Mokṣopāya · Chapter 4.26

krameṇānena yenāptā jīvena sthitir ātmanaḥ /
sa kathaṃ bhagavan dehaṃ samādatte 'sthipañjaram //

pūrvam eva mayā proktaṃ rāma kiṃ nāvabudhyase /
pūrvāparavicārārhā śemuṣī kva gatā tava //

yad idaṃ hi śarīrādi jagat sthāvarajaṅgamam /
ābhāsamātram evaitad asat svapna ivotthitam //

dīrghasvapno hy ayaṃ rāma mithyaivānagha dṛśyate /
dvicandravibhramākāro bhramārtabhrāntaśailavat //

praśāntājñānanidras san nūnaṃ galitabhāvanaḥ /
prabuddhacetās saṃsārasvapnaṃ paśyan na paśyati //

svabhāvakalpito rāma jīvānāṃ sarvadaiva hi /
āmokṣapadasamprāpti saṃsāro 'sty ātmano 'ntare //

svabhāvakalpito nityaṃ sarvasyāsty ātmano 'ntare /
jīvasya taralaḥ kāya āvartaḥ payaso yathā //

bīje yathāṅkuras sphāraḥ pallavaś cāṅkure yathā /
pallave ca yathā puṣpaṃ puṣpakośe phalaṃ yathā //

yataś ca kalpanārūpo deho 'sti manaso 'ntare /
bahīrūpatayā rāma tato 'sty eveha sa sphuṭaḥ //

ya eva pratibhāso 'sya manasaḥ kila jāyate /
sa evāśu bhavaty etan mṛtpiṇḍo ghaṭako yathā //

pratibhāsata evedaṃ manassaṅkalpamātrakam /
jagad rāghava no satyaṃ mṛgatṛṣṇājalaṃ yathā //

pratibhāsena caitena deho 'yaṃ dṛśyate puraḥ /
bhītibhrāntena bālena vetālo 'gragato yathā //

ādisarge purā kāyapratibhāso 'sya cetasaḥ /
yas sa eva vibhur brahmā padmakośagṛhe sthitaḥ //

tatsaṅkalpakrameṇaiva tatas sthitim upāgatā /
iyaṃ sṛṣṭir aparyantā māyeva ghanamāyayā //

jīvo manaḥpadaṃ prāpya vairiñcapadam āgataḥ /
yathā brahmaṃs tathā sarvaṃ vistareṇa vadāśu me //

brāhmaṃ śṛṇu mahābāho śarīragrahaṇe kramam /
nidarśanena tenaiva jāgatīṃ jñāsyasi sthitim //

dikkālādyanavacchinnam ātmatattvaṃ svaśaktitaḥ /
līlayaiva yad ādatte dikkālakalitaṃ vapuḥ //

tad etaj jīvaparyāyaṃ vāsanāveśatatparaṃ /
manas sampadyate lolaṃ kalanākalanonmukham //

kalayantī manaśśaktir ādau bhāvayati kṣaṇāt /
ākāśabhāvanām acchāṃ śabdabījarasonmukhīm //

tatas tadghanatāṃ yātaṃ ghanaspandaṃ kramān manaḥ /
bhāvayaty anilaspandaṃ sparśabījarasonmukham //

tābhyām ākāśavātābhyām āmṛṣṭābhyāṃ manodṛśā /
śabdasparśasvarūpābhyāṃ saṅgharṣāj janyate 'nalaḥ //

manas tadghanatāṃ prāpya tato bhāvayati kṣaṇāt /
prākāśyam amalālokam ālokas tena vardhate //

manas tādṛgguṇagaṇaṃ rasatanmātravedanam /
kṣaṇāc cinoty apāṃ śaityaṃ jalasaṃvit tato bhavet //

tatas tādṛgguṇagaṇaṃ mano bhāvayati kṣaṇāt /
svarūpaṃ gandhavat sthūlaṃ yenodeṣyati medinī //

athedaṃ bhūtatanmātraveṣṭitaṃ tanutāṃ jahat /
vapur vahnikaṇākāraṃ sphuritaṃ vyomni paśyati //

ahaṅkārakalāyuktaṃ buddhijīvasamanvitam /
tat puryaṣṭakam ity uktaṃ bhūtahṛtpadmaṣaṭpadaḥ //

tasmiṃs tat tīvrasaṃvegād bhāvayad bhāsuraṃ vapuḥ /
sthūlatāṃ eti pākena mano bhavyaphalaṃ yathā //

mūṣāsthadrutahemābhaṃ sphuritaṃ vimalāmbare /
sanniveśam athādatte tat tejas svaṃ svabhāvataḥ //

tasmin svasanniveśe 'tha tejaḥpuñjamaye manaḥ /
bhajate bhāvanāṃ sphāre niścitām ātatāṃ svataḥ //

