Mokṣopāya · Chapter 6.107

nirvikalpasamādhānāt kāṣṭhakuḍyopamas sthitaḥ /
evaṃ śikhidhvajo rāma cūḍālām adhunā śṛṇu //

śikhidhvajaṃ taṃ bhartāraṃ kumbhaveṣena tena sā /
prabodhyāntardhim āgatya tatāra tarasā nabhaḥ //

devaputrākṛtiṃ vyomni jahau māyāvinirmitām /
vidagdhamugdham ākāraṃ straiṇaṃ jagrāha sundaram //

nabhasā svapuraṃ prāpya viveśāntaḥpuraṃ kṣaṇāt /
dṛśyā babhūva lokasya nṛpakarma cakāra sā //

vāsaratritayenāpi punar ambaram etya sā /
babhūva kumbho yogena śikhidhvajavanaṃ yayau //

tathā tatraiva taṃ bhūpam apaśyad vanabhūmigā /
nirvikalpasamādhisthaṃ samutkīrṇam iva drumāt //

aho nu khalu bho diṣṭyā viśrānto 'yam ihātmani /
sthitas svasthas samaś śānta ity uvāca puraḥ prabhoḥ //

tad enaṃ tāvad etasmād bodhayāmi parāt padāt /
idānīm eva kiṃ dehatyāgam eṣa karoti vai //

kañcit kālaṃ sphuritveha rājyena vipinena vā /
samam eva gamiṣyāvas tyaktadehāv imau śamam //

tad yāvad eṣo vicalaṃ pariṇāmaṃ na gacchati /
anenābhyāsayogena tāvad ābodhayāmy aham //

iti sañcintya cūḍālā siṃhanādaṃ cakāra sā /
bhūyo bhūyaḥ prabhor agre vanecarabhayapradam //

na cacāla śilevādrau yadā nādena tena saḥ /
bhūyo bhūyaḥ kṛtenāpi tadā sā taṃ vyacālayat //

cālitaḥ pātito 'py eṣa yadā na bubudhe nṛpaḥ /
tadā sañcintayām āsa cūḍālā kumbharūpiṇī //

aho pariṇatas sādhus svapade bhagavān ayam /
tad enaṃ hi kayā yuktyā sāmprataṃ bodhayāmy aham //

atha vainaṃ mahātmānaṃ kimarthaṃ bodhayāmy aham /
videhaṃ bodham āsādya tiṣṭhatv eṣa yathāsukham //

aham apy aṅganādeham imaṃ tyaktvā paraṃ padam /
apunarjananāyaiva gacchāmīha hi kiṃ mama //

iti sañcintya dehaṃ svaṃ tyaktum abhyudyatā satī /
punas sañcintayām āsa cūḍālā sā mahāsatī //

ālokayāmi vai tāvad enaṃ dehaṃ mahīpateḥ /
yady asya sattvaśeṣo 'sti bodhabījaṃ hṛdantare //

tat kālenaiṣa bhagavān samprabodham upaiṣyati /
mūlakośarasālīnaṃ puṣpajālaṃ madhāv iva //

tadeha viharañ jīvanmukta eko bhavaty ayam /
maiko bhavatv eṣa iti manye gacchāmi no śamam //

iti sañcintya cūḍālā sparśena nayanena ca /
patim ālokya sāśaṅkam uvāca varavarṇinī //

asty eva sattvaśeṣo 'sya hṛdi sambodhakāraṇam /
kāyo 'yam agaladrūpo nemaṃ dehaṃ tyajāmy aham //

bhṛśaṃ saṃśāntacittasya kāṣṭhaloṣṭasamasthiteḥ /
sattvaśeṣaḥ kathaṃ brahmañ jñāyate dhyānaśālinaḥ //

prabodhakāraṇaṃ yasya durlakṣyāṇuvapur hṛdi /
vidyate sattvaśeṣo 'ntar bīje puṣpaphalaṃ yathā //

cittaspandavimuktasya tasyāspanditasaccitaḥ /
dvitvaikatvavihīnasya samasyācalasaṃsthiteḥ //

kāyas samasamābhogo na glāyati na hṛṣyati /
nāstam eti na codeti samam evāvatiṣṭhate //

dvitvaikatvādiyuktasya yasya praspandate manaḥ /
tasya deho 'nyatām eti nāspandasya kadācana //

cittaspando hi sarveṣāṃ kāraṇaṃ jagatas sthiteḥ /
rāma bhāvavikārāṇāṃ kusumānāṃ yathā madhuḥ //

yasmin praspandate dehe cittaṃ sa hi muhur muhuḥ /
harṣaglapanasammohavaśam eti raghūdvaha //

citte praśamam āyāte kāyo yas sattvavān sthitaḥ /
bādhate nāmbarasyeva tasya bhāvavikārabhūḥ //

vīcyādi na yathodeti samāyā jalasantateḥ /
tathā na dṛśyate doṣas samāyās sattvasaṃsthiteḥ //

sattvasyānupalambho 'sti nānyas svopaśamād ṛte /
yāvad bhāvi samaṃ sattvaṃ kālāc chāmyati kevalam //

dehe yasmiṃs tu no cittaṃ nāpi sattvaṃ ca vidyate /
sa tāpahimavad rāma pañcatvena vilīyate //

