Mokṣopāya · Chapter 6.159

advaitaikyaṃ vimananaṃ śāntam ātmany avasthitam /
yathā pustamayaṃ sainyaṃ tathā śivamayaṃ jagat //

mano'haṅkārabuddhyādi caivam eva ca tanmayam /
kālākārakriyāśabdaśaktisandarbhasaṃyutam //

śivapaṅkamayā eva rūpālokamanaẖkramāḥ /
tanmayatvād anantatvād ataẖ kiṃ kena cetyate //

mānameyapramāṇādi deśakālau digādi ca /
bhāvābhāvavivartādi śivapaṅkamayātmakam //

ahaṃ mamety atas sārān netarat paramāmbarāt /
asaṃsaktamatis tiṣṭha jñaś śilodaramaunavat //

ahaṃ mamety asadrūpaṃ jñasyābhāvayataḫ prabho /
asaṅgaṃ karmaṇāṃ tyāgād anuṣṭhānāc ca kiṃ śubham //

pṛcchāmi yad ahaṃ tvaṃ tat kathayāśu mamānagha /
yadi jānāsi tattvena karma tāvat kim ucyate //

vistāraẖ karmaṇāṃ kīdṛṅ mūlaṃ tasya ca kiṃ bhavet /
nāśanīyaṃ ca nipuṇaṃ kathaṃ kathaya nāśyate //

yan nāśanīyaṃ nipuṇaṃ tan nūnaṃ pravināśyate /
mūlakāṣeṇa bhagavan na śākhādivikartanaiḥ //

śubhāśubhaṃ nāśanīyaṃ svakarma khalu dhīmatā /
mūlakāṣavināśena tac ca naṣṭaṃ bhavaty alam //

karmavṛkṣasya vakṣyāmi brahman mūlāni me śṛṇu /
yan nikāṣeṇa nirmūlo na sa bhūyaḫ prarohati //

dehas tāvad ayaṃ brahman karmavṛkṣas samutthitaḥ /
rūḍhas saṃsāravipine vicitrāṅgalatānvitaḥ //

karmabījataror asya sukhaduẖkhaphalāvaleḥ /
jāgradvasantakālasya suṣuptaśiśirasthiteḥ //

pāvanācārakalikāgucchakotkarakāriṇaḥ /
kṣaṇatāruṇyakāntasya jarākusumahāsinaḥ //

muhūrtaṃ prati kallolamarkaṭadhvaṃsitākṛteḥ /
nidrāhemantajaṭharalīnasvapnadalodgateḥ //

svavārddhakaśaracchāntiśīrṇehāparṇasantateḥ /
jagajjaṅgalajātasya kalatropatṛṇāvaleḥ //

pelavāvayavā hastapādagulphādayo 'ruṇāḥ /
pattrāṇi tanuvṛntāni surekhāni calāni ca //

aruṇāḫ pavanālolā mṛdvyo masṛṇamūrtayaḥ /
snāyvasthidigdhās sarasā aṅgulyo bālapallavāḥ //

mṛdvyo masṛṇatīkṣṇāgrā vṛntarūḍhāḫ punaḫ punaḥ /
dvitīyendukarākārāẖ kalikā nakhaśuktayaḥ //

karmaṇaḫ pariphullasya deharūpatayeti hi /
karmendriyāṇi mūlāni dṛḍhāni granthimanti ca //

sirāsthigranthinaddhāni paṅkamagnātmakāni ca /
vāsanārasapīnāni nijaraktarasāni ca //

gulphavanti dṛḍhāṅgāni sutvañci masṛṇāni ca /
teṣām api ca mūlāni viddhi buddhīndriyāṇi hi //

sudūram api yātāni pañcastambhāni tāni tu /
vāsanāpaṅkamagnāni rasavanti mahānti ca //

teṣāṃ mūlaṃ bṛhat stambhaṃ mano vyāptajagattrayam /
pañcasrotassirākṛṣṭamuktānantarasadravam //

