Mokṣopāya · Chapter 6.108

ity adhyātmavicitrābhiḥ kathābhis tau parasparam /
āsatāṃ vedyavettārau muhūrtatritayaṃ vane //

tata utthāya kasmiṃścit snātau sarasasārase /
sarovare vane caiva vihṛtau nandanopame //

tenācāreṇa tābhiś ca kathābhis tau vanecarau /
nītavantau dināny aṣṭau tāsu kānanavīthiṣu //

atha kumbha uvācānyad vanaṃ yāvo girāv iti /
tad om iti nṛpo matvā tāv ubhau praviceratuḥ //

vanāny anekarūpāṇi jaṅgalāni taṭāni ca /
sarāṃsi gulmajālāni śṛṅgāṇi gahanāni ca //

nadīr deśāṃs tathā grāmān nagarāṇi purāṇi ca /
marūn ghorān girīn kuñjāṃs tīrthāny āyatanāni ca //

samam eva samasnehau samaveṣau sthitāv ubhau /
samasattau samotsāhau sasnatus tasthatus tathā //

ānarcatuḥ pitṝn devān bubhujāte ca rāghava /
samaṃ talpe ca śiśyāte samabuddhī babhūvatuḥ //

tamālavanaṣaṇḍeṣu mandāragahaneṣu ca /
dampatī snigdhahṛdayau suhṛdau tau virejatuḥ //

idaṃ grāhyam idaṃ neti vikalpakalanā manaḥ /
na jahāra tayo rāma vātyeva vibudhācalam //

viceratus tau suhṛdau kvacid dhūlividhūsarau /
kvacic candanadigdhāṅgau kvacid bhasmānurañjitau //

kvacid divyāmbaradharau cīrāmbaradharau kvacit /
kvacit pallavasañchannau kvacit kusumamaṇḍitau //

dinaiḥ katipayair eva gatacittatayā tayā /
sattvodāttatayā caiva rājā kumbhavad ābabhau //

atha taṃ suragarbhābhaṃ cūḍālā sā śikhidhvajam /
dṛṣṭvā śobhām upagataṃ cintayām āsa māninī //

ayaṃ patir anindyātmā tathemā vanabhūmayaḥ /
iyaṃ sthitir anāyāsā yo na kāmī sa vañcitaḥ //

jīvanmuktadhiyāṃ bhoge yathāprāptam atiṣṭhatām /
ekagrahātmikā tucchā mūḍhataivoditā bhavet //

nijaḥ patir anindyātmā nirādhitvaṃ navaṃ vayaḥ /
gṛhāṇi puṣpajālāni sā hatā yā na kāminī //

vanapuṣpalatāgehe svāyatte bhartari priye /
ramate yā na nirduḥkhā sā hataiva duraṅganā //

vaśyaṃ vivāhitaṃ kāntaṃ patim āsādya nirjane /
strī satī yā na ramate tāṃ dhig astu duraṅganām //

samujjhatā yathāprāptam api vedyavidā satā /
anindyaṃ svam udārārthaṃ kiṃ tajjñena kṛtaṃ bhavet //

tat kañcid racayāmy āśu prapañcaṃ prajñayā navam /
yenāyaṃ bhūpatir bhartā ramate mayi mānadaḥ //

iti sañcintya cūḍālā kumbhaveṣadharā patim /
prāha kānanagulmasthā kokilaṃ kokilā yathā //

caitramāsasya śukle 'yaṃ pratipaddivasas suhṛt /
adyāsthānaṃ mahārambhaṃ svarge bhavati vai hareḥ //

sannidhānaṃ mayā tatra kartavyaṃ pitur agrataḥ /
yathāsthitā hi niyatir na santyājyā kadācana //

pratipālayitavyaṃ me tvayehādya vanāvanau /
krīḍatā dhyānapuṣpābhyāṃ samudvegam agacchatā //

āgacchāmi dinānte 'dya nirvikalpaṃ nabhastalāt /
svargād atitarām eva tvatsaṅgo mama tuṣṭaye //

ity uktvā mañjarīṃ kumbho dadau mitrāya kausumīm /
prītaye svām iva prītiṃ kāntāṃ nandanavṛkṣajām //

