Mokṣopāya · Chapter 6.189

yadā citiḫ prasarati tadāhantājagadbhramaḥ /
asad evābhyudetīva spandād apsv iva dāmatā //

udito 'pi na khedāya brahmarūpatvavedanāt /
paramāya tv anarthāya jagacchabdārthabhāvanāt //

rūpānubhavam ādatte cakṣuḫ prasaraṇād yathā /
citiḫ prasaraṇāt tadvaj jāgradvibhramam āsthitā //

māsau prasaratu vyarthaṃ cetyābhāvān na sā satī /
asat kathaṃ prasarati vandhyāputraẖ kva nṛtyati //

ayaṃ tv anubhavād eva mudhaivānubhavas sthitaḥ /
asad evānanubhavāt svayam arbhakayakṣavat //

ayaṃ bhavāmi duẖkhārtham aham ity eva vedanāt /
avedanān nāham atas svāyatte bandhamuktate //

tad dhyānaṃ sa samādhir vo yad avedanam āsitam /
ajaḍāṇāṃ jaḍam iva samaṃ śāntam anāmayam //

dvaitādvaitasamudbhedair vākyasandarbhavibhramaiḥ /
mā viṣīdata duẖkhāya vibudhā abudhā iva //

asad āśrayate duẖkhaṃ svapnavad ghanavāsanaḥ /
rūpālokamanaskārān saṅkalparacitān iva //

duẖkhaṃ sad eva nāśnāti suptavat tanuvāsanaḥ /
rūpālokamanaskārān saṅkalparahitān iva //

atyantatanutāṃ yātā vāsanaivaiti muktatām /
deśakālakriyāyogāt padārtho 'bhāvatām iva //

atyantatanutāṃ yātā vāsanaivaiti muktatām /
parāṇuparimāṇena khatāṃ khe 'bhrāditā yathā //

abhāvaṃ bhāvanā yāti bodhena ghanatānavā /
vipaścitsaṅgamābhyāsāt pāṇḍityam iva mūḍhatā //

nāham asmīti sadyuktyā niścayo 'ntaś śamātmakaḥ /
jīvato 'jīvataś cātirūḍho bodha iti smṛtaḥ //

vāyau spanda ivātredaṃ jagadādy avabhāsate /
ko 'haṃ katham idaṃ ceti vicāreṇaiva śāmyati //

nāham ity eva nirvāṇaṃ kim etāvati mūḍhatā /
satsaṅgamavicārābhyām etad āśv avagamyate //

kṣīyate tattvavitsaṅgād aham ity eva bandhanam /
ālokeneva timiraṃ divaseneva yāminī //

ko 'haṃ katham idaṃ dṛśyaṃ ko jīvaḥ kiṃ ca jīvanam /
iti tattvajñasaṃyogād yāvajjīvaṃ vicārayet //

jīvitaṃ bhuvanaṃ bhāti tamo 'ham iti naśyati /
tattvālokena tajjñārkasevanāt sa niṣevyatām //

yo yo bodhātiśayavāṃs taṃ taṃ pṛthag upāssva bhoḥ /
saṅgasaṅkathayodeti teṣāṃ vādapiśācikā //

vivādayakṣe 'bhyudite bālasyeva vipaścitaḥ /
muktim uktām alaṃ mukhyam udety aham iti bhramaḥ //

ataḫ pratyekam ekānte prājñas seveta paṇḍitam /
ekīkṛtya taduktāṃs tān arthān buddhyā vicārayet //

vicārayet taduktyarthaṃ buddhyā buddhivivṛddhaye /
sarvasaṅkalpamuktaṃ yat tat sat tanmayatāṃ vrajet //

vipaścitsaṅgame buddhiṃ nītvā paramatīkṣṇatām /
ajñānalatikā saikā kaṇaśaẖ kriyatām alam //

eṣo 'rthas sambhavaty eva tenedaṃ kathayāmy aham /
anubhūtaṃ vayaṃ bālā nāsamañjasavedinaḥ //

vyomno 'mbuvāhādivijṛmbhayeva taraṅgabhaṅgyeva mahārṇavasya /
na yujyate nāpi ca naśyatīha nāśodaye nirmananasya kiñcit //

idaṃ hi sarvaṃ mṛgatṛṣṇikāmbuvan nirāmaye brahmaṇi śānta ātate /
vicārite nāham itīva vidyate kutaẖ kva kasmān mananādivibhramaḥ //