śikhidhvajasya deho 'sau niścitaṃ cetasojjhitaḥ /
sattvāṃśena ca saṃyuktas tena na mlānibhājanam //

taṃ tathābhūtam ālokya bhartur dehaṃ varāṅganā /
anujjhitavatī dehaṃ cintayām āsa satvaram //

cittattvaṃ sarvagaṃ śuddhaṃ praviśyābodhayāmy aham /
bhaviṣyadbodhanaṃ kāntam eṣa tatra hi saṃsthitaḥ //

na bodhayāmi yady enaṃ cirāt tad budhyate svayam /
kim ihaikāvatiṣṭhe 'ham ity enaṃ bodhayāmy aham //

iti sañcintya cūḍālā dehaṃ kāraṇapañjaram /
santyajya prāpa cittattve sthitim ādyantavarjite //

tatra sā cetanaspandaṃ kṛtvā sattvavataḥ prabhoḥ /
svaṃ viveśa punar dehaṃ khān nīḍam iva pakṣiṇī //

kumbhākṛtir athotthāya niviṣṭā kusumasthale /
sāma gātuṃ pravṛttā sā bhramarīvṛndasasvanā //

taṃ sāmasvanam ākarṇya cit sattvaguṇaśālinaḥ /
bubudhe bhūpater dehe vasanta iva padminī //

dṛśaṃ vikāsayām āsa tāṃ tadārka ivābjinīm /
gṛhītasattvasampattiś śikhidhvajamahīpatiḥ //

apaśyat kumbham agrasthaṃ sāmagāyanatatparam /
pareṇa vapuṣā yuktaṃ sāmavedam ivāparam //

aho bata vayaṃ dhanyāḥ punaḥ prāpto munes sutaḥ /
ity evodāharan rājā kumbhāya kusumaṃ dadau //

diṣṭyā sthitās smo bhagavaṃs tava cetasi pāvane /
ke nāma na mahāsattvāḥ prasādeṣv aṅga hi sthirāḥ //

asmatpavitrīkaraṇam ekam āgamakāraṇam /
tava pāpāpahaṃ brūhi dvitīyaṃ katarad bhavet //

yataḥ prabhṛti yāto 'smi tvatsakāśād arindama /
tataḥ prabhṛti ceto me tvayaiveha samaṃ sthitam //

na rame svargaraṅgeṣu devodyāneṣu cānagha /
merumandarakūṭeṣu kailāsakuhareṣu ca //

tvatsaṅgam eva vāñchāmi subhagācārapeśalam /
amṛtasyandasaṅkāśaṃ madhumāsam iva drumaḥ //

tasmād eveha tiṣṭhāmi samīpe tava sāmpratam /
abhīṣṭaṃ yad yad evāṅga ramyāṇāṃ dhuri tat sthitam //

tvādṛśo bandhur āptaś ca suhṛn mitraṃ sakhā tathā /
viśvāsyaś caiva śiṣyaś ca manye jagati nāsti me //

aho nu phalitaṃ puṇyapādapair naḥ kulācale /
yad bhavān apy asaṅgo 'pi vāñchaty asmatsamāgamam //

idaṃ vanam ime vṛkṣā bhṛtyo 'yam aham ādṛtaḥ /
rocate cen na te svargas tad iha sthīyatāṃ prabho //

bhavadvitīrṇayā yogayuktyā viśrāntavān aham /
yathā sādho tathā manye svarge viśramaṇaṃ kutaḥ //

tām eva svasthitiṃ svacchām avalambya prakāśinīm /
vihareha yathākāmaṃ svarge bhūmitale 'tha vā //

pare pade mahānande kaccid viśrāntavān asi /
idaṃ bhedamayaṃ duḥkhaṃ kaccit santyaktavān asi //

kaccid āpātaramyebhyas saṅkalpebhyo ratir bhṛśam /
nirmūlatāṃ gatā rājann oghatīralateva te //

heyādeyadaśātītaṃ śāntaṃ samasamasthiti /
yathāprāpteṣv anudvegi kaccit tava manas sthitam //

tvatprasādena bhagavan dṛṣṭā dṛśyātigā gatiḥ /
prāptas saṃsārasīmānto labdho labdhavyaniścayaḥ //

cirāyāticireṇaiva viśrāntās smo nirāmayāḥ /
labdhaṃ labdhavyam akhilaṃ tṛptās smaś ciram akṣatāḥ //

nopadeṣṭavyam asmākaṃ kiñcid apy upayujyate /
sarvatraivātitṛptās smas saṃsthitās smo gatajvaram //

jñātam ajñātam aprāptaṃ samprāptaṃ tyaktam āśritam /
tvattvaṃ paratvaṃ mattvaṃ me khasyevāsti na kiñcana //

nissaṃsṛtir vigatamohabhayābhirāmo nityoditas samasamāśayasarvasomyaḥ /
sarvātmakas sakalasaṅkalanāvimukta ākāśakośaviśadaś śamam āsthito 'smi //