āgantavyaṃ tvayā śīghram evaṃ vadati bhūpatau /
pupluve ca vanād vyoma śaranmugdhapayodavat //

puṣpajālaṃ jahau vyoma vrajan kusumadāmajam /
visāri vanavātena himaṃ haima ivāmbudaḥ //

śikhidhvajo vrajantaṃ taṃ dadarśādarśanaṃ gatam /
unnidro 'bdaṃ yathā barhī satprītir hi sudustyajā //

śikhidhvajadṛśām ante vyomni kumbhavapur jahau /
sānāvarteva vāriśrīr mugdhā svaṃ rūpam āyayau //

prāpa mañjaritākārakalpavṛkṣopamaṃ puram /
sphuratpatākam ātmīyaṃ svargaramyaṃ divaḥ pathā //

antaḥpuram adṛśyaiva viveśa lalanākulam /
madhumāsamahālakṣmīr lasallatam iva drumam //

rājakāryāṇy aśeṣāṇi tatra sampādya satvaram /
śikhidhvajavanaṃ gantuṃ punar āpupluve nabhaḥ //

ullaṅghya gaganādhvānaṃ samaṃ dinakarāṃśubhiḥ /
śikhidhvajavanaṃ śaile dadarśa gagane sthitā //

taṃ dṛṣṭvā kumbharūpaṃ tat punar jagrāha satvaram /
śikhidhvajasya purataḥ papāta ca khapuṣpavat //

tatra mlānadyuti mukhaṃ cakārākhinnamānasam /
induṃ sanīhāram iva yāmā khinnam ivāmbujam //

taṃ dṛṣṭvā tādṛgākāraṃ samuttasthau śikhidhvajaḥ /
babhūva khinnacetāś ca samuvācedam ādṛtaḥ //

devaputra namas te 'stu vimanā iva lakṣyase /
kumbhas tvaṃ tyaja saṃrambham idam āsanam āsyatām //

santo viditavedyā ye te hi harṣaviṣādajām /
nāśrayanti sthitiṃ svasthāḥ padmā iva jalārdratām //

tena smopaviśety ukte kumbha āhāsane viśan /
girā viṣaṇṇayā śīrṇavaṃśasvanasamānayā //

yāvaddeham avasthāsu samacittatayaiva ye /
karmendriyair na tiṣṭhanti na te tattvadhiyaś śaṭhāḥ //

ye hy atattvavido mūḍhā rājan bālatayaiva te /
avasthābhyaḥ palāyante gṛhītābhyas svabhāvataḥ //

yāvattilaṃ yathā tailaṃ yāvaddehaṃ daśā tathā /
yo na dehadaśām eti sa cchinatty asināmbaram //

eṣa dehadaśāduḥkhaparihāro hy anuttamaḥ /
yat sāmyaṃ cetaso yogān na tu karmendriyasthiteḥ //

yāvaddehaṃ yathācāraṃ daśāsv aṅga vijānatā /
karmendriyair hi sthātavyaṃ na tu buddhīndriyaiḥ kvacit //

parameṣṭhiprabhṛtayas sarva evoditāśayāḥ /
dehāvasthāsu tiṣṭhanti niyater eṣa niścayaḥ //

ajñatattvajñabhūtādi dṛśyajātam idaṃ hi yat /
tat sarvam eva niyatiṃ dhāvaty ambu yathāmbudhim //

tajjñā buddhyādisāmyena pāṇyādicalanena ca /
niyatiṃ yāpayantīmāṃ yāvaddeham akhaṇḍitāḥ //

ajñās tu sarvakṣobheṇa sukhaduḥkhadaśāhatāḥ /
niyatiṃ yāpayanty aṅga dehalakṣair vikhaṇḍitāḥ //

itthaṃ sukheṣu nanu duḥkhadaśāsu cetthaṃ sthātavyam ity adhigataṃ yad ihāṅga jīvaiḥ /
tajjñājñabhūtanicayas sphuritas tad eva durlaṅghya eṣa niyato niyater vilāsaḥ //