Mokṣopāya · Chapter 4.27

evaṃsampannam evaitan nakiñcid api saṃsthitam /
śūnyam eva nabhomātraṃ manovilasitaṃ param //

na deśakālāv etena brahmāṇḍenāvṛtau kvacit /
manāg api mahārūpavatāpy ākāśarūpiṇā //

etat saṅkalpamātrātma svapnadṛṣṭapuropamam /
yatraitat tatra niśśūnyaṃ kevalaṃ vyoma saṃsthitam //

abhittirāgaracanam api dṛṣṭam asanmayam /
akṛtaṃ kṛtam evaitad vyomni citraṃ vicitrakam //

manasā kalpitaṃ sarvaṃ dehādibhuvanatrayam /
saṃsṛtau kāraṇaṃ caitac cakṣur ālokane yathā //

ābhāsamātraṃ hi jagad ghaṭāvaṭapaṭakramaiḥ /
āvartate na sadrūpāḥ pṛthak kuḍyādayas sthitāḥ //

manasedaṃ śarīraṃ hi nivāsārthaṃ prakalpitam /
krimiṇā kośakāreṇa svātmakośa iva svayam //

na tad asti na yan nāma cetas saṅkalpamantharam /
na karoti na cāpnoti durgam apy atiduṣkaram //

sarvaśaktau pare deve kā nāma nanu śaktayaḥ /
na sambhavanty āvriyate yābhir antar manoguhā //

sattāsatte padārthānāṃ sarveṣāṃ sarvadaiva hi /
mahābāho sambhavatas sarvaśaktau vibhau sati //

paśya bhāvanayā prāptaṃ manasā pādmajaṃ vapuḥ /
tasmāt tatkalanaṃ rāma sarvaśaktiyutaṃ viduḥ //

svasaṅkalpaiḥ kṛtās sarge devāsuranarācarāḥ /
svasaṅkalpopaśamane śāmyanty asnehadīpavat //

ākāśasadṛśaṃ sarvaṃ kalpanāmātrajṛmbhitam /
jagat paśya mahābuddhe sudīrghaṃ svapnam utthitam //

na jāyate na mriyate iha kaścit kadācana /
pāramārthyena sumate mithyā sarvaṃ pravartate //

na vṛddhim eti no nāśaṃ yatra kiñcit kadācana /
rekhātaruvane tatra kasya nāma ca khaṇḍanā //

bhramabhūtaṃ svakāyaṃ tvam apaśyan nipuṇaṃ dṛśā /
rāghavāghahatasvāntaḥ kim ajña iva bhāṣase //

mṛgatṛṣṇā yathā tāpān manaso 'tiśayāt tathā /
asanta eva dṛśyante sarve brahmādayo 'py amī //

dvicandravibhramaprakhyā manorathavad utthitāḥ /
mithyājñānamayās sarve jagaty ākārarāśayaḥ //

yathā nauyāyino mithyā sthāṇuspandamatis tathā /
asatyaivotthitā nityam ākārāṇāṃ paramparā //

indrajālam idaṃ viddhi māyāracitapañjaram /
manomanananirmāṇaṃ na san nāsad iva sthitam //

brahmaivedaṃ jagat sarvam anyatāyās tv ataḥ kutaḥ /
prasaṅgaḥ kīdṛśaḥ ko 'sau kva cāsau paritiṣṭhati //

ayaṃ girir ayaṃ sthāṇur ity āḍambaravibhramaḥ /
manaso bhāvanādārḍhyād asat sad iva lakṣyate //

prapañcacaturārambham antas tuccham idaṃ jagat /
sakāmatṛṣṇāmananaṃ tyaktvānyad rāma bhāvaya //

yathā svapne mahārambho bhrāntir eva na vastusat /
dīrghasvapnaṃ tathaivedaṃ viddhi cittopakalpitam //

dṛśyamānamahābhogaṃ gṛhyamāṇam avastukam /
kośam āśābhujaṅgīnāṃ saṃsārāḍambaraṃ tyaja //

