Mokṣopāya · Chapter 4.22

utpattiḥ katham eteṣāṃ jīvānāṃ brahmaṇaḥ padāt /
kiyatī kīdṛśī veti vistareṇa vada prabho //

utpadyante yathā citrā brahmaṇo bhūtajātayaḥ /
yathā nāśaṃ prayānty etā yathā muktā bhavanti ca //

yathā ca parivardhante tiṣṭhanty antarhitā yathā /
tat krameṇa mahābāho śṛṇu vakṣyāmi te 'nagha //

brāhmī cicchaktir amalā kalayantī yadṛcchayā /
sarvaśaktis svayaṃ cetyaṃ bhavaty ākalanātmakam //

kalanā ghanatām etya yat kiñcid api sā svayam /
saṅkalpayati paścāt tat tattām eti manaḥpadam //

manas saṅkalpamātreṇa gandharvapuravat kṣaṇāt /
tanotīdam asad dṛśyaṃ brāhmīṃ dṛṣṭim iva tyajat //

citsvarūpaṃ parikacac chūnyam evāvatiṣṭhate /
yat tad dṛśyaṃ sthitaṃ tasmād dṛśyam ākāśam eva naḥ //

kṛtvā padmajasaṅkalpaṃ rūpaṃ paśyati pādmajam /
tato jagat kalpayati svaprajāpatipūrvakam //

caturdaśavidhānantabhūtajātasaghuṅghumam /
jñaptir evam iyaṃ rāma cittān nirmitim āgatā //

cittamātramayī śūnyā vyomamātraśarīrikā /
saṅkalpamātranagarī bhrāntimātrātmikāsatī //

iha kāścin mahāmohā bhūtānāṃ jātayas sthitāḥ /
kāścid abhyuditajñānāḥ kāścin madhye skhalanti hi //

bhuvi sambudhyamānānāṃ yāntīnām upadeśyatām /
sarvāsāṃ bhūtajātīnāṃ yā etā narajātayaḥ //

bahvādhayo duḥkhamayyas tā hi dveṣabhayāturāḥ /
tāsāṃ madhyāt pravakṣyāmi tāvad rājasasāttvikīm //

yat tad asty amṛtaṃ brahma sarvavyāpi nirāmayam /
cidābhāsam anantākhyam anādi vigatabhramam //

nisspandavapuṣas tasya spandasattaikadeśataḥ /
ghanatām eti somye 'bdhau calatvāc cakratām iva //

anantasyātmatattvasya ekadeśaḥ ka ucyate /
kathaṃ vikāritā vā syāt kathaṃ cāvayavikramaḥ //

tena jātaṃ tato jātam itīyaṃ racanā girām /
śāstrasaṃvyavahārārthaṃ na rāma paramārthataḥ //

vikāritāvayavitādiṅmattādeśitādayaḥ /
kramā na sambhavantīśe dṛśyamānodayā api //

taṃ vinā kalpanaivānyā nāsti nāpi bhaviṣyati /
kutastyau kramaśabdārthāv uktayo vyavahārajāḥ //

yehā yā kalpanā yo 'rtho yaś śabdo yo 'ṅgināṃ gaṇaḥ /
tajjatvāt tanmayatvāc ca tat tat tanmayam iṣyate //

tajjas sa eva bhavati vahner vahnir ivotthitaḥ /
janyo 'yaṃ janakaś cāyam ity uktau bhedakalpanā //

ayam asmāt samutpanna itīyaṃ yā jagatsthitiḥ /
ādhikyaṃ tat kriyāśaktau janyaṃ janakam eva tat //

idam anyad idaṃ cānyad iti śabdārthavibhramaḥ /
uktāv eva na devo 'sti pramite bhinnatā yataḥ //

tajjayaiva manaśśaktyā svatas sañjñā pravartate /
dṛḍhabhāvanayā tasyā iṣṭo 'rthaḥ pratipadyate //

agneś śikhāyā ekasyā dvitīyā janiketi yā /
uktivaicitryam evaitan noktyarthe 'trāsti satyatā //

na janyajanakādyās tās sambhavanty uktayaḥ pare /
ekam eva tv anantaṃ yat kiṃ kathaṃ taj janiṣyate //

ukter eṣa svabhāvo yad uktaivoktir anantaram /
pratiyogivyavacchedasaṅkhyādyarthena yujyate //

ūrmijālam ivāmbhodhau pare yaḥ paridṛśyate /
śabdārthakalanākāras tad brahmaiva vidur budhāḥ //

brahma cid brahma ca mano brahma jñānam avastu ca /
brahmārtho brahma śabdaś ca brahma dig brahma dhātavaḥ //

ayam anyo 'yam anyo 'yaṃ bhāga ity antar ātmanoḥ /
mithyājñānavikalpoktau vāci satyārthatātra kā //

vahneś śikhāyā jāteyaṃ śikheti manaso hi yā /
cāpalotthā vikalpaśrīr vastutas sā na sidhyati //

asatyaiva vikalpoktis satyabhāvena kalpyate /
mohopahatadṛṣṭitvād dvicandrajñānadoṣavat //

sarvasmāt sarvagāt tasmād anantād brahmaṇaḥ padāt /
nānyat kiñcit sambhavati tad uktaṃ yat tad eva tat //

brahmatattvaṃ vinā neha kiñcid evopapadyate /
sarvaṃ ca khalv idaṃ brahmety eṣaiva paramārthatā //

evamprāyaś ca he prājña siddhāntas te bhaviṣyati /
atraivodāhariṣyāmas siddhāntārthoktipañjaram //

ihāvidyādikāḥ kecid vidyante netare kramāḥ /
jñāsyasy alam aśeṣārtham etad ajñānasaṅkṣaye //

avastusaṅkṣaye vastu yathāvastu prasīdati /
yathāvad dṛśyate dṛśyaṃ jagan naiśatamaḥkṣaye //

yad idam akhilam ātataṃ kudṛṣṭyā tad upaśame tava rāma nirmalābhe /
avitathavaradarśane bhaviṣyaty avitatham eva na saṃśayo 'tra kaścit //