Mokṣopāya · Chapter 4.23

kṣīrodakukṣitulyābhiś śītalāmaladīptibhiḥ /
tavoktibhir vicitrābhir gambhīrābhir ihābhitaḥ //

kṣaṇam āndhyam ivāpnomi kṣaṇaṃ yāmi prakāśatām /
śāntātapabalaḥ prāvṛḍlolābhra iva vāsaraḥ //

anantasyāprameyasya sarvasyaikasya bhāsvataḥ /
anastamitasārasya kalanā katham āgatā //

yathābhūtārthavākyārthās sarvā eva mamoktayaḥ /
nāsamarthavirūpārthāḥ pūrvāparavirodhadāḥ //

jñānadṛṣṭau prasannāyāṃ prabodhe pratatodaye /
yathāvaj jñāsyasi svastho madvāgdṛṣṭim imām alam //

upadeśyopadeśārthaṃ śāstrārthapratipattaye /
śabdārthavākyaracanā bhramāyeyaṃ kṣaṇaṃ tava //

yadādhunā jñāsyasi tat satyam atyantanirmalam /
vācyavācakaśabdārthabhedaṃ jñāsyasi vai tadā //

bhedakṛd vākprapañco 'yam upadeśyeṣu kalpitaḥ /
sa cājñeṣv eva na jñeṣu vidyate pāramārthikaḥ //

kalanāmalam īhādi kiñcin nātmani vidyate /
nīrāgaṃ brahma nirdvandvaṃ tad evedaṃ jagat sthitam //

etad vicitrarūpābhir uktibhir bahuśaḥ punaḥ /
vistāreṇaiva vaktavyaṃ siddhāntāvasare 'nagha //

vākprapañcaṃ vinā tv etad ajñānam atulaṃ tamaḥ /
bhettum anyo'nyam uditaṃ yatnaṃ kartuṃ na śakyate //

avidyayaivottamayā svātmanāśodyamotkayā /
vidyā samprāpyate rāma sarvadoṣātihāriṇī //

śāmyati hy astram astreṇa malena kṣālyate malam /
śamaṃ viṣaṃ viṣeṇaiti ripuṇā hanyate ripuḥ //

īdṛśī bhūtamāyeyaṃ yā svanāśena harṣadā /
na lakṣyate svabhāvo 'syāḥ prekṣyamāṇaiva naśyati //

vivekam ācchādayati jaganti janayaty alam /
na ca vijñāyate kaiṣā paśyāścaryam idaṃ mahat //

aprekṣyamāṇā sphurati prekṣitā tu vinaśyati /
māyeyam aparijñāyamānarūpaiva valgati //

aho nu khalu citreyaṃ māyā saṃsārabandhanī /
asatyaivātisatyeva prājñān api hinasti yā //

atyabhinne pade tasmiṃs tanvānā bhedam ātatam /
saṃsāramāyā vijñātā yenāsau puruṣottamaḥ //

nāsty eṣā paramārthenety evambhāvanayeddhayā /
jño bhūtvā jñeyasamprāptyā jñāsyasy asyās tvam āśayam //

yāvat tu na prabuddhas tvaṃ tāvan madvacasaiva te /
niścayo bhavatūddāmo nāsty avidyeti niścalaḥ //

yad idaṃ dṛśyatāṃ yātaṃ mānasaṃ mananaṃ mahat /
asat tad iti yasyāntar niścayo mokṣabhāg asau //

yad idaṃ dṛśyatāṃ prāptaṃ manomātravijṛmbhitam /
sat tad brahmeti yasyāntar niścayas so 'pi mokṣabhāk //

calācalā tṛtīyā yā dṛṣṭir ābaddhabhāvanā /
sā samagrajagadbhūtakhagabandhanavāgurā //

yas svapnabhramavad bhrāntam asat sad vaikaniścayaḥ /
jagat paśyaty asaktātmā na sa duḥkhe nimajjati //

yasyemās svasvarūpāsu bhāvanāsv ātmabhāvanāḥ /
asvarūpasvarūpasya tasyāvidyaiva vidyate //

vikāritādayo doṣā na kecana mahātmani /
paramātmani vidyante payasīveha pāṃsavaḥ //

bhāvanā śabdaśabdārtharañjaneyaṃ jagadgatā /
vyavahārārtham utpannā vyatiriktā na cātmanaḥ //

anena vyavahāreṇa vinaitāś śāstradṛṣṭayaḥ /
saṃsthitiṃ nādhigacchanti paṭā iva vitantavaḥ //

uhyamāno hy avidyādhvany ātmā nehopalabhyate /
ātmajñānād ṛte tac ca śāstrārthāt samavāpyate //

avidyāsaritaḥ pāram ātmalābhād ṛte kila /
rāma nāsādyate tad dhi padam akṣayam acyutam //

yataḥ kutaścij jāteyam avidyā bhramadāyinī /
nūnaṃ sthitim upāyātā samācchādya padaṃ sthitā //

kuto jāteyam iti te rāma māstu vicāraṇā /
imāṃ katham ahaṃ hanmīty eṣā te 'stu vicāraṇā //

astaṅgatāyāṃ kṣīṇāyām asyāṃ jñāsyasi rāghava /
yata eṣā yathā caiṣā yathā naṣṭety akhaṇḍitam //

vastutaḥ khalu nāsty eṣā vibhāty evānavekṣitā /
asato bhrāntibhātasya rūpaṃ jānāti kaḥ kutaḥ //

jāteyaṃ prauḍhim āpannā doṣāyaivātatākṛtiḥ /
balāt praṇāśayitvaināṃ parijñāsyasi vai tataḥ //

api śūrā api prājñās te na santi jagattraye /
avidyayā ye puruṣā na nāma vivaśīkṛtāḥ //

tad asyāṃ rogaśālāyāṃ yatnaṃ kuru cikitsane /
yathaiṣā janmaduḥkhena na bhūyas tvāṃ niyokṣyati //

sarvāpadām ekasakhīm ajñānatarumañjarīm /
anarthasārthajananīm avidyām alam uddhara //

bhayaviṣādadurādhivipatpradāṃ hṛdayamohamahāpaṭalākulām /
bhṛśam apāsya kudṛṣṭim imāṃ balād bhava bhavārṇavapāram upāgataḥ //