ūrdhvaṃ śiraḥpīṭhamayīm adhaḥ pādamayīṃ tathā /
pārśvayor hastasaṃsthānāṃ madhye codaradharmiṇīṃ //

prakaṭāvayavo bālo jvālājālāmalākṛtiḥ /
manorathavaśopāttavapus tiṣṭhaty asāv atha //

evaṃ svavāsanāveśāt kalpitāṅgaṃ mano muneḥ /
nayaty upacayaṃ dehaṃ svaṃ svabhāvam ṛtur yathā //

kālena sphuṭatām etya bhavaty amalavigrahaḥ /
buddhisattvabalotsāhavijñānaiśvaryasaṃsthitaḥ //

sa eṣa bhagavān brahmā sarvalokādhināyakaḥ /
dravatkanakasaṅkāśaḥ paramākāśasambhavaḥ //

athāsau paramākāśe tiṣṭhan paramarūpavān /
kalpayaty ātmano geham ātmasthaś cittalīlayā //

kadācit kevalaṃ vyoma paramaṃ pāravarjitam /
anādimadhyaparyantaṃ kadācid amalaṃ payaḥ //

kadācit kalpakālāgnijvālābhāsuramaṇḍitam /
kadācit kānanaṃ kāntaṃ nābhīkamalakuṭmalam //

anyāny anyāny anekāni pratijanmāvadhi prabhuḥ /
kalpayaty āsanāny eṣa nānārūpāṇi helayā //

tatredamprathamatvena yadaiṣa brahmaṇaḥ padāt /
avatīrṇas tadā jñānāt tasyaiva susamas smṛtaḥ //

garbhanidrāvyapagame vapuḥ paśyati bhāsuram /
prāṇāpānapravāhāḍhyaṃ dravyair eva vinirmitam //

romakoṭibhir ākīrṇaṃ dvātriṃśaddaśanānvitam /
tristhūṇaṃ pañcadaivatyam adhaścaraṇalāñchitam //

pañcabhāgaṃ navadvāraṃ tvaglepamasṛṇāṅgakam /
yuktam aṅguliviṃśatyā nakhaviṃśatilāñchitam //

dvibāhuṃ dvistanaṃ dvyakṣaṃ bahvakṣabhujam eva vā /
nīḍaṃ cittavihaṅgasya bilaṃ manmathabhoginaḥ //

tṛṣṇāpiśācyā nilayaṃ jīvakesarikandaram /
abhimānagajālānam ānanāmbhojaśobhitam //

avalokya vapur brahmā kāntam ātmīyam uttamam /
cintayām āsa bhagavāṃs trikālāmaladarśanaḥ //

asminn ākāśakuhare tate madupalāñchite /
adṛṣṭāpāraparyante prathamaṃ kim abhūd iti //

iti cintitavān brahmā sadyojāto 'malātmadṛk /
apaśyat sargavṛndāni samatītāny anekaśaḥ //

atha sasmāra sakalān sa sadharmaguṇakramān /
vasantaḥ kusumānīva vedān vāṅmayasaṃyutān //

līlayā kalpayām āsa citrās saṅkalpajāḥ prajāḥ /
nānācārasamārambhā gandharvo nagaraṃ yathā //

tāsāṃ svargāpavargārthaṃ dharmakāmārthasiddhaye /
anantāni vicitrāṇi śāstrāṇi samakalpayat //

sṛṣṭir evam iyaṃ rāma sarge 'smin sthitim āgatā /
viriñcarūpān manasaḥ puṣpalakṣmīr madhor iva //

vividhaviracanaiḥ kriyāvilāsaiḥ kamalajarūpadhareṇa cetasaiva /
raghusuta parikalpanena nītā sthitim atulāṃ jagatīha sargalakṣmīḥ //