Mokṣopāya · Chapter 6.133

akartṛkarmakaraṇam asi cittattvam akṣayam /
jāgratsvapnasuṣuptākhyo bhramas saṅkalpitas tv asan //

atremaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ kathyamānaṃ mayādhunā /
prabuddho 'pi yathā bodham upaiṣi vibudhopamaḥ //

kasmiṃścit kānane kāṣṭhamaunasthitam arindama /
dṛṣṭadrutamṛgaṃ kañcin muniṃ papraccha lubdhakaḥ //

paścād upagato bāṇabhinnaṃ mṛgam abhidrutaḥ /
kva prayāto mṛga iti pratyuvāca sa taṃ muniḥ //

śamaśīlā vayaṃ sādho munayo vanavāsinaḥ /
nāsmākam asty ahaṅkāro vyavahāreṣu yaẖ kṣamaḥ //

sarvāṇīndriyakarmāṇi karoti hi sakhe manaḥ /
ahaṅkāramayaṃ tan me nūnaṃ pragalitaṃ ciram //

maṇicandrārkadahanaprakāśāẖ kārukaṃ yathā /
audāsīnyena tiṣṭhanto yojayanti kriyākrame //

ahaṅkāro manonāmā sa cendriyagaṇaṃ nṛṇām /
niyojayati kāryeṣu sveṣu sākṣivad āsthitaḥ //

sa evābhyupaśānto naś śaradīva payodharaḥ /
kas tiṣṭhatv indriyārtheṣu mṛtaẖ ka iva valgati //

cittaṃ śāntim upāyātam asmākaṃ vananāyaka /
mṛtacittā vayam iha sthitā dārumayā iva //

asmākaṃ nāsty ahaṅkāro raso vā śuṣkabhūruhām /
ahaṅkāro hi sarveṣāṃ karmaṇāṃ mūlakāraṇam //

tantau muktāphalānīva prayānti samavāyitām /
ahaṅkṛtāv indriyāṇi sāmantā iva rājani //

ahaṅkāramahātantau chinne tv indriyabālakāḥ /
itaś cetaś ca gacchanti sāmantā vinṛpā iva //

nirahaṅkṛticittāni viśarārūṇi lubdhaka /
mamendriyāṇi kāryeṣu na laganty apsv ivāmbujam //

mithas saṃśleṣam āyānti na mamendriyabālakāḥ /
vināhaṅkārajatunā śītalāyaẖkaṇā iva //

na me buddhīndriyaṃ kañcid vetti karmendriyakramam /
citrasthā iva tiṣṭhanti sveṣv artheṣv īkṣaṇādayaḥ //

sādho yad indriyaṃ vakti tena dṛṣṭo na te mṛgaḥ /
yasya vā darśane śaktir vaktuṃ jānāti tan na naḥ //

na kānicin mamaitāni galitāhaṅkṛteẖ kila /
tad vyādha kas tvāṃ kathayatv ārtimanmṛgadarśanam //

sarveṣām indriyāṇāṃ hi paśūnām iva pālakam /
cittaṃ tac ca vilīnaṃ nas sarvārtharahite pade //

itaś cetaś ca vikṣiptarūpāṇy etāni tat katham /
kiṃ vā tvā kathayantv aṅga gatānīhaiva pañcatām //

nirmātṛpitṛko yadvad viśarāruś śiśuvrajaḥ /
tathākṣavṛndam adhṛti nirahambhāvavāsanam //

jāgratsvapnasuṣuptākhyā daśā vedmi na kāścana /
turya evāvatiṣṭhe 'haṃ tatra dṛśyaṃ na vidyate //

iti nirvacanībhāvaṃ yathārthakathanena saḥ /
lubdhako muninā nīto jagāmābhimatāṃ diśam //

ato vacmi mahābāho nāsti turyetarā daśā /
nirvikalpā hi cit turyaṃ tad evāstīha netarat //

satyaṃ dṛṣṭvā brahmabhāvaṃ gate jīve nirarthakam /
dehe bhavantīndriyāṇi citrabhittāv ivānagha //

yatreṣṭāniṣṭasambandhe nodayas sukhaduẖkhayoḥ /
na tac cittaṃ bhaved rāma tat sattvaṃ turyagaṃ viduḥ //

svapnakāle svapna eva jāgrad vyagrāparigrahāt /
jāgrac ca svapnatām eti smaraṇīyatayā tayā //

asatyaṃ jāgrati svapnas svapne jāgrad asanmayam /
jāgratsvapnavikārāntā ghanamohā suṣuptabhūḥ //

jāgratsvapnasuṣuptākhyaṃ trayam aṅga bhramodbhavam /
varatrāyām ivāhitvaṃ vijñāne prasphurat sthitam //

turyam asty anavacchinnaṃ śuddhacinmātrarūpi yat /
tatraitat sphurati bhrāntyā taraṅgatvam ivāmbhasi //

yathābhūtārthavijñānāt trayam etad vilīyate /
jīvanmuktapadaṃ śuddhaṃ turyam evāvaśiṣyate //

proktaṃ videhamuktatvaṃ turyānta iti paṇḍitaiḥ /
cid brahmetyevamādīnāṃ vacasāṃ tad agocaraḥ //

jāgratsvapnasuṣuptākhyaṃ trayaṃ rūpaṃ hi cetasaḥ /
śāntaṃ ghoraṃ ca mūḍhaṃ ca tryātma cittam iha sthitam //

ghoraṃ jāgranmayaṃ cittaṃ śāntaṃ svapnamayaṃ sthitam /
mūḍhaṃ suṣuptabhāvasthaṃ tribhir hīnaṃ mṛtaṃ bhavet //

yatra cittaṃ mṛtaṃ tatra sattvam ekaṃ sthitaṃ samam /
tad viddhi jīvanmuktatvaṃ tat turyaṃ tan mahat padam //

tatraite munayas siddhā brahmaviṣṇuharādayaḥ /
sattvātmake turyapade jīvanmuktā vyavasthitāḥ //

yaṃ taṃ muniṃ vane vyādhaḫ pṛṣṭavān mṛgahetunā /
sa saṃsthitas turyapade śuddhasattvodayātmani //

cittācāraṃ na jānāti mṛtacittas sa kañcana /
śāntāśeṣaviśeṣāṃśam advaitaikyapadaṃ gataḥ //

samastasaṅkalpavilāsamukte turye pade tiṣṭha nirāmayātmā /
yatra sthitās sādhu sadehamuktāḫ praśāntabhedā munayo mahāntaḥ //