Mokṣopāya · Chapter 5.52

sa tāṃ viveśa dharmātmā gandhamādanakandarām /
cirabhramaṇasamprāptām aliḥ padmakuṭīm iva //

samādhānonmukhatayā praviśan sa vyarājata /
sargavyāpāraviratāv ātmapuryām ivābjajaḥ //

cakārāsanam ānīlaiḥ pattrair antassthagucchakam /
mṛdu meghavidhir vṛndam āmbhodam iva tatra saḥ //

tasya prasārayām āsa pṛṣṭhe cāru mṛgājinam /
nīlaratnataṭe meros tārāśāram ivāmbaram //

tatropāviśad āveśaṃ caitasaṃ tanutāṃ nayan /
antaśśuddhavapuś śṛṅge vṛṣṭamūka ivāmbudaḥ //

buddhavat sudṛḍhābaddhapadmāsana udaṅmukhaḥ /
pārṣṇibhyāṃ vṛṣaṇau dhṛtvā cakāra brāhmam añjalim //

vāsanābhyas samāhṛtya manomṛgapariplutam /
nirvikalpasamādhyarthaṃ cakāremāṃ vicāraṇām //

ayi mūrkha manaḥ ko 'rthas tava saṃsāravṛttibhiḥ /
dhīmanto na niṣevante paryante duḥkhadāṃ kriyām //

anudhāvati yo bhogāṃs tyaktvā śamarasāyanam /
sa tyaktamandāravanaḥ prayāti viṣajaṅgalam //

yadi yāsi mahīrandhraṃ brahmalokam athāpi vā /
tan na nirvṛtim āyāsi tvaṃ vinopaśamāmṛtam //

āśāśatāvapūrṇatvaṃ tvam idaṃ sarvaduḥkhadam /
tyaja yāhi paraṃ śreyaḥ padam ekāntasundaram //

imā vicitrāḥ kalanā bhāvābhāvamayātmikāḥ /
duḥkhāyaiva tavogrāya na sukhāya kadācana //

śabdādikābhir etābhiḥ kiṃ mūḍha hatavṛttibhiḥ /
bhramasy avirataṃ vyartham eva maṇḍūkikā yathā //

manomaṇḍūkike vyartham iyantaṃ kālam andhayā /
bhramantyā bhuvanaṃ viṣvak kiṃ samāsāditaṃ tvayā //

yasmāt kiñcit tad āpnoṣi yasmin bhajasi nirvṛtim /
tasmiṃś citta śame mūrkha nānubadhnāsi kiṃ padam //

āgatya śrotratāṃ mūrkha vyarthotthānopabṛṃhitām /
dhiyā śabdānusāriṇyā mṛgavan mā kṣayaṃ vraja //

tvaktām āgatya duḥkhāya sparśonmukhatayānayā /
mūrkha mā baddhatām ehi gajīlubdhagajendravat //

rasanābhāvam āgatya gardhenāndha durandhasām /
mā nāśam ehi baḍiśapiṇḍīlampaṭamatsyavat //

cākṣuṣīṃ vṛttim āśritya stryādirūpāmayonmukhīm /
mā gaccha dagdhatāṃ mugdha kāntilubdhapataṅgavat //

ghrāṇamārgam upāśritya śarīrāmbhojakoṭare /
gandhonmukhatayā bandhaṃ mā samāśraya bhṛṅgavat //

kuraṅgālipataṅgebhamīnās tv ekaikaśo hatāḥ /
sarvair etair anarthais tu vyāptasyājña kutas sukham //

he citta vāsanājālaṃ bandhāya bhavatombhitam /
svātmanas sahajaḥ phenas tāntavaḥ krimiṇā yathā //

śaradabhravad āgatya śuddhiṃ tyaktamalāmayām /
yadi śāmyasi nirmūlaṃ tad anantā jayās tava //

kṣayodayadaśādātrīḥ paryantaparitāpinīḥ /
jānann api jagaddṛṣṭīr na tyakṣyasi vinaṅkṣyasi //

karomy atha kimarthaṃ vā tavaitad anuśāsanam /
vicāraṇavataḥ puṃsaś cittam asti hi nānagha //

yāvad ajñānaghanatā tāvat praghanacittatā /
yāvat prāvṛṭprabalatā tāvan nīhārabhūritā //

yāvad ajñānatanutā tāvac cittasya tānavam /
prāvṛṭparikṣayo yāvat tāvan nīhārasaṅkṣayaḥ //

yāvat tānavam āyātaṃ śuddhaṃ cittaṃ vicāravat /
tāvat tat kṣīṇam evāhaṃ manye śāradameghavat //

anuśāsanam etad yad asato naśyato 'tha vā /
kriyate tan nabhovāripavanāhananais samam //

tasmāt saṅkṣīyamāṇaṃ tvāṃ tyajāmy aham asanmayam /
maurkhyaṃ paramam evāhuḥ parityājyānuśāsanam //

nirvikalpo 'smi ciddīpo nirahaṅkāravāsanaḥ /
tvayāhaṅkārabījena na sambaddho 'smy asanmaya //

ayaṃ so 'ham iti vyarthaṃ durdṛṣṭir avalambitā /
tvayā mūḍha vināśāya śaṅkāviṣaviṣūcikā //

anantasyātmatattvasya tanvī matimatī sthitiḥ /
na sambhavati bilvāntar vāsitā dantino yathā //

mahāskhadeva gambhīrā duḥkhadā vāsanāśritā /
tvayaiṣā tad asatpātir nainām anusarāmy aham //

kaḥ kilāyaṃ mudhā moho bālasyevāvicāriṇaḥ /
ayaṃ so 'ham iti bhrāntisandarbhaparikalpitaḥ //

