Mokṣopāya · Chapter 5.18

muktāśayānāṃ mahatām ahatānāṃ kudṛṣṭibhiḥ /
svabhāvo 'yaṃ mahābāho līlayā caratām iha //

viharann api saṃsāre jīvanmuktamanā muniḥ /
ādimadhyāntavirasā vihasañ jāgatīr gatīḥ //

sarvaprakṛtakāryastho madhyasthas sarvavṛttiṣu /
dhyeyaṃ taṃ vāsanātyāgam avalambya vyavasthitaḥ //

sarvatra vigatodvegas sarvārthaparipoṣakaḥ /
vivekodyānatuṣṭātmā prabodhopavane sthitaḥ //

sarvātītapadālambī pūrṇenduśiśirāśayaḥ /
nodvegī na ca tuṣṭātmā saṃsāre nāvasīdati //

sarvaśatruṣu madhyastho dayādākṣiṇyasaṃyutaḥ /
prāptakramakaro 'gryāṇāṃ saṃsāre nāvasīdati //

nābhinandati na dveṣṭi na śocati na kāṅkṣati /
maunasthaḥ prakṛtārambhī saṃsāre nāvasīdati //

pṛṣṭas san prakṛtaṃ vaktā na pṛṣṭas sthāṇuvat sthitaḥ /
īhitānīhitair muktas saṃsāre nāvasīdati //

sarvasyābhimataṃ vaktā coditaḥ peśaloktimān /
āśayajñaś ca bhūtānāṃ saṃsāre nāvasīdati //

yuktāyuktadaśāgrastam āśopahataceṣṭitam /
jānāti lokavṛttāntaṃ karakoṭarabilvavat //

paraṃ padam upārūḍho bhaṅgurāṃ jāgatīṃ sthitim /
antaśśītalayā buddhyā hasann iva nirīkṣate //

jitacittā mahātmāno ye hi dṛṣṭaparāvarāḥ /
svabhāva īdṛśas teṣāṃ kathitas tava rāghava //

vaktuṃ vayaṃ tu mūrkhāṇām ajitātmīyacetasām /
bhogakardamamagnānāṃ na vidmo 'bhimataṃ matam //

teṣām abhimatā nāryo hāvabhāvavibhūṣaṇāḥ /
jvālā narakavahnīnāṃ yās tāḥ kanakarociṣaḥ //

anarthagahanāś cārthā vyarthārthanakadarthanāḥ /
diśanto duḥkhasaṃrambhasahitā āhitāpadaḥ //

phalabandhīni karmāṇi nānācāramayāni ca /
sukhaduḥkhāvapūrṇāni tāni vaktuṃ na śaknumaḥ //

pūrṇāṃ dṛṣṭim avaṣṭabhya dhyeyatyāgavilāsinīm /
jīvanmuktatayā svastho loke vihara rāghava //

antas santyaktasarvāśo vītarāgo vivāsanaḥ /
bahis sarvasamācāro loke vihara rāghava //

udāraḥ peśalācāras sarvācārānuvṛttimān /
antas sarvaparityāgī loke vihara rāghava //

pravicārya daśās sarvā yad atucchataraṃ padam /
tad eva bhāvenālambya loke vihara rāghava //

antar nairāśyam ādāya bahir āśonmukhehitaḥ /
bahis tapto 'ntar āśīto loke vihara rāghava //

bahiḥ kṛtrimasaṃrambho hṛdi saṃrambhavarjitaḥ /
kartā bahir akartāntar loke vihara rāghava //

jñātavān asi sarveṣāṃ bhāvānāṃ satyam āntaram /
yathecchasi tayā dṛṣṭyā loke vihara rāghava //

kṛtrimollāsaharṣasthaḥ kṛtrimodvegadūṣaṇaḥ /
kṛtrimārambhasaṃrambho loke vihara rāghava //

tyaktāhaṅkṛtir āśvastamatir ākāśaśobhanaḥ /
agṛhītakalaṅkāṅko loke vihara rāghava //

āśāpāśaśatonmuktas samas sarvāsu vṛttiṣu /
bahiḥ prakṛtakāryastho loke vihara rāghava //

na bandho 'sti na mokṣo 'sti dehinaḥ paramārthataḥ /
mithyeyam indrajālaśrīs saṃsāraparivartanā //

bhrāntimātram idaṃ mohāj jagad rāghava dṛśyate /
janitapratyayaṃ sphāre jalaṃ tīvrātape yathā //

abaddhasyaikarūpasya sarvagasyātmanaḥ katham /
bandhas syāt tadabhāve tu mokṣaḥ kasya vidhīyate //

atattvajñānajāteyaṃ sāṃsārī bhrāntir ātatā /
tattvajñānāt kṣayaṃ yāti rajjvām iva bhujaṅgadhīḥ //

jñātavān asi tattvaṃ svam anayā sūkṣmayā dhiyā /
jāto 'si nirahaṅkāro vyomavat tiṣṭha nirmalaḥ //

nāsi cet tvaṃ tad akhilās suhṛdbāndhavabhāvanāḥ /
santyajāsatsvabhāvasya kā nāma kila bhāvanā //

asi cet tvaṃ tad atyantasattvavān anumīyase /
idamprathamatāṃ prāptaḥ paramād asi kāraṇāt //

bhogabandhujagadbhāvaiḥ karmabhiś ca śubhāśūbhaiḥ /
ātmano nāsti sambandhaḥ kim enam anuśocasi //