asad etad iti jñātvā mātra bhāvaṃ niveśaya /
anudhāvati kaḥ prājño vijñāya mṛgatṛṣṇikām //

svasaṅkalpottharūpāḍhyāṃ manorathamayīṃ striyam /
yo 'nugacchati mūḍhātmā duḥkhasyaiva sa bhājanam //

vastuny asati loko 'yaṃ yātu kāmam avastuni /
yas tu vastu parityajya yāty avastu sa naśyati //

manovyāmoha evedaṃ rajjvām ahibhayaṃ yathā /
bhāvanāmātravaicitryāc ciram āvartate jagat //

asadabhyuditair bhāvair jalāntaścandracañcalaiḥ /
vañcyate bāla eveha na tattvajño bhavādṛśaḥ //

ya imaṃ guṇasaṅghātaṃ bhāvayan sukham īhate /
pramārṣṭi sa jaḍo jāḍyaṃ vahnāv appratibimbite //

asad evedam ābhogi dṛśyate dṛśyapañjaram /
manomanananirmāṇaṃ hṛdaye nagaraṃ yathā //

idaṃ cittecchayodeti līyate ca tadicchayā /
mithyaiva dṛśyate sphāraṃ gandharvanagaraṃ yathā //

rāma naṣṭe jagaty asmin na kiñcid api naśyati /
yukte 'pi ca jagaty asmin na kiñcid api yujyate //

manaḥprakalpite bhagne hṛdi vistīrṇapattane /
vṛddhiṃ vopagate brūhi kiṃ vṛddhaṃ kasya kiṃ kṣataṃ //

krīḍārthena yathodeti bālānāṃ hṛdi pattanam /
manasā tadvad evedam udety avirataṃ jagat //

na kiñcit kasyacin naṣṭam indrajālajale yathā /
bhraṣṭe naṣṭe tathaivāsmin saṃsāre vibhavotthite //

yad asat tad asat syāc cet tat kiṃ kasya kila kṣatam /
ato harṣaviṣādābhyāṃ saṃsāro nāma nāspadam //

asad eva yad atyantaṃ tasmin kiṃ nāma naśyati /
nāśābhāve hi duḥkhasya kaḥ prasaṅgo mahāmate //

sad eva vā yad atyantaṃ tasya kiṃ nāma naśyati /
brahmaivedaṃ jagat sarvaṃ sukhaduḥkhe kim utthite //

sarvatrāsatyabhūte 'smin prapañcaikāntakāriṇi /
saṃsāre kim upādeyaṃ prājño yad abhivāñchatu //

sarvatra satyabhūte 'smin brahmatattvamaye 'pi ca /
kiṃ syāt tribhuvane heyaṃ prājñāḥ pariharantu yat //

asat sad vā jagaj jñasya tenāsau sukhaduḥkhayoḥ /
agamya eva mūrkhas tu tṛtīyāṃśena duḥkhitaḥ //

ādāv ante 'pi yan nāsti vartamāne 'pi san na tat /
yo 'bhivāñchaty asad rāma tasyāsattaiva śiṣyate //

ādāv ante ca yat satyaṃ vartamāne sad eva tat /
yasya sarvaṃ sad eva syāt tasya sattaiva śiṣyate //

asatyabhūtaṃ toyāntaś candravyomalatādikam /
bālā evābhivāñchanti manomohāya nottamāḥ //

bālo hi vitatākārair vasturiktaiḥ prayojanaiḥ /
santoṣam ety anantāya duḥkhāya na sukhāya tu //

tasmān mā bhava bālas tvaṃ rāma rājīvalocana /
anityatām ihālokya nityam āśraya susthiram //

asad idam akhilaṃ mayā sametaṃ tv iti vigaṇayya viṣāditāstu mā te /
sad iha hi sakalaṃ mayā sametaṃ tv iti ca vilokya viṣāditāstu mā te //

ity uktavaty atha munau divaso jagāma sāyantanāya vidhaye 'stam ino jagāma /
snātuṃ sabhā kṛtanamaskaraṇā jagāma śyāmākṣaye ravikaraiś ca sahājagāma //