Mokṣopāya · Chapter 6.10

tasmān nakiñcid evedaṃ jagat sthāvarajaṅgamam /
na kiñcid bhūtatāṃ yātaṃ yat kiñcid api viddhi he //

tatra kācin na kalanā bhāvābhāvamayātmikā /
tad idaṃ rāma jīvādi sarvaṃ vyarthaṃ kim īhase //

subuddho 'yam asāv antar iti yo vyapadiśyate /
na taṃ labhāmahe sarpaṃ rajjusarpabhramād iva //

aparijñāta ātmaiva bhramatāṃ samupāgataḥ /
jñāta ātmatvam āyāti sīmāntaṃ sarvasaṃvidām //

avidyety ucyate loke cic cetyamalamālitā /
cetyātītācchatām eti sarvopādhivivarjitā //

cittamātraṃ hi puruṣas tasmin naṣṭe na naśyati /
sthite tiṣṭhati nātmāyaṃ ghaṭe sati yathāmbaram //

gacchan paśyati gacchantaṃ sthitaṃ tiṣṭhañ śiśur yathā /
bhānum evam idaṃ cetaḥ paśyaty ātmānam ākulam //

kośakāravad ātmānaṃ vāsanānanatantubhiḥ /
veṣṭayaṃś caiva ceto 'ntar bālatvān nāvabudhyate //

maurkhyam atyantaghanatām āgataṃ sadavasthitam /
sthāvarāditanuṃ prāptaṃ kīdṛśaṃ bhavati prabho //

amanastvam asamprāptaṃ manastvād api vicyutam /
taṭasthaṃ rūpam āśritya sthitaiṣā sthāvareṣu cit //

suptapuryaṣṭakā yatra saṃsthitā duḥkhadāyinī /
mūkāndhajaḍavat tatra sattāmātreṇa tiṣṭhati //

sattādvaitatayā yatra saṃsthitā sthāvareṣu cit /
tatrādūrasthitāṃ muktiṃ manye vedyavidāṃ vara //

buddhipūrvaṃ vicāryedaṃ yathāvastvavalokanāt /
sattāsāmānyabodho yas sa mokṣaś ced anantakaḥ //

parijñāya parityāgo vāsanānāṃ ya uttamaḥ /
sattāsāmānyarūpatvaṃ tat kaivalyapadaṃ viduḥ //

vicāryāryais sahālokya śāstrāṇy adhyātmabhāvanāt /
sattāsāmānyaniṣṭhatvaṃ yat tad brahma paraṃ viduḥ //

antas suptā sthitā mandā yatra bīja ivāṅkuraḥ /
vāsanā tat suṣuptatvaṃ viddhi janmapradaṃ punaḥ //

antas saṃlīnamananaṃ paritas suptavāsanam /
suṣuptaṃ jaḍadharmāpi janmaduḥkhaśatapradam //

sthāvarādaya ete hi samastā jaḍadharmiṇaḥ /
suṣuptapadam ārūḍhā janmayogyāḥ punaḥ punaḥ //

yathā bījeṣu puṣpāṇi mṛdo rāśau yathā ghaṭāḥ /
tathāntas saṃsthitās sādho sthāvareṣu svavāsanāḥ //

yatrāsti vāsanābījaṃ tat suṣuptaṃ na siddhaye /
nirbījā vāsanā yatra tat turyaṃ siddhidaṃ smṛtam //

vāsanāyās tathā vahner ṛṇavyādhidviṣām api /
snehavairaviṣāṇāṃ ca śeṣas svalpo 'pi bādhate //

nirdagdhavāsanābījas sattāsāmānyarūpavān /
sadeho vā videho vā na bhūyo duḥkhabhāg bhavet //

cicchaktir vāsanābījarūpiṇī svāpadharmiṇī /
sthitā rasatayā nityaṃ sthāvarādiṣu vastuṣu //

bījeṣūllāsarūpeṇa jāḍyena jaḍarūpiṣu /
draveṣu dravabhāvena kāṭhinyenetareṣu ca //

bhasmany athādityarucau pāṃsuṣv apy aṇurūpiṇī /
asiteṣu talasthityā śitadhāratayāsiṣu //

ātmaśaktiḥ padārtheṣu ghaṭāvaṭapaṭādiṣu /
sarvatra sattāsāmānyaṃ rūpam āśritya tiṣṭhati //

itīyam akhilāṃ dṛśyadaśām ādāya saṃsthitā /
yathā ghanapaṭā prāvṛḍ ambarālambinī tathā //

svarūpam asyāś caivaitat kathitaṃ pravicāritam /
asarvaṃ sarvato vyāpi sad ivāsanmayātmakam //

ātmadṛṣṭir adṛṣṭaiṣā saṃsṛtibhramadāyinī /
dṛṣṭā satī samagrāṇāṃ duḥkhānāṃ kṣayakāriṇī //

asyās tv adarśanaṃ yat tad avidyety ucyate budhaiḥ /
avidyā hi jagaddhetus tatas sarvaṃ pravartate //

avidyā rūparahitā yāvad evāvalokyate /
tāvad eva galaty āśu tuhināṇur yathātape //

yathā naro galannidro yāvat kalanayā manāk /
vimṛśaty āśayaṃ tāvan nidrā tasya vilīyate //

tathā kīdṛg avastv etad iti yāvad vikalpyate /
avidyā kṣīyate tāvad ālokenāndhatā yathā //

dīpahasto yadābhyeti tamorūpadidṛkṣayā /
tadā galati tat sarvaṃ tamas tāpe ghṛtaṃ yathā //

na tu saṃlakṣyate dīpais tamaso rūpaniścayaḥ /
udeti kevalaṃ dhvāntadhvaṃso vimalamūrtimān //

evam ālokyamānaiṣā kvāpi yāti palāyate /
asadrūpā hy avastutvaṃ dṛśyate 'syā vicāraṇāt //

āloka āgate yādṛg yad yat tad dṛśyate tathā /
avastutve tv avidyāyās tv avastutvaṃ pratīyate //

yāvan nālokyate tāvan na kiñcid api dṛśyate /
ālokyate yathā yad yat tat tathā pratipadyate //

raktamāṃsāsthiyantre 'smin kas syām aham iti svayam /
yāvad vicāryate tāvat sarvam āśu pralīyate //

ādyantayor asadrūpe nūnaṃ parihṛte hṛdaḥ /
sarvasminn eva yaś śeṣas tam avidyākṣayaṃ viduḥ //

tan nakiñcic ca kiñcic ca yat sat tad brahma śāśvatam /
tad vastu tad upādeyaṃ tad avidyānivartanam //

svarūpaṃ nāmna evāsyā jñāyate nissvabhāvakam /
na hi jihvāgatasyekṣos svādo 'nyasmāt pratīyate //

nāvidyā kvacid apy asti brahmaivedam akhaṇḍitam /
sadasatkalanāsphāram aśeṣaṃ yena maṇḍitam //

etāvad evāvidyā yan nedaṃ brahmeti niścayaḥ /
etad eva kṣayo yas syād idaṃ brahmeti niścayaḥ //

ghaṭapaṭaśakaṭāvabhāsajālaṃ na vibhur itīty uditeha sā tv avidyā /
ghaṭapaṭaśakaṭāvabhāsajālaṃ vibhur iti ced galitaiva sā tv avidyā //