Mokṣopāya · Chapter 5.72

dehe jāte na jāto 'si dehe naṣṭe na naśyasi /
tvam ātmā niṣkalaṅkātmā dehas tava na kaścana //

yaḥ kuṇḍabadaranyāyo yā ghaṭākāśasaṃsthitiḥ /
tatraikasmin kṣate kṣīṇe dve iti vyarthakalpanā //

vināśini vinaṣṭe 'smin dehe svāṃ sthitim āgate /
vinaśyāmīti yaḥ khedī taṃ dhig astv andhacetanam //

yādṛśo raśmirathayos snehodvegavivarjitaḥ /
sambandhas tādṛśo dehacittendriyasukhaiś citaḥ //

gatetaretarāpekṣas saraḥpaṅkopalāmbhasām /
yathā rāghava sambandhas tathā dehendriyātmanām //

yādṛśo 'bdhidharādyānāṃ niricchāparidevanaḥ /
saṃyogo viprayogaś ca tādṛśo dehadehinām //

yathā kalpitavetālavikārabhayabhītayaḥ /
mithyaiva kalpitā ete tathā snehasukhādayaḥ //

bhūtapañcakasampiṇḍād racitā janatāḥ pṛthak /
ekasmād eva viṭapād vicitrā iva putrikāḥ //

kāṣṭhetarat kāṣṭhanare kiñcid anyan na vidyate /
bhūtapiṇḍetarad dehe kiñcid anyan na vidyate //

bhūtapañcakavikṣobhanāśotpādeṣu he janāḥ /
harṣāmarṣaviṣādānāṃ kiṃ bhavanto vaśaṃ gatāḥ //

ko nāmātiśayaḥ puṃsāṃ strīnāmny aparanāmni vā /
kevale bhūtasaṅghāte prodbhūte 'rjunavātavat //

sanniveśāṃśavaicitryam ajñānām eva tuṣṭaye /
tajjñānāṃ tu yathābhūtabhūtapañcakadarśanam //

mithaś śilāputrikayor yathaikopalasaṃsthayoḥ /
śliṣṭayor api no rāgas tathā cittaśarīrayoḥ //

mṛtpuṃsāṃ yādṛśo 'nyo'nyam āśayas saṅgame bhavet /
buddhīndriyātmamanasām saṅgame tādṛśo 'stu te //

nānyo'nyasnehasambandhabhājanaṃ śailaputrikāḥ /
dehendriyātmaprāṇāś ca kasyātra paridevanā //

itaś cetaś ca yātāni yathā saṃśleṣayaty alam /
taraṅgas tṛṇajālāni tathā bhūtāni bhūtakṛt //

saṃyujyante viyujyante tṛṇāny abdhijale yathā /
muktāntaḥkalanaṃ dehabhūtāny ātmani vai tathā //

ātmā cittatayā dehabhūtāny āśleṣayan sthitaḥ /
tṛṇāny āvartavṛttyāntaḥkalanonmuktam ambv iva //

prabodhāc cittatāṃ tyaktvā vrajaty ātmātmatāṃ svayam /
svaspandavaśato vāri tyaktvāvartam ivācchatām //

tato viviktaṃ bhūtaughaṃ dehasañjñaṃ prapaśyati /
vātaskandhagato jantur vasudhāmaṇḍalaṃ yathā //

pṛthagbhūtagaṇaṃ tyaktvā dehātīto bhavaty ajaḥ /
paraṃ prakāśam āyāti sūryakānta ivāhani //

jānāty athātmanātmānaṃ mānameyāmayojjhitam /
muktaḥ kṣīvatayevāntas svāṃ saṃvidam anusmaran //

ātmaikas spandate citkhe vastujālair ivoditaḥ /
taraṅgakaṇakallolair anantāmbv ambudhāv iva //

evamprāyamahābodhā vītarāgā gatainasaḥ /
jīvanmuktāś carantīha mahāsattvapadaṃ gatāḥ //

yathā kacanti vividhair maṇiratnair mahormayaḥ /
nirastavāsanaṃ citrair vyavahārair narottamāḥ //

na kūlakāṣair jaladhir na rajobhir nabhastalam /
na mlāyati nijair lokavyavahārair ihātmavān //

gatair abhyāgatais svacchair malinaiś capalair jaḍaiḥ /
na rāgo nāmbudher dveṣo bhogaiś cādhigatātmanaḥ //

yan manomananaṃ kiñcit samagre jagati sthitam /
tac cetyonmukhacittattvavilāsollasanaṃ viduḥ //

yad ahaṃ yac ca bhūtādi kālatritayabhāvi yat /
dṛśyadarśanasambandhavistāras tad vijṛmbhate //

yad dṛśyaṃ tad asat sad vā dṛṣṭim ekām upāśritam /
anyat tv alepakaṃ tasmād dharṣaśokadaśe kutaḥ //

asatyam evāsatyaṃ hi satyaṃ satyaṃ sadaiva hi /
satyāsatyam asad viddhi tadarthaṃ kiṃ vimuhyasi //

asamyagdarśanaṃ tyaktvā samyak paśya sulocana /
na kvacin muhyati prauḍhas samyagdarśanavān iha //

dṛśyadarśanasambandhe yat sukhaṃ pāramārthikam /
anubhūtimayaṃ tasmāt paraṃ brahmeti kathyate //

dṛśyadarśanasambandhasukhasaṃvid anuttamā /
dadāty ajñāya saṃsāraṃ jñāya mokṣaṃ sukhodayā //

dṛśyadarśanasambandhasukham ātmavapur viduḥ /
tad dṛśyāvalitaṃ baddhaṃ tanmuktaṃ muktam ucyate //

dṛśyadarśanasambandhasukhasaṃvid anāmayā /
kṣayātiśayamuktā cet tan muktis socyate budhaiḥ //

dṛśyadarśanasambandhe yānubhūtis svagocarā /
dṛśyadarśananirmuktā tām ālambya bhavābhavaḥ //

sauṣuptī dṛṣṭir eṣā hi yāty evaṃ samprakāśatām /
evaṃ ca yāti turyatvam evaṃ muktir iti smṛtā //

dṛśyadarśanamuktāyāṃ yuktāyāṃ parayā dhiyā /
dṛśyadarśanasambandhasaṃvidy asyāṃ tu rāghava //

nātmā sthūlo na caivāṇur na pratyakṣo na cetanaḥ /
nācetano na ca jaḍo na caivāsan na sanmayaḥ //

nāhaṃ nānyo na caivaiko nāneko nāpy anekavān /
nābhyāśastho na dūrastho naivāsti na ca nāsti ca //

nāprāpyo nāpi ca prāpyo na cāsarvo na sarvagaḥ /
na padārtho nāpadārtho nāpañcātmā na pañca ca //

yad idaṃ dṛśyatāṃ prāptaṃ manaṣṣaṣṭhendriyāspadam /
tadatītaṃ padaṃ yat syāt tan na kiñcid ivehitam //

yathābhūtam idaṃ samyag jñasya sampaśyato jagat /
sarvam ātmamayaṃ vidvan nāsty anātmamayaṃ kvacit //

kāṭhinyadravaṇaspandasvāvakāśāvalokane /
ātmaiva sarvaṃ sarveṣu bhūvāryanilakhāgniṣu //

sattaivāsti na vastūnāṃ yayā nāma vinā citā /
vyatiriktaṃ tato 'stīti viddhi pronmattajalpitam //

eko jaganti sakalāni samastakālakalpakramāntaragatāni gatāgatāni /
ātmaiva netarakalākalanāsti kācid itthammatir bhava bhavātigato mahātman //