Mokṣopāya · Chapter 6.194

icchāviṣavikārasya prayogaṃ yoganāmakam /
śāntaye śṛṇu bhūyo 'pi pūrvam uktam api sphuṭam //

ātmano vyatiriktaṃ ced vidyate tad ihecchayā /
iṣyatām asati tv evaṃ svātmānyatve kim iṣyate //

nirbhāgāvayavā sūkṣmā vyomnaś śūnyataraiva cit /
saivāhaṃ jagad āśāś ca satī kiṃ tat tayeṣyate //

sā vyomarūpā vyomny eva vettīvāvedyavedanā /
vyomātma jagadābhāsam atrecchāviṣayo 'sti kaḥ //

grāhyagrāhakasambandhaẖ kutaś ced iti tan na naḥ /
vidyate 'sau prasaktānāṃ yeṣām asti na vedmi tān //

grāhyagrāhakasambandhas svaniṣṭho 'pi na labhyate /
asatas tu kathaṃ lābhaẖ kena labdho 'sitaś śaśī //

eṣaiva grāhakādīnāṃ sattā yan nāma niṣṭhatā /
svabhāvaprekṣayāsatyā na jāne kva prayānti te //

eṣa eva svabhāvo yad draṣṭṛdṛśyadṛśo 'khilāḥ /
jñātvāsatyā vinirvāṇam ahantātmani gacchati //

nirvāṇe nāsti dṛśyādi dṛśyādau nāsti nirvṛtiḥ /
mitho 'nayor anubhavo na cchāyātapayor iva //

ubhe ete mitho 'satyam asatyaivātra nirvṛtiḥ /
yato nirvāṇam ajaram aduẖkham anubhūyate //

bhramabhūtaṃ tu dṛśyādi nityānantasukhapradam /
asac ca tad bhāvyatāṃ mā nirvāṇe sthīyatām aje //

śuktikārupyasadṛśaṃ prekṣitaṃ yan na labhyate /
arthakāry api tan nāsti kim atrāpahnavena vaḥ //

tatsadbhāvān mahad duẖkham asadbhāvān mahat sukham /
abhāvas sopapattis tu dṛḍhatāṃ yāti bhāvanāt //

tat kim ātmani bandhāya vidadhadhvaṃ narādhamāḥ /
spaṣṭa evopacayade vastuny astamitāpadi //

kāryakāraṇatādy asmin saṃvinmātrātmake tate /
mārgayanty aprabodhādy etair mṛgair alam astu naḥ //

vyomarūpe kilaikasmin sarvātmani tate sati /
kāryakāraṇatādyānām uktīnām eva kaẖ kramaḥ //

yo hetus spandane vāyor dravatve salilasya ca /
śūnyatve nabhasas so 'sya sargāditve cidātmanaḥ //

kāryakāraṇabhāvādi brahmaiva sakalaṃ yadi /
tadā brahmaṇi sargāṇāṃ kāraṇārthī vilajjatām //

na duẖkham asti na sukhaṃ śāntaṃ śivamayaṃ jagat /
nāsti vinmātratānyatvam ata icchodayaẖ kutaḥ //

mṛddehayodhasenāyāṃ na mṛṇmātretarad yathā /
na sajjagadahantādau dṛśye brahmetarat tathā //

evaṃ cet tad udetv icchā mā vodetu munīśvara /
sā tu brahmaiva ko 'rthas syād asyā vidhiniṣedhanaiḥ //

jñatāyāṃ samprabuddhāyām icchā brahmaiva netarat /
yathāsi buddhavān rāma tat satyaṃ kiṃ tv idaṃ śṛṇu //

yadā yadā jñatodeti śāmyatīcchā tadā tadā /
vastusvabhāvād udayaty āditye yāminī yathā //

yathā yathodayo jñapter dvaitaśāntis tathā tathā /
vāsanāvilayaś caiva katham icchodayo bhavet //

tasyāvidyopaśānteyaṃ nirmalā muktatoditā /
aśeṣadṛśyavairasyād yasyecchodeti na kvacit //

viraktatāsya no dṛśye na cāpy atrāsya raktatā /
kevalaṃ jñāya dṛśyaśrīs svadate na svabhāvataḥ //

kākatalīyayogena parapreraṇayātha vā /
yadi kiñcit kadācic ca samyag icchati vā na vā //

