Mokṣopāya · Chapter 5.12

evaṃ vicārayaṃs tatra svarājye janako nṛpaḥ /
cakārākhilakāryāṇi na mumoha ca dhīradhīḥ //

na manaḥ prollalāsāsya kvacid ānandavṛttiṣu /
kevalaṃ susamaṃ svacchaṃ sa sadaiva vyatiṣṭhata //

tataḥ prabhṛty asau dṛśyaṃ nājahāra na cātyajat /
kevalaṃ vigatāśaṅkaṃ vartamāne vyavasthitaḥ //

anāratavivekena tena tanmanasā tataḥ /
punaḥ kalaṅkaṃ naivāttam ambareṇeva rājasam //

svavivekānusandhānād iti tasya mahīpateḥ /
samyagjñānam anantābhaṃ mano nirmalatāṃ yayau //

anāmṛṣṭavikalpāṃśaś cidātmā vigatāmayaḥ /
udiyāya hṛdākāśe tasya vyomnīva bhāskaraḥ //

sa dadarśākhilān bhāvāṃś cittantau maṇivat tatān /
ātmabhūtān anantātmā sarvabhūtātmakovidaḥ //

prahṛṣṭo na babhūvāsau kadācin na ca duḥkhitaḥ /
prakṛtavyavahāritvāt sadaiva samamānasaḥ //

jīvanmukto babhūvāsau tataḥ prabhṛti mānada /
janako jaraḍhajñāno jñātalokaparāvaraḥ //

rājyaṃ kurvan videhānāṃ janako janajīvitam /
naiva harṣaviṣādābhyāṃ so 'vaśaḥ paryatapyata //

nāstam eti na codeti guṇadoṣavivarjitaḥ /
arthānarthais svarājyotthair na glāyati na hṛṣyati //

kurvann api karoty eṣa na kiñcid api kutracit /
santiṣṭhaty eva satataṃ jīvanmuktavapur yataḥ //

suṣuptāvasthitasyeva janakasya mahīpateḥ /
bhāvanās sarvabhāvebhyas sarvathaivāstam āgatāḥ //

bhaviṣyan nānusandhatte nātītaṃ cintayaty asau /
vartamānaṃ nimeṣaṃ tu hasann evāvatiṣṭhate //

svavicāravaśenaiva tena tāmarasekṣaṇa /
prāptaṃ prāpyam aśeṣeṇa rāma netarayecchayā //

tāvat tāvat svakenaiva cetasā pravicāryate /
yāvad yāvad vicārāṇāṃ sīmāntas samavāpyate //

na tad guror na śāstrārthān na puṇyāt prāpyate padam /
yat satprasaṅgād uditavicāraviśadād dhṛdaḥ //

snigdhayā nijayā ṛjvyā prajñayaiva vayasyayā /
padam āsādyate rāma na nāma kriyayānyayā //

yasya jvalati tīkṣṇāgrā pūrvāparavicāriṇī /
prajñādīpaśikhā jātu tam āndhyaṃ nānudhāvati //

duruttarā yā vipado duḥkhakallolasaṅkulāḥ /
tīryate prajñayā tābhyo nāvevādbhyo mahāmate //

prajñāvirahitaṃ mūḍham āpad alpaiva bādhate /
pelavaivānilakalā sārahīnam ivolapam //

prajñāvān asahāyo 'pi viśāstro 'pi visajjanaḥ /
uttaraty eva saṃsārasāgarād rāma potavat //

prajñāvān asahāyo 'pi kāryāntam adhigacchati /
duṣprajñaḥ kāryam āsādya pradhānam api naśyati //

śāstrasajjanasaṃsargaiḥ prajñāṃ pūrvaṃ vivardhayet /
sekasaṃrakṣaṇārambhaiḥ phalaprāptyai latām iva //

prajñābalabṛhanmūlaḥ kāle satkāryapādapaḥ /
phalaṃ phalaty atisvādu māso bimbam ivaindavam //

ya eva yatnaḥ kriyate bāhyārthopārjane naraiḥ /
sa eva yatnaḥ kartavyaḥ pūrvaṃ prajñāvivardhane //

sīmāntaṃ sarvaduḥkhānām āpadāṃ kośam uttamam /
bījaṃ saṃsāravṛkṣāṇāṃ prajñāmāndyaṃ vivarjayet //

yat svargād yac ca pātālād yad rājyāt samavāpyate /
tat samāsādyate sarvaṃ prajñākośān mahāmate //

prajñayottīryate ghorād asmāt saṃsārasāgarāt /
nācārair na ca vā tīrthais tapasā ca na rāghava //

yat prāptās sampadaṃ daivīm api bhūmicarā narāḥ /
prajñāpuṣpalatāyās tat phalaṃ svādu samutthitam //

prajñayā nakharālūnavanavāraṇaraktapāḥ /
jambukair vijitās siṃhās siṃhair hariṇakā iva //

pāmarair api bhūpatvaṃ prāptaṃ prajñāvaśān naraiḥ /
svargāpavargayogyatvaṃ prājñasyaiveha dṛśyate //

prajñayā vādinas sarve svavikalpavilāsinaḥ /
jayanti sugataprakhyā ravān abdhiravā iva //

cintāmaṇir iyaṃ prajñā hṛtkośasthā vivekinaḥ /
phalaṃ kalpalatevaiṣā cintitaṃ samprayacchati //

bhavyas tarati saṃsāraṃ prajñayā prohyate 'dhamaḥ /
śikṣitaḥ pāram āpnoti nāvā naśyaty aśikṣitaḥ //

dhīs samyagyojitā pāram asamyagyojitāpadam /
naraṃ nayati saṃsāre vahantī naur ivārṇave //

vivekinam asammūḍhaṃ prājñam āśāgaṇotthitāḥ /
doṣā na paribādhante sannaddham iva sāyakāḥ //

prajñayedaṃ jagat sarvaṃ samyag evāṅga dṛśyate /
samyagdarśinam āyānti nāpado na ca sampadaḥ //

pidhānaṃ paramārkasya jaḍātmā vitato 'sitaḥ /
ahaṅkārāmbudo mattaḥ prajñāvātena pāṭyate //

padam atulam upaitum icchatā svaṃ prathamam iyaṃ matir eva lālanīyā /
phalam abhipatatā kṛṣīvalena prathamataraṃ nanu kṛṣyate dharaiva //