Mokṣopāya · Chapter 5.73

evaṃvicārayā dṛṣṭyā dvaitatyāgena rāghava /
svo bhāvaḥ prāpyate tajjñais tajjñaiś cintāmaṇir yathā //

athemām aparāṃ dṛṣṭiṃ śṛṇu rāmānayā yathā /
drakṣyasy ātmānam acalaṃ bhaviṣyasi ca divyadṛk //

ahaṃ kham aham ādityo diśo 'ham aham apy adhaḥ /
ahaṃ daityā ahaṃ devāś śailāś cāham ahaṃ mahaḥ //

tamo 'ham aham abhrāṇi bhūsamudrādikaṃ tv aham /
rajo vāyur athāgniś ca jagat sarvam idaṃ tv aham //

jagattraye 'haṃ sarvatra sa ātmaiva kila sthitaḥ /
ko 'haṃ kim anyad iha hi dvitvam ekasya kīdṛśam //

iti niścayavān antar nūnam ātmatayā jagat /
paśyan harṣaviṣādābhyāṃ nāvaśaḥ paribhūyate //

manmaye 'smin kila jagaty akhile saṃsthite 'nagha /
kim ātmīyaṃ paraṃ kiṃ syāt kamalekṣaṇa kathyatām //

kiṃ tajjñavyatirekeṇa vidyate yad upāgame /
harṣam etu viṣādaṃ vā vināśe jño jaganmayaḥ //

ahaṅkāradṛśāv ete sāttvike dve vinirmale /
tattvajñānāt pravartete mokṣade pāramārthike //

paro 'ṇus sakalātītarūpo 'haṃ tv ity ahaṅkṛtiḥ /
prathamā sarvam evāham ity anyoktā raghūdvaha //

ahaṅkāradṛg anyā tu tṛtīyā vidyate 'nagha /
deho 'ham iti tāṃ viddhi duḥkhāyaiva na śāntaye //

atha vaitat trayam api tyaktvā sakalasiddhaye /
yathecchaṃ tad upālambya tiṣṭhāvaṣṭabdhatatpadaḥ //

sarvātītasvarūpo 'pi sarvasattātigo 'pi ca /
svasattāpūritajagad asty evātmā prakāśakaḥ //

svānubhūtyaiva paśyāśu sa evāsi sadoditaḥ /
saṃśayaṃ hṛdayagranthiṃ tyaja tattvavidāṃ vara //

nātmāsty anumayā rāma na cāptavacanādinā /
sarvadā sarvathā sarvaṃ sa pratyakṣānubhūtitaḥ //

yad idaṃ darśanaṃ spandaḥ kiñcid yat saṃvidādy api /
tat sarvam ātmā bhagavān dṛśyadarśanavarjitaḥ //

na san nāsad asau devo nāṇur nāpi mahān asau /
nāpy etayor dṛśor madhyaṃ sa evedaṃ ca sarvaśaḥ //

sa evedaṃ ca vadati sa ca vaktuṃ na yujyate /
na tadanyad idaṃ naitat paśya māyām anāmayām //

nātmāyam ayam apy ātmā sañjñābheda iti svayam /
tenaiva sarvagatayā śaktyā svātmani kalpitaḥ //

saṃsthitas sa hi sarvatra triṣu kāleṣu bhāsuraḥ /
sūkṣmatvāt sumahattvāc ca kevalaṃ na vibhāvyate //

satsv anantapadārtheṣu jīvatvenābhibimbati /
ātmā puryaṣṭakādarśe svabhāvavaśatas svataḥ //

puryaṣṭakodayād eva svayam ātmānubhūyate /
sarvadā sarvasaṃsthaḥ khe ghanaspandād ivānilaḥ //

cidātmā sarvago vyāpī na kvacin nāma na sthitaḥ /
yadvat sarvapadārthānāṃ sattā tadvan maheśvaraḥ //

sati puryaṣṭake tasmiñ jīvas sphurati nopalaḥ /
sati vāyāv iva rajas sati dīpa ivekṣaṇam //

iyaṃ puryaṣṭakasyecchā svātmany evātmani sthite /
sati sphuraty abhyudite bhānāv iva janaiṣaṇā //

yadi sūrye sthite vyomni tadvaśoditasaṃsthitiḥ /
naśyati vyavahāro 'yaṃ bhāsvataḥ kim upāgatam //

yady ātmani sthite deve tatsattālabdhasaṃsthitiḥ /
deho nāśam upāyāti tat kim unnaṣṭam ātmanaḥ //

na jāyate na mriyate nābhivāñchati nojjhati /
na mukto na ca baddho 'yam ātmā sarvasya sarvadā //

ātmāvabodhābhyuditā nirātmany ātmatāṃ gatā /
sarparajjubhramākārā bhrāntir duḥkhāya kevalam //

anāditvān na jāto 'yam ajātatvān na naśyati /
ātmātmavyatiriktaṃ tu nābhivāñchaty asambhavāt //

dikkālādyanavacchedān na baddho 'yaṃ kadācana /
bandhābhāve 'py amuktis syād amokṣas tena sa smṛtaḥ //

evaṅguṇaviśiṣṭo 'yam ātmā sarvasya rāghava /
avicāravaśān mūḍho loko 'yaṃ pariroditi //

samyagālokitāśeṣapūrvāparajagatkramaḥ /
mā śokaṃ gaccha sumate maurkhyopahatalokavat //

dve eva kalane tyaktvā mokṣabandhātmike sadā /
viduṣā vyavahartavyaṃ yantreṇevātmamauninā //

na mokṣo nabhasaḥ pṛṣṭhe na pātāle na bhūtale /
mokṣo hi ceto vimalaṃ samyagjñānāvabodhitam //

sakalāśāsv asaṃsaktyā yas svayaṃ cetasaḥ kṣayaḥ /
sa mokṣanāmnā kathitas tattvajñair ātmadarśibhiḥ //

yāvat prabodho vimalo noditas tāvad eva saḥ /
maurkhyadīnatayā rāma bhaktyā mokṣo 'bhivāñchyate //

ciraṃ prabodham āsādya citte 'vitatatāṃ gate /
daśa mokṣā na vāñchyante kim utaiko hi mokṣakaḥ //

ayaṃ mokṣas tv ayaṃ bandhaḥ pelavāṃ kalanām imām /
parityajya mahātyāgī tvaṃ tvam eva bhavābhavaḥ //

parigalitavikalpatāṃ prayātas sagarasutaughanikhātamekhalāṅkam /
avanivalayam antarastasaṅgaś ciram anupālaya sarvadoditaśrīḥ //