pādāṅguṣṭhāc chiro yāvat kaṇaśaḥ pravicāritam /
na labdho 'sāv ahaṃ nāma kas syād ahaṃ iti sthitaḥ //

bharitāśeṣadikkuñjaṃ paśyāmy ekaṃ jagattraye /
saṃvedanam asaṃvedyaṃ sarvatra vitatātmakam //

dṛśyate tasya neyattā na nāma parikalpanā /
naikatā nānyatā caiva na mahattā na cāṇutā //

vedanaṃ tvam asaṃvedyaṃ mayi ced duḥkhakāraṇam /
vivekajena bhedena tad idaṃ hanyase mayā //

idaṃ māṃsaṃ idaṃ raktam imāny asthīni dehake /
ime te śvāsamarutaḥ ko 'sāv aham iti sthitaḥ //

māṃsam anyad asṛk cānyad asthīny anyāni citta he /
bodho 'nyas spandanaṃ cānyat ko 'sāv aham iti sthitaḥ //

idaṃ ghrāṇam iyaṃ jihvā tvag iyaṃ śravaṇe ime /
idaṃ cakṣur ayaṃ spandaḥ ko 'sāv aham iti sthitaḥ //

yathābhūtatayā nāham asmi na tvaṃ na vāsanā /
ātmā śuddhaś cidābhāsaḥ kevalo 'yaṃ vijṛmbhate //

aham eveha sarvatra nāhaṃ kiñcid apīha vā /
ity eva sanmayī dṛṣṭir netaro vidyate kramaḥ //

ciram ajñānadhūrtena pothito 'smy aty ahantayā /
vṛkeṇa dṛptenāṭavyāṃ labdhveva paśupotakaḥ //

diṣṭyedānīṃ parijñāto mayaiṣo 'jñānataskaraḥ /
punar na saṃśrayāmy enaṃ svarūpārthāpahāriṇam //

nirduḥkho duḥkhayogyasya nāham asya na caiṣa me /
kaścid bhavati śailasya tatstha eva yathāmbudaḥ //

nāhaṃ bhūtvā tv ahaṃ hīdaṃ vacmi tiṣṭhāmi yāmi vā /
ātmāvalokanenāham anahaṅkāratāṃ gataḥ //

nūnam evānya evaite matto 'jñāś cakṣurādayaḥ /
yāntu tiṣṭhantu vā dehe mamaite tu na kecana //

kaṣṭaṃ ko 'yam ahaṃ nāma kathaṃ kenopakalpitaḥ /
jagadbālakavetālas tālottālātulākṛtiḥ //

etāvantaṃ ciraṃ kālaṃ vyartham āluṭhito 'vaṭe /
aham ambutṛṇonmukte duradrau hariṇo yathā //

svārthaikālokane cakṣur yadi tūnmukhatāṃ gatam /
tad ahaṃ nāma ko 'sau syād yo 'smi duḥkhena mohitaḥ //

sparśanāmni nije tattve yadi jātā tvag unmukhī /
tat ko 'yaṃ syād ahaṃ nāma kupiśāca ivoditaḥ //

raseṣv abhiniṣaṇṇe 'smin sve krame rasanendriye /
ahaṃ mṛṣṭabhug ity eṣa kutastyaḥ kutsito bhramaḥ //

śabdaśaktiṃ śrite śrotre varāke svārthapaṇḍite /
tad ahaṅkāraduḥkhasya nirbījasya ka āgamaḥ //

ātmambharitvabharite ghrāṇe svaṃ gandham āgate /
ahaṃ ghrāteti yo mantā taṃ cauraṃ naiva vedmy aham //

mṛgatṛṣṇākrameṇaiṣā bhāvanāpy arthabhāvanī /
bhāvas tasyām asatyāyāṃ yasyāsāv api sambhramaḥ //

vāsanāhīnam apy etac cakṣurādīndriyaṃ svataḥ /
pravartate bahis svārthe vāsanā nātra kāraṇam //

vāsanārahitaṃ karma kriyate nanu citta he /
kevalaṃ nānubhūyante sukhaduḥkhadṛśo 'tra tāḥ //

tasmān mūrkhāṇīndriyāṇi tyaktvāntarvāsanāṃ nijām /
kurudhvaṃ karma he sarvaṃ na duḥkhaṃ samavāpsyatha //

bhavadbhir eva duḥkhāya vāsanā vāsitā mudhā /
bālaiḥ paṅkakrīḍanakavināśeneva khinnatā //

vāsanādyā dṛśas sarvā vyatiriktās tu nātmanaḥ /
jalād iva taraṅgālyo jñasyaivājñasya nānagha //

tṛṣṇayaiva vinaṣṭās stha vyartham indriyacārakāḥ /
kośakārāḥ kukrimayas tantuneva svayambhuvā //

tṛṣṇayaiveha luṭhatha jarāmaraṇasaṅkaṭe /
bhramadṛṣṭyeva śikharipathikāś śvabhrabhūmiṣu //

vāsanaiveha bhavatāṃ hetur ekatra bandhane /
rajjuś śūnyāśayaprotā muktānām ātatā yathā //

kalpanāmātrakalitā na satyaiṣā hi vastutaḥ /
asaṅkalpanamātreṇa dātreṇeva vilūyate //

eṣā hi bhavatām eva vimohāya kṣayāya ca /
vātalekheva dīpānāṃ sphuratām api tejasā //

he citta sarvendriyakośa tasmāt sarvendriyair aikyam upetya nūnam /
ālokya cātmānam asatsvarūpaṃ nirvāṇam ekāmalabodham āssva //

viṣayaviṣaviṣūcikām anantāṃ nipuṇam ahaṃsthitivāsanām apāsya /
abhimataparihārakāryayuktyā bhava vibhayo bhagavān bhiyām abhūmiḥ //