Mokṣopāya · Chapter 6.208

kathaṃ kevalajāgrattvam akāraṇam akarmakam /
parād vikasati brahman gaganād iva pādapaḥ //

akāraṇaṃ mahābuddhe na kāryam upalabhyate /
taj jāgrataẖ kevalasya na kaścid iha sambhavaḥ //

tasyāto 'sambhavād anye jīvabhedās sajīvakāḥ /
sarve na sambhavanty eva kāraṇābhāvavikṣatāḥ //

neha prajāyate kiñcin neha kiñcana naśyati /
upadeśyopadeśārthaṃ śabdārthakalanodayaḥ //

kaẖ karoti śarīrāṇi manobuddhyādicetanaiḥ /
ko mohayati bhūtāni sneharāgādibandhanaiḥ //

na kaścid eva kurute śarīrāṇi kadācana /
na mohayati bhūtāni kaścid eva kadācana //

anādyantāvabhāsātmā bodha ātmani saṃsthitaḥ /
nānāpadārtharūpeṇa kam ūrmyāditayā yathā //

bāhyaṃ na vidyate kiñcid bodhas sphurati bāhyavat /
udeti bodho hṛdayād bījād iva varadrumaḥ //

bodhasyāntar idaṃ viśvaṃ sthitam eva raghūdvaha /
stambhasyāntar yathā sālabhañjikā prakaṭīkṛtā //

sabāhyābhyantarātmaikam anantaṃ deśakālataḥ /
bodhāmodaprasaraṇaṃ jagad ity avabudhyatām //

ayam eva paro loko bhāvyatāṃ vāsanākṣayaḥ /
śāmyatāṃ paralokāsthaṃ kāẖ kilāyānti vāsanāḥ //

deśakālakriyālokarūpacittātmasampadām /
deśakālādiśabdārtharahitaṃ na ca śūnyakam //

pade padavidām eva tasmiñ śūnye gatir bhavet /
draṣṭṝṇāṃ śāntadṛśyānām evānyeṣāṃ na rāghava //

ye vai taralagambhīram ahantāgartam āśritāḥ /
paśyanti te tam ālokaṃ na kadācana kecana //

caturdaśavidhānantabhūtajātasaghuṅghumā /
jagaddṛṣṭir iyaṃ jñasya śarīrāvayavopamā //

kāraṇābhāvatas sṛṣṭir noditā na ca śāmyati /
yādṛśaṃ kāraṇaṃ vā syāt tādṛg bhavati kāryakam //

yādṛk syāt kāraṇe kāryaṃ sthitaṃ kāraṇatāsya kā /
kāryam evopalambhāntar asad dvayam avedanāt //

somyasyāntar yathaivābdher ūrmyāvartādayas sthitāḥ /
brahmaṇy asambhavatkṣobhe jagaccittādayas tathā //

sarvātmaivāmalaṃ brahma piṇḍa eka iva sthitam /
nānābhāṇḍātma hemaiva yathāntassthitarūpakam //

svapnakāle svapna eva jāgrad vyagrāparigrahāt /
jāgratkāle jāgrad eva svapno 'satyāvabodhataḥ //

cittamātratayā buddhaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvat sthitam /
jāgrat svapnatvam āyāti vicāravikalīkṛtam //

samyagjñānena bhūtāni jñasya dehatayā saha /
pīṭhabandhaṃ vimuñcanti gatakālā ivāmbudāḥ //

yathā galitum ārabdho ghano gaganatām iyāt /
tathā satyāvabodhena śāmyet sātmagrahaṃ jagat //

