Mokṣopāya · Chapter 6.1

upaśāntiprakaraṇād anantaram idaṃ śṛṇu /
tvaṃ nirvāṇaprakaraṇaṃ jñātaṃ nirvāṇakāri yat //

kathayaty evam uddāmavacanaṃ munināyake /
śravaṇaikarase maunaṃ sthite rājakumārake //

munivāgarthanikṣiptamanasy astetarakriye /
rājaloke gataspandaṃ citrārpita iva sthite //

vasiṣṭhavacasām arthaṃ vicārayati sādaram /
lasadaṅgulibhaṅge ca munisārthe sphuradbhruvi //

vismayālokanollāsaprotphullanayanālini /
purandhrivarge pragrīvatarumañjaritāṃ gate //

khe vāsaracaturbhāgadeśe dinakare sthite /
śrutajñānatayā saumye kiñcic chamam upeyuṣi //

śravaṇāyeva saṃśāntavitānaspandam āsthite /
maunaṃ maruti mandāramadhurāmodadāyini //

puṣpadāmasu suptāsu madād bhramarapaṅktiṣu /
jñātajñeyatayā nūnaṃ samyagdhyānavatīṣv iva //

jālamuktākalāpāntas tathā makurabhūmiṣu /
kacaty apagataspandaṃ tāpe śrotum ivāsthite //

gṛhāntaraṃ praviṣṭeṣu gavākṣair dūram aṃśuṣu /
viśramārtham ivādīrghanabhaḥpāntheṣu śītalam //

muktājālaprabhājālabhasmanoddhūlitātmani /
śaṃsatīva śamaṃ śāmyaddinadehe dinātape //

karalīlāsarojeṣu śekhareṣu ca bhūbhṛtām /
śuṣyatsu rasasaṃśoṣād avṛttiṣu manassv iva //

bālakeṣv ajñalokeṣu līlāpakṣiṣu sāravam /
bhojanārthaṃ vadhūlokam uparundhatsv anāratam //

bhramadbhramarapakṣotthavātādhūte rajasy alam /
kausume pariviśrānte cāmareṣv akṣipakṣmasu //

raśmiṣv agragrahonmuktacchāyājālabhayād iva /
gavākṣādiṣv ivoḍḍīya praviṣṭeṣu gṛhāntaram //

āsīd dinacaturbhāgasattāvedanatatparaḥ /
bherīpaṇavaśaṅkhānāṃ diṅmukhāpūrako dhvaniḥ //

tena tat tāram apy āśu vaco 'ntardhānam āyayau /
maunaṃ jaladanādena māyūra iva nissvanaḥ //

cukṣubhe kṣubdhapakṣālī pañjarasthā khagāvalī /
bhūkampena lasattālīpallaveva vanāvalī //

āyayur bhayavitrastā bālā dhātrīkucāntaram /
sāravaṃ prāvṛśīvābdāḥ pronnataṃ śṛṅgakoṭaram //

uttasthur avataṃsebhyo bhūbhṛtāṃ bhramaravrajāḥ /
dṛṣatkarālavāhābhyas saridbhyo 'mbukaṇā iva //

evaṃ prakṣubhite tasmin gṛhe dāśarathe tadā /
proktavāsaravṛddhatve śānte śaṅkhasvane śanaiḥ //

saṃharan prastutaṃ vastu vaco madhuravṛttimat /
uvāca muniśārdūlas sabhāmadhye raghūdvaham //

rāghavānagha vāgjālaṃ mayaitad yat prasāritam /
tena cittakhagaṃ baddhvā kroḍīkṛtyātmatāṃ naya //

kaccid gṛhīto bhavatā madgirām artha īdṛśaḥ /
tyaktvā durbodham akṣīṇo haṃsenevāmbhasaḥ payaḥ //

vicāryaitad aśeṣeṇa svadhiyaiva punaḥ punaḥ /
anenaiva pathā sādho gantavyaṃ bhavatādhunā //

anayaiva dhiyā rāma viharan naiva badhyase /
anyathādhaḥ patasy āśu vindhyakhāte yathā gajaḥ //

sugṛhītaṃ dhiyā rāma madvaco na karoṣi cet /
tat patasy avaṭe tyaktadīpaḥ pāntho yathā niśi //

asaṅgena yathāprāpto vyavahāras svasiddhaye /
ity evaṃ śāstrasiddhāntam ādāyodayavān bhava //

he sabhyā he mahārāja rāma lakṣmaṇa bhūmipāḥ /
sarva eva bhavanto 'dya tāvad vyāpāram āhnikam //

kurvantv ayaṃ hi divasaḥ prāyaḥ pariṇatākṛtiḥ /
śeṣaṃ vicārayiṣyāmo vicāryaṃ prātar āgatāḥ //

ity ukte muninā tena sā sarvaiva sabhā tadā /
prottasthau padmavadanā savikāseva padminī //

rājānas stutarājānaḥ kṛtarāghavavandanāḥ /
pariṣṭutavasiṣṭhās te jagmur ātmaniveśanam //

viśvāmitreṇa sahito vasiṣṭho gantum āśramam /
uttasthāv āsanāc chrīmān namaskṛtanabhaścaraḥ //

daśarathaprabhṛtayo rājāno munayas tathā /
yathānurūpaṃ vaktāram anugamya ciraṃ munim //

āpṛcchya kecid gaganaṃ yayuḥ kecid vanāntaram /
kecid rājagṛhaṃ santo bhṛṅgāḥ padmotthitā iva //

vasiṣṭhapādayos tyaktvā puṣpāñjalim anābilam /
paurair anugato rājā praviveśa gṛhāntaram //

rāmalakṣmaṇaśatrughnāḥ prāptasya svāśramaṃ guroḥ /
abhyarcya caraṇau bhaktā ājagmur nṛpamandiram //

sadanāni samāsādya śrotāras sarva eva te /
sasnur ānarcur apy āśu devān viprān pitṝṃs tathā //

yathākramaṃ ca viprādyair bhṛtyāntaiś ca paricchadaiḥ /
samaṃ bubhujire bhojyaṃ varṇadharmakramocitam //

astaṅgate dinakare samaṃ divasakarmabhiḥ /
abhyāgate rātrikare samaṃ rajanikarmabhiḥ //

sthitās talpeṣu kauśeyaśayaneṣv āsaneṣu ca /
bhūcarā munirājāno rājaputrā maharṣayaḥ //

saṃsārottaraṇopāyaṃ vasiṣṭhavacaneritam /
yathāvad ekāgradhiyaś cintayām āsur ādṛtāḥ //

tataḥ praharamātreṇa nidrām āmudritānanāḥ /
tatsvapnasundarīm īyuḥ padmā iva dinārthinaḥ //

rāmalakṣmaṇaśatrughnāḥ praharatrayam eva tat /
vāsiṣṭham upadeśaṃ te cintayām āsur akṣatam //

praharasyārdhamātraṃ tu tata āmudritekṣaṇāḥ /
tatsvapnām āyayur nidrāṃ kṣaṇād vidrāvitaśramām //

iti śubhamanasāṃ vivekabhājām adhigatasāratayoditāśayānām /
abhajata viratiṃ tadā triyāmā malinaniśākaravaktratāṃ jagāma //