ātmatattvaikasāro 'ham iti jātadhiyo bhavaiḥ /
na te rāmāsti sambandhaḥ kiṃ bibheṣi jagadbhramāt //

ajātasya sato bandhor bandhuduḥkhasukhakramaiḥ /
kas te rāghava sambandho yad etān anuśocasi //

tvaṃ ced babhūvitha purā tathedānīṃ bhaviṣyasi /
yady atheha sthito 'sīti jñātavān asi niścayam //

tad anantatarān anyān prāgyonigaṇasaṃstutān /
bandhūn atītān subahūn kasmāt tvaṃ nānuśocasi //

pūrvam adya tathedānīṃ babhūvitha bhaviṣyasi /
yadi rāma tathāpi tvaṃ sadrūpaḥ kiṃ vimuhyasi //

purā bhūtvādya bhūtvā ca bhūyaś cen na bhaviṣyasi /
tathāpi kṣīṇasaṃsāraḥ kimartham anuśocasi //

tasmān na duḥkhitā yuktā prakṛte jāgate krame /
na caiva muditā yuktā yuktaṃ kāryānuvartanam //

mā gaccha duḥkhitāṃ rāma sukhitām api mā vraja /
samatām ehi sarvatra paramātmāsi sarvagaḥ //

anantas svaccharūpas tvaṃ kham ivātitatāntaraḥ /
nityaśuddhaḥ prakāśas tvaṃ jvālāyā iva koṭaram //

jāgatānāṃ padārthānām adṛśyāṇutanus tanuḥ /
hṛtstho 'si hāramuktānām ekas tantur ivātataḥ //

saṃsārasthitir eveyaṃ yad bhūtvā bhūyate punaḥ /
ajñenaiva na tu jñena jño 'si rāma sthiro bhava //

svarūpam idam asyās tu saṃsṛtes santataṃ hi yat /
ajñānāt sphāratām eti jñānavān asi sanmate //

rūpaṃ kim anyad bhavatu bhramamātrād ṛte bhrame /
svapnamātrād ṛte svapne bhavaty anyo hi kaḥ kramaḥ //

sarvaśakter iyaṃ śaktir bhramamātramayī matā /
rūḍhā saṃsāramāyeti nāsatyā nāpi sanmayī //

kevalaṃ jñānavairūpyād aparyālocanāt tathā /
rāma dṛśyata evedam ābhānam atibhāsvaram //

na bandhuḥ kasyacit kaścid iha no kaścid apy ariḥ /
sadā sarvaṃ ca sarvasya sarvas sarveśvarecchayā //

ālūnaśīrṇam akhilam idam anyo'nyamiśritam /
anārataṃ yāti jagat taraṅgaugha ivāmbhasaḥ //

adha ūrdhvatvam āyāti yāty ūrdhvatvam adhas tathā /
saṃsārasya calasyāsya cakranemir ivābhitaḥ //

svargasthā narakaṃ yānti nārakā yānti viṣṭapam /
yoner yonyantaraṃ yānti dvīpād dvīpāntaraṃ janāḥ //

dhīrāḥ kārpaṇyam āyānti kṛpaṇā yānti dhīratām /
parisphuranti bhūtāni pātotpātaśatabhramaiḥ //

ekarūpaṃ sthiraṃ svasthaṃ svacchaṃ santāpavarjitam /
neha samprāpyate kiñcid agnau himakaṇo yathā //

ye ye rāma mahābhāgā bahavo 'bahavo 'tha vā /
naṣṭā eveha dṛśyante te te katipayair dinaiḥ //

paratātmīyatānyatvatvattvamattvādibhāvanāḥ /
neha satyā mahābāho dvicandrādidṛśo yathā //

ayaṃ bandhuḥ paraś cāyam ayaṃ cāham ayaṃ bhavān /
etā mithyādṛśo rāma vigalantu tavādhunā //

krīḍārthaṃ vyavahārastha etābhir hatadṛṣṭibhiḥ /
āmūlam antaś chinnābhir bahir vihara helayā //

saṃsārasaraṇāv asyāṃ tathā vihara suvrata /
na yathaiṣi śramaṃ śrānto vāsanābhāravān yathā //

yathā yathaiṣā kalyāṇī vāsanākṣayakāriṇī /
vicāraṇā tavodeti saṃśāmyasi tathā tathā //

ayaṃ bandhur ayaṃ neti gaṇanā laghucetasām /
udāracaritānāṃ tu vigatāvaraṇaiva dhīḥ //

na tad asti na yatrāhaṃ na tad asti na yan mama /
iti nirṇītasārāṇāṃ vigatāvaraṇaiva dhīḥ //

nāstam eti na codeti yaś cidākāśavan mahān /
sa sarvaṃ paśyati svasthaḥ khastho bhūmitalaṃ yathā //

sarvā eva hi te bhūtajātayo rāma bandhavaḥ /
atyantāsaṃstutā etās tava nāma na kāścana //

vividhajanmaśatāhitasambhrame jagati bandhur abandhur iti kṣaṇam /
bhramadaśaiva vivalgati vastutas tribhuvanaṃ cirabandhur abandhv api //