Mokṣopāya · Chapter 6.193

camatkurvanty athātrārthā āvartā iva vāriṇi /
etac ca bhāvās sakalā yathā vāri taraṅgakāḥ //

sarvasyaivāsya viśvasya nirjñeyajñānarūpiṇī /
paramākāśatā rūpaṃ kiṃ paropaśamaśramaḥ //

bālacintāpuraṃ vyomni na kiñcid api me yathā /
tathedaṃ tattvato viśvaṃ satyaṃ tu śiśucetasi //

arūpālokamananaṃ śilāputrakasainyavat /
rūpālokamanaskārā bhānti kevātra viśvatā //

rūpālokamanaskārasāro vinmātratāṃ vinā /
na labhyate sā ca paraṃ vyomaivātra kva viśvatā //

vido vittvaṃ jagadbhrāntir avittvaṃ tu na vibhramaḥ /
vittvāvittve tadāyatte cintācinte yathā tava //

paramākāśarūpatvāc cidvyomno vitatākṛteḥ /
na svabhāvaviparyāsaẖ kaścit sambhavati kvacit //

tanmayasyāsya viśvasya na svabhāvavikāritā /
vidyate prekṣyamāṇāpi kim u sāsya bhaviṣyati //

sarvaṃ cidvyoma caivedaṃ na sat tvam aham ity api /
vikārādy api na jñaptāv ajñaptiṃ na labhe kvacit //

sarvaṃ śāntaṃ śivaṃ śuddhaṃ tvamahantādivibhramam /
na kiñcid api paśyāmi vyomajaṃ kānanaṃ yathā //

saṃvidākāśaśūnyatvaṃ yat tad viddhi vaco mama /
idaṃ tvatsaṃvidākāśe svayam ātmani tiṣṭhati //

param āhuḫ padaṃ sad yad anicchodayam āsitam /
pāṣāṇapuruṣasyeva citrasthasyeva vāsanam //

sa viśrāntamanā maunī yasya prakṛtakarmasu /
spando dārumayasyeva vigateccham anākulam //

antaśśūnyaṃ bahiśśūnyaṃ virasaṃ gatavāsanam /
jaradveṇor iva jñasya jīvato bhāti jīvitam //

yasmai na svadate dṛśyam adṛśyaṃ svadate hṛdi /
sabāhyābhyantaraṃ śāntas sa uttīrṇo bhavārṇavāt //

ucyantāṃ śabdajālāni vaṃśavad gatavāsanam /
rasenānaṅgalagnena prakṛtāny anyacodanaiḥ //

spṛśyantāṃ sparśanīyāni yathāprāptāny avāsanam /
kūṭāgāravad akṣubdham anicchamananodayam //

svādyantāṃ rasajālāni vigatecchābhayaiṣaṇam /
apagarvābhilaṣaṇaṃ yathāprāptāni darvivat //

dṛśyantāṃ rūpajātāni puraḫ prāptāny avāsanam /
arasaṃ nirmanomānam agardhaṃ citranetravat //

śiṅghyantāṃ gandhapuṣpāṇi vigateccham avāsanam /
spandavattve 'pi lagnāni tyāgāya vanavātavat //

iti ced virasatvena bodhayitvā cikitsitāḥ /
na bhogarogās tad duẖkhaśāntyai nāsti kathaiva vaḥ //

yas svādayan bhogaviṣaṃ ratim eti dine dine /
so 'gnau svamūrdhni jvalite kakṣam akṣayam ujjhati //

niricchatvaṃ samādhānam āhur āgamabhūṣaṇāḥ /
yathā śāmyen mano 'nicchaṃ nopabhogaśatair api //

icchodayo yathā duẖkham icchāśāntir yathā sukham /
tathā na narake nāpi brahmaloke 'nubhūyate //

icchāmātraṃ viduś cittaṃ tacchāntir mokṣa ucyate /
etāvanty eva śāstrāṇi tapāṃsi niyamā yamāḥ //

yāvatī yāvatī jantor icchodeti yathā yathā /
tāvatī tāvatī duẖkhabījamuṣṭiḫ prarohati //

yathā yathecchās tanutāṃ yānti jantor vivekataḥ /
tathā tathopaśāmyanti duẖkhacintāviṣūcikāḥ //

yathā yathecchā ghanatāṃ yānti lokasya rāgiṇaḥ /
tathā tathā vivartante duẖkhacintāviṣormayaḥ //

icchā cikitsyate vyādhir na svayatnauṣadhena cet /
tad atra balavan manye vidyate nauṣadhāntaram //

icchopaśamanaṃ kartuṃ yadi kṛtsnaṃ na śakyate /
svalpam apy anugantavyaṃ mārgastho nāvasīdati //

yas tv icchātānave yatnaṃ na karoti narādhamaḥ /
so 'ndhakūpe svam ātmānaṃ dinānudinam ujjhati //

duẖkhaprasavaśālinyā bījam icchaiva saṃsṛteḥ /
samyagjñānāgnidagdhā sā na bhūyaḫ parirohati //

icchāmātraṃ hi saṃsāro nirvāṇaṃ tadavedanam /
icchānutpādane yatnaẖ kriyatāṃ kiṃ vṛthābhramaiḥ //

śāstropadeśaguravaḫ prekṣyante kim anarthakam /
kim icchānanusandhānasamādhir nādhigamyate //

yasyecchānanusandhānamātre dussādhatāmateḥ /
gurūpadeśaśāstrādi tasya nūnam anarthakam //

icchāviṣavikāriṇyā sattayaiva nṛṇām alam /
duẖkhaprasavakāriṇyā hāriṇyā janmajaṅgale //

na vālīkriyate 'nyeṣām ātmajñānāya ced asau /
icchopaśāntiẖ kriyatāṃ tayālaṃ tad avāpyate //

niricchataiva nirvāṇaṃ secchataiva hi bandhanam /
yathāśakti jayed icchāṃ kim etāvati duṣkaram //

jarāmaraṇajanmādikarañjakhadirāvaleḥ /
bījam icchāśu saivāntar dahyatāṃ śamavahninā //

yato yato niricchatvaṃ muktataiva tatas tataḥ /
yāvadgati yathāprāṇaṃ hanyād icchāṃ samutthitām //

yato yataś ca secchatvaṃ bandhapāśās tatas tataḥ /
puṇyapāpamayā duẖkharāśayo vitatārtayaḥ //

icchānirāsarahite gate sādhoẖ kṣaṇe 'pi ca /
dasyubhir muṣitasyeva yuktam ākranditaṃ ciram //

yathā yathāsya puṃso 'ntar icchā samupaśāmyati /
tathā tathāsya kalyāṇaṃ mokṣāya parivardhate //

ātmano nirvivekasya yad icchāparipūraṇam /
saṃsāraviṣavṛkṣasya tad eva pariṣecanam //

hṛdvṛkṣajās svasukhaduẖkhakubījakośyo vairād ivāśayakṛtād aśubhāc chubhāc ca /
āsādya duṣkṛtakṛśānuśikhāś śitāntā icchāś chamacchamiti puṃspaśum ādahanti //