मोक्षोपाय · अध्याय 6.193

चमत्कुर्वन्त्य् अथात्रार्था आवर्ता इव वारिणि ।
एतच् च भावास् सकला यथा वारि तरङ्गकाः ॥

सर्वस्यैवास्य विश्वस्य निर्ज्ञेयज्ञानरूपिणी ।
परमाकाशता रूपं किं परोपशमश्रमः ॥

बालचिन्तापुरं व्योम्नि न किञ्चिद् अपि मे यथा ।
तथेदं तत्त्वतो विश्वं सत्यं तु शिशुचेतसि ॥

अरूपालोकमननं शिलापुत्रकसैन्यवत् ।
रूपालोकमनस्कारा भान्ति केवात्र विश्वता ॥

रूपालोकमनस्कारसारो विन्मात्रतां विना ।
न लभ्यते सा च परं व्योमैवात्र क्व विश्वता ॥

विदो वित्त्वं जगद्भ्रान्तिर् अवित्त्वं तु न विभ्रमः ।
वित्त्वावित्त्वे तदायत्ते चिन्ताचिन्ते यथा तव ॥

परमाकाशरूपत्वाच् चिद्व्योम्नो वितताकृतेः ।
न स्वभावविपर्यासẖ कश्चित् सम्भवति क्वचित् ॥

तन्मयस्यास्य विश्वस्य न स्वभावविकारिता ।
विद्यते प्रेक्ष्यमाणापि किम् उ सास्य भविष्यति ॥

सर्वं चिद्व्योम चैवेदं न सत् त्वम् अहम् इत्य् अपि ।
विकाराद्य् अपि न ज्ञप्ताव् अज्ञप्तिं न लभे क्वचित् ॥

सर्वं शान्तं शिवं शुद्धं त्वमहन्तादिविभ्रमम् ।
न किञ्चिद् अपि पश्यामि व्योमजं काननं यथा ॥

संविदाकाशशून्यत्वं यत् तद् विद्धि वचो मम ।
इदं त्वत्संविदाकाशे स्वयम् आत्मनि तिष्ठति ॥

परम् आहुḫ पदं सद् यद् अनिच्छोदयम् आसितम् ।
पाषाणपुरुषस्येव चित्रस्थस्येव वासनम् ॥

स विश्रान्तमना मौनी यस्य प्रकृतकर्मसु ।
स्पन्दो दारुमयस्येव विगतेच्छम् अनाकुलम् ॥

अन्तश्शून्यं बहिश्शून्यं विरसं गतवासनम् ।
जरद्वेणोर् इव ज्ञस्य जीवतो भाति जीवितम् ॥

यस्मै न स्वदते दृश्यम् अदृश्यं स्वदते हृदि ।
सबाह्याभ्यन्तरं शान्तस् स उत्तीर्णो भवार्णवात् ॥

उच्यन्तां शब्दजालानि वंशवद् गतवासनम् ।
रसेनानङ्गलग्नेन प्रकृतान्य् अन्यचोदनैः ॥

स्पृश्यन्तां स्पर्शनीयानि यथाप्राप्तान्य् अवासनम् ।
कूटागारवद् अक्षुब्धम् अनिच्छमननोदयम् ॥

स्वाद्यन्तां रसजालानि विगतेच्छाभयैषणम् ।
अपगर्वाभिलषणं यथाप्राप्तानि दर्विवत् ॥

दृश्यन्तां रूपजातानि पुरḫ प्राप्तान्य् अवासनम् ।
अरसं निर्मनोमानम् अगर्धं चित्रनेत्रवत् ॥

शिङ्घ्यन्तां गन्धपुष्पाणि विगतेच्छम् अवासनम् ।
स्पन्दवत्त्वे ऽपि लग्नानि त्यागाय वनवातवत् ॥

इति चेद् विरसत्वेन बोधयित्वा चिकित्सिताः ।
न भोगरोगास् तद् दुẖखशान्त्यै नास्ति कथैव वः ॥

यस् स्वादयन् भोगविषं रतिम् एति दिने दिने ।
सो ऽग्नौ स्वमूर्ध्नि ज्वलिते कक्षम् अक्षयम् उज्झति ॥