tad asya secchānicchā ca brahmaivātra na saṃśayaḥ /
icchāyāṃ jñāyate jñasyāvaśyam eva tu tānavam //

jñatā ced uditā jantos tad icchāsyopaśāmyati /
naitayos sthitir ekatra prakāśatamasor iva //

pratiṣedhavidhīnāṃ tu tajjño na viṣayaẖ kvacit /
śāntasarvaiṣaṇecchasya ko 'sya kiṃ vakti kiṃkṛte //

etad eva jñatācihnaṃ yad icchāsv atitānavam /
hlādanaṃ sarvalokānām athānudaya eva vā //

dṛśyaṃ virasatāṃ yātaṃ yadā na svadate kvacit /
tadā necchā prasarati tadaiva ca vimuktatā //

bodhād anaikyam advaitaṃ yaś śāntam avatiṣṭhate /
icchānicchādayas sarve bhāvās tasya śivātmakāḥ //

bodhād astamitadvaitam advaitād aikyavarjitam /
yas svaccho vigatavyagraś śānta ātmany avasthitaḥ //

naiva tasya kṛtenārtho na satā nāsatā sadā /
na cātmanā na cānyena naitair maraṇajīvitaiḥ //

icchā ca tasya nodeti nirvāṇasya prabodhinaḥ /
yadi vodeti tat svacchā brahma śāśvatam eva sā //

na duẖkham asti na sukhaṃ śāntaṃ śivam ajaṃ jagat /
iti yo 'ntaś śilevāste taṃ prabuddhaṃ vidur budhāḥ //

duẖkhaṃ sukhaṃ bhāvanayā kurvan viṣam ivāmṛtam /
iti niścayadhīrātmā prabuddha iti kathyate //

tat sthitaṃ vyomani vyoma śānte śāntaṃ śive śivam /
śūnye śūnyaṃ sati ca sad yad brahmaṇi jagat sthitam //

asaṃvedanasaṃvitkhe tate viśvam iti sthite /
somye samasame śānte śive 'hantābhramaẖ kṣayī //

yad idaṃ dṛśyate kiñcij jagat sthāvarajaṅgamam /
tat sarvaṃ śāntam ākāśaṃ paracintāpuropamam //

paracintāpuro madhye gatavighnaṃ gamāgamau /
yathā stas tava śūnyatvāt tathaivāsmiñ jagadbhrame //

adridyūrvīnadīśābhā śūnyatātmani jṛmbhate /
adraṣṭṛdṛśyakaraṇaṃ mṛgatṛṣṇāmbuvīcivat //

svapnanirmāṇapuravad bālavetālatālavat /
yad idaṃ dṛśyate tatra kiṃ kilāsatyatetarat //

asatyam evāham iti bhāsate satyam eva ca /
bhrāntibhājaṃ vinaiveyaṃ bhrāntis sphurati sāsatī //

nāsan na san na sadasat kim apīdam atīndriyam /
avācyaṃ jagad ity eva bhāty avikṣubhitaṃ khavat //

ihecchānicchate jñasya śamād yady apy alaṃ same /
tathāpi śreyase manye nanv anicchodayaṃ sphuṭam //

ahaṃ jagad iti jñaptiẖ khe khasyeveyam āsthitā /
cidātmano yathā vāyos spando nātrāsti kāraṇam //

citaś cetyonmukhatvaṃ yat tac cittaṃ saiva saṃsṛtiḥ /
secchā tanmuktatā muktir yuktiṃ jñātveti śāmyatām //

icchā bhavatv anicchā vā sargo 'stu pralayo 'stu vā /
kṣatir na kasyacit kācin na ca kiñcid ihāsti hi //

icchānicche sadasatī bhāvābhāvau sukhāsukhe /
ity atra kalpanā vyomni sambhavanti na kāścana //

icchānāṃ tānavaṃ yasya dinānudinam āgatam /
vivekaśamatṛptasya tam āhur mokṣabhāginam //

icchākṣurikayā viddhe hṛdi śūlaṃ pravartate /
jayanti yatra naitāni maṇimantrauṣadhāni vaḥ //

yaẖ kāryakāraṇādyūhān kṛtavān pūrvam eva tam /
satprekṣayā na paśyāmo mithyābhramabharād ṛte //

