Mokṣopāya · Chapter 5.93

etāni tāni proktāni tvayā bījāni mānada /
katamasya prayogeṇa śīghraṃ tat prāpyate padam //

eteṣāṃ duḥkhabījānāṃ proktaṃ yad yan mayottaram /
tasya tasya prayogeṇa śīghram āsādyate padam //

sattāsāmānyakoṭisthe jhagity eva pade yadi /
pauruṣeṇa prayatnena balāt santyajya vāsanāḥ //

sthitiṃ badhnāsi tattvajña kṣaṇam apy akṣayātmikām /
kṣaṇe 'sminn eva tat sādhu padam āsādayasy alam //

sattāsāmānyarūpe vā karoṣi sthitim aṅga cet /
tat kiñcidadhikeneha yatnenāpnoṣi tat padam //

saṃvittattve kṛtajñāno yadi tiṣṭhasi vānagha /
tad yatnenādhikenoccair āsādayasi tat padam //

saṃvedye kevale dhyānaṃ na sambhavati rāghava /
sarvatra sambhavād asyās saṃvitter eva sarvadā //

yac cintayasi yad yāsi yat tiṣṭhasi karoṣi vā /
tatra tatra sthitā saṃvit saṃvid eva tad eva vā //

vāsanāsamparityāge yadi yatnaṃ karoṣi vā /
tat te śithilatāṃ yānti sarvādhivyādhayaḥ kṣaṇāt //

pūrvebhyas tu prayatnebhyo viṣamo 'yaṃ hi saṃsmṛtaḥ /
dussādho vāsanātyāgas sumerūnmūlanād api //

yāvad vilīnaṃ na mano na tāvad vāsanākṣayaḥ //

tattvajñānaṃ manonāśo vāsanākṣaya eva ca /
mithaḥ kāraṇatāṃ gatvā dussādhāni sthitāny ataḥ //

tasmād rāghava yatnena pauruṣeṇa vivekinā /
bhogecchāṃ dūratas tyaktvā trayam etat samāśrayet //

sarva ete samaṃ yāvan na svabhyastā muhur muhuḥ /
tāvan na padasamprāptir bhavaty api samāśataiḥ //

vāsanākṣayavijñānamanonāśā mahāmateḥ /
samakālaṃ cirābhyastā bhavanti phaladā muneḥ //

ekaikaśo niṣevyante yady ete ciram apy alam /
tan na siddhiṃ prayacchanti mantrāś śakalitā iva //

cirakālopacaritā apy ete sudhiyo 'pi ca /
ekaśaḥ param abhyetuṃ na śaktās sainikā iva //

samam udyogam ānītās santa ete hi dhīmatā /
samsārāriṃ nikṛntanti mūlād api bhaṭā iva //

vāsanākṣayavijñānamanonāśāḥ prayatnataḥ /
samaṃ sevyās tava ciraṃ tena tāta na tapyase //

tribhir ebhiś cirābhyastair hṛdayagranthayo dṛḍhāḥ /
niśśeṣam eva truṭyanti bisacchedād guṇā iva //

janmāntaraśatābhyastā rāma saṃsārasaṃsthitiḥ /
sā cirābhyāsayogena vinā na kṣīyate kvacit //

gacchañ śṛṇvan spṛśañ jighraṃs tiṣṭhañ jāgrat svapan sadā /
śreyase paramāyāsya trayasyābhyāsavān bhava //

vāsanāsamparityāgasamaṃ prāṇanirodhanaṃ /
vidus tattvavidas tasmāt tad apy evaṃ samāharet //

vāsanāsamparityāgāc cittaṃ gacchaty acittatām /
prāṇaspandanirodhāc ca yathecchasi tathā kuru //

prāṇāyāmadṛḍhābhyāsair yuktyā ca gurudattayā /
āsanāsanayogena prāṇaspando nirudhyate //

samyagjñānavilāsena jagadvastuṣv anāsthayā /
yathābhūtārthadarśitvād vāsanā na pravartate //

adāv ante ca vastūnām avisaṃvādi yat sthiram /
rūpaṃ taddarśanaṃ jñānaṃ kṣīyate tena vāsanā //

nissaṅgaṃ vyavahāritvād bhavabhāvanavarjanāt /
śarīre nāśadarśitvād vāsanā na pravartate //

saṃśānte pavanaspande yathā pāṃsur nabhastale /
vāsanāvibhave naṣṭe na cittaṃ sampravartate //

yaḥ prāṇapavanaspandaś cittaspandas sa eva hi /
tasmāj jaganti jāyante pāṃsavo 'vakarād iva //

prāṇaspandajayo yatnaḥ kartavyo dhīmatoccakaiḥ /
upaviśyopaviśyaikacittakena muhur muhuḥ //

atha vainaṃ kramaṃ tyaktvā cittākramaṇam eva cet /
rocate te tad āpnoṣi kālena bahunā padam //

na śakyate mano jetuṃ vinā yuktim anindita /
aṅkuśena vinā mattaṃ yathā duṣṭamataṅgajam //

adhyātmavidyādhigamas sādhusaṅgama eva ca /
vāsanāsamparityāgaḥ prāṇaspandanirodhanam //

etās tā yuktayaḥ puṣṭās santi cittajaye kila /
yābhis taj jīyate kṣipraṃ dhārābhir iva bhūrajaḥ //

satīṣu yuktiṣv etāsu haṭhān niyamayanti ye /
cetas te dīpam utsṛjya vinighnanti tamo 'ñjanaiḥ //

vimūḍhāḥ kartum udyuktā ye haṭhāc cetaso jayam /
te nibadhnanti nāgendram unmattaṃ bisatantubhiḥ //

ciraṃ cittasya mādūraṃ saṃsthitaṃ svaśarīrakam /
śodhayanti samutsṛjya yuktiṃ ye tān hatān viduḥ //

bhayād bhayam upāyānti kleśāt kleśaṃ vrajanti te /
nirvṛtiṃ nādhigacchanti durbhagā iva jantavaḥ //

kālaṃ tīrthatapodānayajñadevārcanabhramaiḥ /
ciram ādhiśatopetāḥ kṣapayanti mṛgā iva //

bhramanti girikūṭeṣu phalapallavabhojinaḥ /
mugdhamugdhadhiyo bhītā varākā hariṇā iva //

matir ālūnaśīrṇāṅgī tadīyā pelavāṅgikā /
na kvacid yāti viśvāsaṃ mṛgī grāmagatā yathā //

kallolavalitaṃ cetas teṣāṃ jaḍajavāhṛtam /
prohyate prapatad dūraṃ tṛṇaṃ girinadīṣv iva //

ātmatattvaṃ vidhivaśāt kadācit kiñcid eva te /
duḥkhadoṣadaśādigdhā vidanti na vidanti vā //

āgamāpāyino nityā narakasvargamānuṣaiḥ /
pātotpātakarākārā nīyante kandukā iva //

tato gacchanti narakaṃ tatas svargam ihaiva vā /
āvṛttibhir vivartante saritīva taraṅgakāḥ //

tasmād etāḥ parityajya durdṛṣṭī raghunandana /
śuddhāṃ saṃvidam āśritya vītarāgas sthiro bhava //

jñānavān eva sukhabhāg jñānavān eva jīvati /
jñānavān eva balavāṃs tasmāj jñānamayo bhava //

saṃvedyavarjitam anuttamam ādyam ekaṃ saṃvitpadaṃ vikalanaṃ kalayan mahātman /
hṛdy eva tiṣṭha kalanārahitaḥ kriyāṃ tu kurvann akartṛpadam eṣy asamoditaśrīḥ //