निरिच्छत्वं समाधानम् आहुर् आगमभूषणाः ।
यथा शाम्येन् मनो ऽनिच्छं नोपभोगशतैर् अपि ॥

इच्छोदयो यथा दुẖखम् इच्छाशान्तिर् यथा सुखम् ।
तथा न नरके नापि ब्रह्मलोके ऽनुभूयते ॥

इच्छामात्रं विदुश् चित्तं तच्छान्तिर् मोक्ष उच्यते ।
एतावन्त्य् एव शास्त्राणि तपांसि नियमा यमाः ॥

यावती यावती जन्तोर् इच्छोदेति यथा यथा ।
तावती तावती दुẖखबीजमुष्टिḫ प्ररोहति ॥

यथा यथेच्छास् तनुतां यान्ति जन्तोर् विवेकतः ।
तथा तथोपशाम्यन्ति दुẖखचिन्ताविषूचिकाः ॥

यथा यथेच्छा घनतां यान्ति लोकस्य रागिणः ।
तथा तथा विवर्तन्ते दुẖखचिन्ताविषोर्मयः ॥

इच्छा चिकित्स्यते व्याधिर् न स्वयत्नौषधेन चेत् ।
तद् अत्र बलवन् मन्ये विद्यते नौषधान्तरम् ॥

इच्छोपशमनं कर्तुं यदि कृत्स्नं न शक्यते ।
स्वल्पम् अप्य् अनुगन्तव्यं मार्गस्थो नावसीदति ॥

यस् त्व् इच्छातानवे यत्नं न करोति नराधमः ।
सो ऽन्धकूपे स्वम् आत्मानं दिनानुदिनम् उज्झति ॥

दुẖखप्रसवशालिन्या बीजम् इच्छैव संसृतेः ।
सम्यग्ज्ञानाग्निदग्धा सा न भूयḫ परिरोहति ॥

इच्छामात्रं हि संसारो निर्वाणं तदवेदनम् ।
इच्छानुत्पादने यत्नẖ क्रियतां किं वृथाभ्रमैः ॥

शास्त्रोपदेशगुरवḫ प्रेक्ष्यन्ते किम् अनर्थकम् ।
किम् इच्छाननुसन्धानसमाधिर् नाधिगम्यते ॥

यस्येच्छाननुसन्धानमात्रे दुस्साधतामतेः ।
गुरूपदेशशास्त्रादि तस्य नूनम् अनर्थकम् ॥

इच्छाविषविकारिण्या सत्तयैव नृणाम् अलम् ।
दुẖखप्रसवकारिण्या हारिण्या जन्मजङ्गले ॥

न वालीक्रियते ऽन्येषाम् आत्मज्ञानाय चेद् असौ ।
इच्छोपशान्तिẖ क्रियतां तयालं तद् अवाप्यते ॥

निरिच्छतैव निर्वाणं सेच्छतैव हि बन्धनम् ।
यथाशक्ति जयेद् इच्छां किम् एतावति दुष्करम् ॥

जरामरणजन्मादिकरञ्जखदिरावलेः ।
बीजम् इच्छाशु सैवान्तर् दह्यतां शमवह्निना ॥

यतो यतो निरिच्छत्वं मुक्ततैव ततस् ततः ।
यावद्गति यथाप्राणं हन्याद् इच्छां समुत्थिताम् ॥

यतो यतश् च सेच्छत्वं बन्धपाशास् ततस् ततः ।
पुण्यपापमया दुẖखराशयो विततार्तयः ॥

इच्छानिरासरहिते गते साधोẖ क्षणे ऽपि च ।
दस्युभिर् मुषितस्येव युक्तम् आक्रन्दितं चिरम् ॥

यथा यथास्य पुंसो ऽन्तर् इच्छा समुपशाम्यति ।
तथा तथास्य कल्याणं मोक्षाय परिवर्धते ॥

आत्मनो निर्विवेकस्य यद् इच्छापरिपूरणम् ।
संसारविषवृक्षस्य तद् एव परिषेचनम् ॥

हृद्वृक्षजास् स्वसुखदुẖखकुबीजकोश्यो वैराद् इवाशयकृताद् अशुभाच् छुभाच् च ।
आसाद्य दुष्कृतकृशानुशिखाश् शितान्ता इच्छाश् छमच्छमिति पुंस्पशुम् आदहन्ति ॥