Mokṣopāya · Chapter 6.160

avedanaṃ vedanasya munīndra kriyate katham /
nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ //

nāsato vidyate bhāvo nābhāvo vidyate sataḥ /
yadā tadaiva sukaraṃ vedanāvedanaṃ svayam //

etau vedanaśabdārthau rajjusarpabhramopamau /
asatyāv uditau viddhi mṛgatṛṣṇāmbhasas samau //

abodhas tv anayoś śreyān bodho duẖkhāya caitayoḥ /
tasmāt sad eva budhyasva māsad budhyasva rāghava //

jantor vedanaśabdārthabodho duẖkhakaraḫ paraḥ /
nyakkṛtya jñaptiśabdārthabodhaṃ tiṣṭha yathāsthitam //

sarvāvabodhāvasare jñaptiśabdārthayor iha /
nirvāṇodaya ity eva param om iti śāmyatām //

śubhāśubhātma karma svaṃ nāśanīyaṃ vivekinā /
tan nāstīty avabodhena tattvajñānena sidhyati //

karmamūlanikāṣeṇa saṃsāraḫ pariśāmyati /
suvicāritam anviṣṭaṃ yāvat karma na vidyate //

cidrūpo bilvamajjo 'ntaś citrās sañjñā yad ātmani /
karoti tad yathā bilvān na svalpam api bhidyate //

tathā brahmaghanasyāntar anānaivāvabhāsate /
nāneva nanu tasmāt tan na manāg api bhidyate //

na yathā sanniveśo 'ntas sanniveśavataḫ pṛthak /
tathā nañarthādi pṛthaṅ na parasmān manāg api //

yad evāntas tad evāntar dravatvam apṛthag yathā /
vittvam eva tathāvittvaṃ tadrūpatvān nañarthayoḥ //

yathā dravatvaṃ payasi yathālokaś ca tejasi /
tathā brahmaṇy atadbhāvaś city acittvaṃ na vidyate //

cetanaṃ karma tac cāntar nirmūlaṃ bhramayakṣavat /
udety ahetukaṃ tac cen noditaṃ tan na vidyate //

cetanaṃ karma tac caitad bhāti spanda ivānile /
ahetukaṃ yadātmaitad bahir antaś ca sārthadhīḥ //

vistāraẖ karmaṇāṃ dehas so 'hantātmā sa saṃsṛtiḥ /
acetanānahantvena śāmyaty aspandavātavat //

avedanād anantātmā bhūtvā jño 'py upalopamaḥ /
saṃsāre mūlakaṣaṇaṃ kuru kroḍamukhāgravat //

karmabījakalākośatyāga evaṃ kṛto bhavet /
nānyathā rāghavātas te śāntam astu sadā sthitam //

karmabījakalātyāge tv etasmād itarātmani /
avidyamāne jīvasya tajjñair viditavastubhiḥ //

śāntair na gṛhyate kiñcin na ca santyajyate 'pi ca /
tyāgādāne na jānanti te 'tas taiś śāntam āsyate //

ākāśaśūnyahṛdayair jñair yathāsthitam āsyate /
kriyate ca yathāprāptaṃ nāsyate kriyate na ca //

pravāhāpatitaspandaṃ spandante śāntacetasām /
teṣāṃ karmendriyāṇy evam ardhasaṃsuptabālavat //

rase nirvāsane labdharasā apy atinīrasāḥ /
nāntas tiṣṭhanti na bahir jñā ajñā nipuṇā iva //

karmaṇo 'vedanaṃ tyāgas sa ca siddhaḫ prabodhataḥ /
avastunetareṇātha kiṃ kṛtenākṛtena vā //

avedanam asaṃvedyaṃ yad avāsanam āsitam /
śāntaṃ samam anullekhaṃ sa karmatyāga ucyate //

apunassmaraṇaṃ samyak ciravismṛtakarma yat /
sthitaṃ stambhodarasamaṃ sa karmatyāga ucyate //

atyāgaṃ tyāgam iti ye kurvate vyarthabodhinaḥ /
teṣām avaṭalagnānāṃ vidhis trāṇaṃ kariṣyati //

karmatyāgam akṛtvaivam ardhaṃ ye karma kurvate /
sā bhuṅkte tān paśūn ajñān karmatyāgapiśācikā //

samūlakarmasantyāgenaiva ye śāntam āsthitāḥ /
naiva teṣāṃ kṛtenārtho nākṛteneha kaścana //

samūlam alam uddhṛtya karmabījakalām iti /
nityam ekasamādhānās tajjñās tiṣṭhanty alaṃ sukham //

pravāhāpatite kārye īṣatspandā atanmayāḥ /
ghūrṇamānā iva kṣīvā yantrasañcāritā iva //

mokṣalakṣmyā vilāsinyā vyasanopahatā iva /
ardhasuptaprabuddhābhāẖ kām apy avagatiṃ gatāḥ //

yat samūlaṃ parityaktaṃ tat tyaktam iti kathyate /
amūlakāṣas tyāgo yas sa śākhālavanopamaḥ //

akṛṣṭamūlaś śākhāgravilūnaẖ karmapādapaḥ /
punaś śākhāsahasreṇa duẖkhāya parivardhate //

avedanātmanānena karmatyāgo 'ṅga sidhyati /
krameṇa netareṇāta etad evāharan bhava //

ye tv evaṃ karmasantyāgam akṛtvānyatpravartitāḥ /
atyāgaṃ tyāgarūpātma gaganaṃ mārayanti te //

bodhātmakatayā karmatyāgas sampadyate svayam /
dagdhabījā niricchoccair akriyaiva bhavet kriyā //

buddhīndriyehitaṃ karma saphalaṃ rasabhāvanāt /
veṣṭitatyaktadāmnīva spando 'nyo niṣphalo 'ṅgajaḥ //

karmatyāge sthite bodhāj jīvanmukto vivāsanaḥ /
gehe tiṣṭhatv araṇye vā śāmyatv abhyetu vodayam //

geham evopaśāntasya vijanaṃ dūrakānanam /
aśāntasyāpy araṇyānī vijanā sajanā purī //

pariśāntamater jñasya svapne 'py aprāptamānavā /
nirmalā vitatā hṛdyā hṛd eva vanabhūmikā //

jñasya nirvāṇadṛśyasya niṣpadārthā manomayī /
śāntāśeṣaviśeṣārthā jagad eva mahāṭavī //

anantasaṅkalpavato hṛdayodyajjagatsthiteḥ /
hṛdy evāvartate bhūmir ajñasyākhilasāgarā //

ghanasyājñasya dīnasya vividhadvandvasaṅkaṭā /
sārambhā vipulākārā hṛdy eva grāmamaṇḍalī //

vividhakāryavikāradaśāmayī sapurapattanaparvatamaṇḍalā /
makurakośa iva pratibimbitā hṛdi bhavaty amalā maline mahī //