brahman yathāpṛṣṭam vadāmi te /
mahān ayaṃ kṛtaḥ praśnas tvayā brahmavidāṃ vara //

cid asti dviśarīreha sarvabhūtamayātmikā /
cetyonmukhātmikaikā tu nirvikalpā parā smṛtā //

saṅkalpabaddhātmaivāntas svayam anyeva saṃsthitā /
saṅkalpitetaravarā dauśśīlyaṃ strī yathā gatā //

sa eva hi pumān kopād yathehānya iva kṣaṇāt /
bhavaty evaṃ vikalpāṅkā cit svarūpānyatāṃ gatā //

vikalpakalitā brahmaṃś cit svarūpaparicyutā /
jāḍyaṃ kramād bhāvayantī prayāti kalanāpadam //

cit svayaṃ cetyatām eti sākāśaparamāṇutām /
śabdabījātmikāṃ paścād vātatanmātrabhāvanīm //

deśakālavibhāgā tu tanmātravalitā kramāt /
jīvo bhūtvā bhavaty āśu buddhiḥ paścād ahaṃ manaḥ //

manastvaṃ samupāyātā saṃsāram avalambate /
caṇḍālo 'smīti mananāc caṇḍālatvam iva dvijaḥ //

saṅkalpitāprabodhena jāḍyāc cit svaprabodhinī /
śabalaṃ rūpam āsādya saṅkalpān yāty anāratam //

anantasaṅkalpamayī jāḍyasaṅkalpapīvarī /
cij jāḍyād deham āyāti payaḥ pāṣāṇatām iva //

tataś cittamanomohamāyeti vihitābhidhā /
jāḍyaṃ nipuṇam āśritya saṃsāre jāyate mune //

mohasātmyam upāyātā tṛṣṇānigaḍapīḍitā /
kāmakopabhayopetā bhāvābhāvātipātinī //

tyaktānantanijābhogā vyavacchedavikāriṇī /
duḥkhadāvānalātaptā śokāśanikṛśāśayā //

iyam asmīti bhāvena śūnyena vikalīkṛtā /
bhedamātragṛhītāsthā paraṃ dainyam upāgatā //

magnā mohamahāpaṅke paṅke jīrṇeva dantinī /
bhāvābhāvalatādolāparilolaśarīrakā //

asārāvarasaṃsāravikāravyavahāriṇī /
tāpopataptahṛdayā rāgarogānusāriṇī //

nijayūthaparibhraṣṭā mṛgīvāvaśatāṃ gatā /
āvirbhāvoditākārā tirobhāve 'stam āgatā //

svasaṅkalpopayātāsu bhītā sambhramadṛṣṭiṣu /
palāyate 'py asatyāsu vetālīṣv iva bālikā //

uṣṭrīva madhuno binduṃ vāñchate bhāvitaṃ sukham /
avāntaraparibhraṣṭā doṣād doṣaṃ pataty adhaḥ //

paraṃ vaivaśyam āyāti saṅkaṭāt saṅkaṭaṃ gatā /
duḥkhād duḥkhe nipatitā vipado vipadi sthitā //

nānānarthagaṇopetā ceṣṭāparavaśāśayā /
kaṣṭāt kaṣṭam anuprāptā paritāpānutāpinī //

kramān nave nave bandhe 'vaidagdhyaṃ samupāgatā /
vicitrabandhanirmāṇaparā krimipadaṃ gatā //

sarvataśśaṅkare bhītā prāṇātyayam upāgatā /
kṣīṇatoyeva śapharī vivartanaparāyaṇā //

bālye vivaśasarvārthā yauvane cintayāhṛtā /
vārddhake mṛtiduḥkhāttā mṛtā karmavaśīkṛtā //

jāyate duḥkhaśabalā mriyate jananonmukhī /
karoty āveśavivaśā nigiraty ārtidhāriṇī //

gacchati śramasantaptā bhavaty ambudabhaṅgurā /
rodity ākrāntahṛdayā parākrandati tāpitā //

apsarās svarganagare nāgī pātālakoṭare /
asurī daityavivare narastrī vasudhātale //

rākṣasī rākṣasādhāre vānarī vanakoṭare /
siṃhī girīndraśikhare kinnarī kulaparvate //

vidyādharī devagirau vyālī cāvanigartake /
latā tarau khagī nīḍe vīrut sānau vane mṛgī //

śete nārāyaṇo 'mbhodhau dhyānī brahmapure 'bjajaḥ /
kāntāsakho haraś śaile svarge suravaro hariḥ //

dinaṃ karoti tīkṣṇāṃśur varṣaty ambudharo jalam /
karoti rajanīm indur dhatte nīraṃ mahodadhiḥ //

ṛtucakraṃ pravahati sahakālarkṣamaṇḍalam /
dinarātritayodeti tejastimiratā kvacit //

kvacid bījarasollāsaḥ kvacit pāṣāṇamauninī /
kvacin nadī rasavahā kvacit kusumavistṛtiḥ //

kvacit phalāvalīpākaḥ kvacit kvātho 'nalādibhiḥ /
kvacic chaityaṃ himendvādi kvacit khādi nakiñcana //

kvacid ujjvalitākārā kvacit kṛṣṇā kvacit sitā /
kvacin nīlātha haritā kvacid agniḥ kvacin mahī //

sarvātmatvāt sarvagatvāt sarvaśaktitayeddhayā /
sarvatvād ekarūpaiva khād apy acchaiva sā parā //

cic cinoti yathātmānaṃ yena yatra yathā yadā /
tat tathāśu bhavaty amburayād vīcyāditā yathā //

haṃsī krauñcī bakī kākī sarasīsārasī vṛkī /
pikī balākā hariṇī vānarī kariṇī śunī //

caṭikā vañjulī śārī makṣikā ṣaṭpadī śukī /
dhīś śrīr hrīḥ prītir ārtiś ca śavarī śarvarī śaśī //

etāsv anyāsu cānyāsu paribhramati yoniṣu /
vivartamānā saṃsāre jalāvarte tṛṇaṃ yathā //

bibhety eṣā svasaṅkalpāt svaśabdād iva gardabhī /
nānayā sadṛg anyāsti mugdhā bālābalā calā //

eṣā sā kathitā tubhyaṃ jīvaśaktir mayā mune /
prākṛtācāravivaśā varākī paśudharmiṇī //

karmātmety abhidhāṃ prāptā śocyāsya paramātmanaḥ /
anantaduḥkhabahalaṃ svayaṃ sambhramam āśritā //

asad evānayākrāntaṃ vināśi sahajaṃ malam /
taṇḍuleneva kambūkam ananyac cānyavat sthitam //

anantavibhavabhraṣṭā daurbhāgyaparitāpinī /
śocati prāpya jīvatvaṃ bhartṛhīneva nāyikā //

jaḍarater avalokaya śaktatāṃ nijapadasmaraṇena vineha yat /
vrajati pṛṣṭham adhaḥpatanāya khād duraraghaṭṭaghaṭīpuṭapīṭhavat //