tasya mūlaṃ vidur jīvaṃ cetyonmukhacidātmakam /
jīvasya cetanaṃ mūlaṃ sarvamūlaikakāraṇam //

cites tu brahma mūlaṃ yat tasya mūlaṃ na vidyate /
anākhyatvād anantatvāc chuddhatvāt satyarūpiṇaḥ //

sarveṣāṃ karmaṇām evaṃ vedanaṃ bījam uttamam /
svarūpaṃ cetayitvāntas tatas spandaḫ pravartate //

mune cetanam evādyaṃ karmaṇāṃ bījam ucyate /
tasmin sati mahāśākho jāyate dehaśalmaliḥ //

etac cetanaśabdārthaṃ bhāvanāvalitaṃ yadi /
tat karmabījatām eti no cet sādhyaṃ paraṃ padam //

citiś cetanaśabdārthabhāvanāvalitā yadi /
tat karmabījatām eti no cet sādhyaṃ paraṃ padam //

tasmād vedanam eveha karma kāraṇam ākṛteḥ /
etat tat karmaṇāṃ bījaṃ tvayaivoktaṃ munīśvara //

asya rāghava sūkṣmasya karmaṇo vedanātmanaḥ /
kas tyāgaẖ kim anuṣṭhānaṃ yāvaddeham idaṃ sthitam //

yac cetyate tu tenāśu bahir antaś ca bhūyate /
satyākāram asatyaṃ vā bhavatv āhitavibhramam //

na cetyate cet tad alaṃ bhramād asmād vimucyate /
bhramas satyo 'stv asatyo vā kiṃ vicāraṇayānayā //

etac cetanam evāntar vikasaty udbhavabhramaiḥ /
vāsanecchāmanaẖkarmasaṅkalpādyabhidhātmabhiḥ //

prabuddhasyāprabuddhasya dehino dehagehake /
ādehaṃ vidyate vittvaṃ tyāgas tv asya na vidyate /
jīvatāṃ tasya santyāgaẖ kathaṃ nāmopapadyate //

kevalaṃ karmaśabdārthabhāvanābhāvane sati /
karma karmatvam utsṛjya svayam eva bhavaty ajam //

asambhavati santyāge karmaṇo yaẖ karoti hi /
idaṃkartavyatātyāgaṃ na kiñcit tena tat kṛtam //

bodhād idantāsaṃvittes svayaṃ vilayanaṃ tu yat /
jagatas taṃ vidus tyāgam asaṅgaṃ mokṣam eva ca //

vedanaṃ sati saṃvedye sargādāv eva vedyadṛk /
notpannā vidyate naiva tasmāt kiṃ kveva vedanam //

vedyonmukhatvaṃ santyajya rūpaṃ yad vedanasya vai /
na vedanaṃ tan no karma tac chāntaṃ brahma kathyate //

cetanaṃ procyate karma saṃsṛtyā pravikāsitam /
acetanaṃ vidur mokṣaṃ jñaṃ cety evopadeśadhīḥ //

tyāgo hi karmaṇāṃ tasmād ādehaṃ nopapadyate /
yais tu santyajyate karma tanmūlaṃ tair na mucyate //

mūlaṃ svakarmaṇas saṃvin manaso vāsanātmanaḥ /
sā cādehaṃ samucchettum ṛte bodhān na śakyate //

rāma kevalam eṣāntaẖ karmamūlakalā parā /
sūkṣmā saṃvid asaṃvittyā svayatnena nikṛntyate //

yena saṃvid asaṃvittyā svayatnena nivāryate /
tena saṃsṛtivṛkṣasya mūlakāṣo vitanyate //

acetanākāśam ajaṃ yad ekaṃ tatraivam asti tv idam arthahīnam /
tad vyomarūpaṃ yata etad evaṃ nirāmayaṃ cetanasāram āhuḥ //