bhramabhūtena kurmaś ced vyavahāram avastunā /
tat kasmāt paracintādriẖ kavalatvaṃ na nīyate //

asatā vyavahāraś cet prekṣāmātravināśinā /
kriyate śaśaśṛṅgeṇa tat kathaṃ cchādyate na kham //

ahambhāvāc cidākāśo jāḍyātiśayataẖ kṣaṇāt /
pāṣāṇatāṃ jalam iva manastvād yāti dehatām //

cittvād anubhavaty etām asatyām eva dehitām /
avinaṣṭaiva cicchaktis svapne svamaraṇaṃ yathā //

vyomny asatyam avastutvāt satyaṃ cānubhavād yathā /
nīlatvaṃ tadvad īśe 'smin sargo nāsan na sanmayaḥ //

yathā śūnyatvanabhasor yathā spandanabhasvatoḥ /
bhedo nāsti tathā sargabrahmaṇor ekarūpayoḥ //

neha sañjāyate kiñcij jagadādi na naśyati /
svapno nidrāgatasyeva kevalaṃ pratibhāsate //

avidyamāne pṛthvyādau pratibhāmātrarūpiṇi /
sarge ka iva saṃrambhas tyāgādānaiś cidambare //

na dehapratibhāto 'sti buddhyādikaraṇānvitā /
kevalaṃ brahma cinmātram evam ātmany avasthitam //

buddhyādeẖ karaṇatvaṃ ca dvaitaikyāsambhavān na sat /
anenedaṃ kriyata ity asyārthasyātyasambhavāt //

ahetur akramaṃ bhāti citi kalpakriyāgaṇaḥ /
kṣaṇenaiva yathā svapne mṛtijanmābdhisantarāḥ //

kham eva pṛthvī khaṃ śailāẖ kham eva dṛḍhabhittayaḥ /
kham eva lokās spandaẖ khaṃ sargasaṃvedane citeḥ //

vyomabhittau jagaccitraṃ cidraṅgamayam ātatam /
nodeti nāstam āyāti na tāmyati na śāmyati //

cidvāriṇi jagattuṅgataraṅgadravarūpiṇi /
kiṃ kadā katham utpannaṃ kiṃ śāntaṃ ca kadā katham //

śānte mahācidākāśe jagacchūnyatvaśālini /
cetyāsambhavatas santi nodayāstamayoktayaḥ //

parvatā gaganāyante gaganaṃ parvatāyate /
saṃvedanaprayogeṇa brahmaṇas sargatāsthitau //

saṃviccūrṇaprayogeṇa nimeṣārdhena yoginaḥ /
kurvanti jagad ākāśam ākāśaṃ trijaganti hi //

siddhasaṅkalpanagarāṇy asaṅkhyāni yathāmbare /
tathā sargasahasrāṇi santi tāni tu cinnabhaḥ //

mahārṇave yathāvartā anyo'nyam api miśritāḥ /
pṛthag evāvatiṣṭhante vyatiriktā na te tataḥ //

sargāt sargāntarāloko yaḫ prabuddhasya yoginaḥ /
siddhalokāntaraprāptis saiveti vibudhoktayaḥ //

avināśīni bhūtāni sthitāni parame śive /
vyomnīva śūnyatollāsās sargavargā nirargalāḥ //

paramārthanijāmodās sahajās sargavibhramāḥ /
nodyanti nopaśāmyanti lekhā iva śilodare //

anyo'nyaṃ kusumāmodā militā apy amiśritāḥ /
vyomarūpās tathā sargā anyo'nyaṃ siddhabhūmayaḥ //

saṅkalpākāśarūpatvāt sarvārthānubhavasthiteḥ /
tanusaṅkalpamohānāṃ satyāś śāpavaroktayaḥ //

na jñānavāditā satyā na ca bāhyārthavāditā /
yathāvedanam etāni vedanāni phalanti vaḥ //

citi cittvaṃ yad asty antar jagad ity eva bhāti tat /
bhedo dravatvapayasor iva nātropapadyate //

kālo jaganti bhuvanāny aham akṣavargas tv etāni tatra ca tatheti ca sarvam ekam /
cidvyoma śāntam ajam avyayam īśvarātma rāgādayaẖ khalu na kecana sambhavanti //