śaradabhravad ālūnā mṛgatṛṣṇāmbuvat tathā /
puras sandṛśyamānaiva bodhād galati dṛśyatā //

yathā dīptānale līnaṃ suvarṇaṃ ghṛtam indhanam /
ekatāṃ yāti vijñāne tathā bhuvanacittadṛk //

bodhena tanutām eti piṇḍabandho jagattraye /
piśācabuddhis sadane bodhitasya yathā śiśoḥ //

bodhasyānantarūpasya svayam evātmanātmani /
jagaccittāditā bhāti piṇḍabandhaẖ kilātra kaḥ //

bodhabodhanam evedaṃ jagac cittam ivoditam /
tad evāstaṅgataṃ bodhāt piṇḍabandhasya kāstitā //

jahāti piṇḍakāṭhinyaṃ jagat svapnāvabodhataḥ /
parāṃ pelavatām eti hema drutam ivāgninā //

yathāsthito bodha eva ghanatām eṣa gacchati /
vinaiva deśakālābhyāṃ tau vinirmāya hemavat //

jāgraty evaṃ vicāreṇa svapnābhe pelave sthite /
kṣīyamāṇe śaratkāle ivaiti tanutāṃ rasaḥ //

parāṃ pelavatāṃ yātā dṛśyalakṣmyas sthitā api /
svapnā iva parijñātā na svadante vivekinaḥ //

kva kila svāntaviśrāntiẖ kvaitad viṣayavedanam /
suṣuptajāgrator aikyaṃ kva cchāyātapayoẖ kva vā //

draṣṭṛdṛśyadaśā bhrāntir abhrāntis svātmaniṣṭhatā /
kathaṃ sadasator aikyaṃ bhrāntābhrāntātmanor bhavet //

cittamātre bhrāntimātre svapnamātrātmani sthite /
jagatīha padārthebhyas satyabuddhir nivartate //

kasya svadante 'satyāni katham apy amahāmateḥ /
mṛgatṛṣṇājalānīva dṛśyāny api purassthiteḥ //

satyabuddhau vilīnāyāṃ jagat paśyati śāntadhīḥ /
jaladīpāṃśujālābham apiṇḍātmāmbarātmakam //

jagato 'vastunaś śūnyāt parijñānān nivartate /
cittabhramātmano bhrāntirūpā svadanabhāvanā //

yad avastv iti vijñātaṃ tatropādeyatā kutaḥ /
kena svapnaṃ parijñāya svapnahemābhigamyate //

svapnād iva parijñātād raso dṛśyān nivartate /
draṣṭṛdṛśyadaśādoṣagranthicchedaḫ pravartate //

nīrasaś śāntamanano nirvāṇāhaṅkṛtiẖ kṛtī /
vītarāgo nirāyāsaś śāntas tiṣṭhati buddhadhīḥ //

rase nīrasatāṃ yāte vāsanā pravilīyate /
śikhāyāṃ pravilīnāyāṃ pradīpasyāṃśavo yathā //

bodhād dīpāṃśujālābham aghanaṃ vyoma dṛśyate /
bhrāntirūpaṃ jagat kṛtsnaṃ gandharvanagaraṃ yathā //

naivātmānaṃ na cākāśaṃ na śūnyaṃ na ca vedanam /
atyantapariṇāmena paśyan paśyati tat padam //

yatra nātmā na śūnyaṃ ca na jagat kalanā na ca /
na cittadṛśyodayadhīs sarvaṃ cāsti yathāsthitam //

bhūmyāditājñasambuddhā jñānād astam upāgatā /
jñasya śūnyaiva sampannā saṃsthitāpi na vidyate //

bhavaty ekasamādhānas somyātmā vyomanirmalaḥ /
tiṣṭhaty apagatāsaṅgas sthita evāpy asatsamaḥ //

astaṅgatamanā maunī nirodhapadavīṃ gataḥ /
tīrṇas saṃsārajaladheẖ karmaṇām antam āgataḥ //

tanubhuvanagaganagirigaṇakaraṇaparaṃ paramam ajñānam /
vigalati galite tasmin sakalam idaṃ vidyamānam api //

śāntatarāntaẖkaraṇo galitavikalpas svarūpasāramayaḥ /
paramaśamāmṛtatṛptas tiṣṭhati vidvān nirāvaraṇaḥ //